ନଵାମ୍ବୁଧାରାହତକେସରାଣି ଦ୍ରୁତଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସରୋରୁହାଣି। କଦମ୍ବପୁଷ୍ପାଣି ସକେସରାଣି ନଵାନି ହୃଷ୍ଟା ଭ୍ରମରାଃ ପିବନ୍ତି
ନୂତନ ବର୍ଷାରେ କେସର ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ଭୃଙ୍ଗମାନେ ନୂତନ କଦମ୍ବ ଫୁଲର କେସର ସହିତ ମଧୁ ଆନନ୍ଦରେ ପିଉଛନ୍ତି।
ମତ୍ତା ଗଜେନ୍ଦ୍ରା ମୁଦିତା ଗଵେନ୍ଦ୍ରା ଵନେଷୁ ଵିକ୍ରାନ୍ତତରା ମୃଗେନ୍ଦ୍ରାଃ। ରମ୍ଯା ନଗେନ୍ଦ୍ରାଃ ନିଭୃତା ନରେନ୍ଦ୍ରାଃ ପ୍ରକ୍ରୀଡିତୋ ଵାରିଧରୈଃ ସୁରେନ୍ଦ୍ରଃ
ମହାହାତୀମାନେ ମଦରେ ମଗ୍ନ, ଗାୟମାନେ ଆନନ୍ଦିତ, ସିଂହମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଧିକ ପ୍ରବଳ, ପାହାଡ଼ମାନେ ଶୋଭାମୟ, ରାଜାମାନେ ଶାନ୍ତିରେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘ ସହିତ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଛନ୍ତି।
ମେଘାଃ ସମୁଦ୍ଭୂତସମୁଦ୍ରନାଦା ମହାଜଲୌଘୈର୍ଗଗନାଵଲମ୍ବାଃ। ନଦୀସ୍ତଟାକାନି ସରାଂସି ଵାପୀ- ର୍ମହୀଂ ଚ କୃତ୍ସ୍ନାମପଵାହଯନ୍ତି
ମହାସାଗରର ଗଜ୍ଜନ ସହିତ ଉତ୍ପନ୍ନ ମେଘମାନେ, ଆକାଶରେ ବଡ଼ ଜଳଧାରା ନେଇ ଲଟକିଛନ୍ତି, ଏବଂ ନଦୀ, ପୋଖରୀ, ହ୍ରଦ, ଜଳାଶୟ ଓ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ବହି ନେଉଛନ୍ତି।
ଵର୍ଷପ୍ରଵେଗା ଵିପୁଲାଃ ପତନ୍ତି ପ୍ରଵାନ୍ତି ଵାତାଃ ସମୁଦୀର୍ଣଵେଗାଃ। ପ୍ରଣଷ୍ଟକୂଲାଃ ପ୍ରଵହନ୍ତି ଶୀଘ୍ରଂ ନଦ୍ଯୋ ଜଲଂ ଵିପ୍ରତିପନ୍ନମାର୍ଗାଃ
ବଡ଼ ବଡ଼ ବର୍ଷା ଝରିପଡ଼ୁଛି, ପବନ ବେଶି ଜୋରରେ ବହୁଛି, ନଦୀମାନେ ତଟ ଭାଙ୍ଗି ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ବହୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପଥ ବଦଳି ଜଳକୁ ବହୁଛନ୍ତି।
ନରୈର୍ନରେନ୍ଦ୍ରା ଇଵ ପର୍ଵତେନ୍ଦ୍ରାଃ ସୁରେନ୍ଦ୍ରଦତ୍ତୈଃ ପଵନୋପନୀତୈଃ। ଘନାମ୍ବୁକୁମ୍ଭୈରଭିଷିଚ୍ଯମାନା ରୂପଂ ଶ୍ରିଯଂ ସ୍ଵାମିଵ ଦର୍ଶଯନ୍ତି
ପବନ ଆଣିଥିବା ମেঘର ଜଳପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଦେଇଥିବା ପର୍ବତମାନେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ପରି, ନିଜ ରୂପ ଓ ଶ୍ରୀକୁ ଦେଖାଇ ଦେଉଛନ୍ତି।
ଘନୋପଗୂଢଂ ଗଗନଂ ନ ତାରା ନ ଭାସ୍କରୋ ଦର୍ଶନମଭ୍ଯୁପୈତି। ନଵୈର୍ଜଲୌଘୈର୍ଧରଣୀ ଵିତୃପ୍ତା ତମୋଵିଲିପ୍ତା ନ ଦିଶଃ ପ୍ରକାଶାଃ
ମେଘରେ ଢାକି ଥିବା ଆକାଶରେ ନ ତାରା ଦେଖାଯାଉଛି, ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ନୂତନ ଜଳଧାରାରେ ପୃଥିବୀ ତୃପ୍ତି ହୋଇଛି, ଅନ୍ଧାରେ ଢାକି ଦିଆଯାଇଛି, ଦିଗଗୁଡିକ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।
ମହାନ୍ତି କୂଟାନି ମହୀଧରାଣାଂ ଧାରାଵିଧୌତାନ୍ଯଧିକଂ ଵିଭାନ୍ତି। ମହାପ୍ରମାଣୈର୍ଵିପୁଲୈଃ ପ୍ରପାତୈ- ର୍ମୁକ୍ତାକଲାପୈରିଵ ଲମ୍ବମାନୈଃ
ପର୍ବତମାନଙ୍କର ବଡ଼ ଚୂଡ଼ାଗୁଡିକ ଝରଣାରେ ଧୋଇ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି; ବଡ଼ ବଡ଼ ଝରଣା ମୁକ୍ତାମାଳା ପରି ଲଟକି ରହିଛି।
ଶୈଲୋପଲପ୍ରସ୍ଖଲମାନଵେଗାଃ ଶୈଲୋତ୍ତମାନାଂ ଵିପୁଲାଃ ପ୍ରପାତାଃ। ଗୁହାସୁ ସଂନାଦିତବର୍ହିଣାସୁ ହାରା ଵିକୀର୍ଯନ୍ତ ଇଵାଵଭାନ୍ତି
ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତମାନଙ୍କର ବଡ଼ ଝରଣାଗୁଡିକ ପଥର ଉପରେ ଝଟକି ଚଳିଥିବା ବେଗରେ, ମୟୂରର ଡାକରେ ଗୁଫା ଗୁଡିକ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଛି, ଏହି ଝରଣାଗୁଡିକ ମାଳା ପରି ବିକିରିତ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଶୀଘ୍ରପ୍ରଵେଗା ଵିପୁଲାଃ ପ୍ରପାତା ନିର୍ଧୌତଶୃଙ୍ଗୋପତଲା ଗିରୀଣାମ୍। ମୁକ୍ତାକଲାପପ୍ରତିମାଃ ପତନ୍ତୋ ମହାଗୁହୋତ୍ସଙ୍ଗତଲୈର୍ଧ୍ରିଯନ୍ତେ
ତେଜ ହେଉଥିବା ବଡ଼ ଝରଣାଗୁଡିକ ପର୍ବତର ଚୂଡ଼ା ଓ ଢାଳକୁ ଶୁଧ କରି ଦେଉଛି; ମୁକ୍ତାମାଳା ପରି ଝରିବା ସମୟରେ ଏହା ବଡ଼ ଗୁଫାର ଗଭୀର ଭାଗରେ ଧରି ରହିଛି।
ସୁରତାମର୍ଦଵିଚ୍ଛିନ୍ନାଃ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ତ୍ରୀହାରମୌକ୍ତିକାଃ। ପତନ୍ତି ଚାତୁଲା ଦିକ୍ଷୁ ତୋଯଧାରାଃ ସମନ୍ତତଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଜଳଧାରାଗୁଡିକ ଶ୍ରୀମୟ ନାରୀମାନଙ୍କର ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ମୁକ୍ତାମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରେମର ଉତ୍ସାହ ରହିଛି।
ଵିଲୀଯମାନୈର୍ଵିହଗୈର୍ନିମୀଲଦ୍ଭିଶ୍ଚ ପଙ୍କଜୈଃ। ଵିକସନ୍ତ୍ଯା ଚ ମାଲତ୍ଯା ଗତୋଽସ୍ତଂ ଜ୍ଞାଯତେ ରଵିଃ
ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ନିଡ଼ରେ ଯାଉଛନ୍ତି, ପଦ୍ମ ଫୁଲଗୁଡିକ ମୁଡ଼ିଯାଉଛି, ମାଲତୀ ଫୁଲ ଫୁଟୁଛି, ଏହା ଦେଖି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜଣାପଡ଼େ।
ଵୃତ୍ତା ଯାତ୍ରା ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ସେନା ପଥ୍ଯେଵ ଵର୍ତତେ। ଵୈରାଣି ଚୈଵ ମାର୍ଗାଶ୍ଚ ସଲିଲେନ ସମୀକୃତାଃ
ରାଜାମାନଙ୍କର ଯାତ୍ରା ଶେଷ ହୋଇଛି, ସେନା ରାସ୍ତାରେ ରହିଛି; ଶତ୍ରୁତା ଓ ମାର୍ଗ ଦୁଇଁଟି ଜଳରେ ସମାନ ହୋଇଯାଇଛି।
ମାସି ପ୍ରୌଷ୍ଠପଦେ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵିଵକ୍ଷତାମ୍। ଅଯମଧ୍ଯାଯସମଯଃ ସାମଗାନାମୁପସ୍ଥିତଃ
ଭାଦ୍ରପଦ ମାସରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଠ ପଢ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବାବେଳେ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ସାମଗାନ ପାଇଁ ସମୟ ଆସିଛି।
ନିଵୃତ୍ତକର୍ମାଯତନୋ ନୂନଂ ସଂଚିତସଂଚଯଃ। ଆଷାଢୀମଭ୍ଯୁପଗତୋ ଭରତଃ କୋସଲାଧିପଃ
କୋଶଳର ନାଥ ଭରତ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ କରି ଏବଂ ସମ୍ପତ୍ତି ସଂଗ୍ରହ କରି, ଏବେ ଆଷାଢ଼ ମାସକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।
ନୂନମାପୂର୍ଯମାଣାଯାଃ ସରଯ୍ଵା ଵର୍ଧତେ ରଯଃ। ମାଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ସମାଯାନ୍ତମଯୋଧ୍ଯାଯା ଇଵ ସ୍ଵନଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ସରୟୂ ନଦୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ତାହାର ଧାରା ବଢ଼ିଯାଉଛି, ଏବଂ ତାହାର ଶବ୍ଦ ମୋତେ ଆୟୋଧ୍ୟାର ଶବ୍ଦ ପରି ଲାଗୁଛି, ଯେପରିକି ମୁଁ ଫେରି ଆସୁଛି।
ଇମାଃ ସ୍ଫୀତଗୁଣା ଵର୍ଷାଃ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସୁଖମଶ୍ନୁତେ। ଵିଜିତାରିଃ ସଦାରଶ୍ଚ ରାଜ୍ଯେ ମହତି ଚ ସ୍ଥିତଃ
ସୁଗ୍ରୀବ, ଅଧିକ ଗୁଣରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜିତି, ଜନନୀ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ବଡ଼ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି।
ଅହଂ ତୁ ହୃତଦାରଶ୍ଚ ରାଜ୍ଯାଚ୍ଚ ମହତଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ। ନଦୀକୂଲମିଵ କ୍ଲିନ୍ନମଵସୀଦାମି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
କିନ୍ତୁ ମୁଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନିଜ ଜନନୀ ଓ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛି; ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ନଦୀକୂଳ ପରି ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଉଛି।
ଶୋକଶ୍ଚ ମମ ଵିସ୍ତୀର୍ଣୋ ଵର୍ଷାଶ୍ଚ ଭୃଶଦୁର୍ଗମାଃ। ରାଵଣଶ୍ଚ ମହାଞ୍ଛତ୍ରୁରପାରଃ ପ୍ରତିଭାତି ମେ
ମୋର ଦୁଃଖ ବହୁତ ବଡ଼, ବର୍ଷା ବହୁତ କଷ୍ଟଦାୟକ, ରାବଣ ବଡ଼ ଏବଂ ସୀମାନ୍ତ ଶତ୍ରୁ ଭାବରେ ମୋ ପାଖରେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଅଯାତ୍ରାଂ ଚୈଵ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵେମାଂ ମାର୍ଗାଂଶ୍ଚ ଭୃଶଦୁର୍ଗମାନ୍। ପ୍ରଣତେ ଚୈଵ ସୁଗ୍ରୀଵେ ନ ମଯା କିଂଚିଦୀରିତମ୍
ଏହି ଅଯାତ୍ରା ସମୟ ଓ ବହୁତ କଷ୍ଟଦାୟକ ମାର୍ଗ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ନମ୍ର ହୋଇଥିବାବେଳେ, ମୁଁ କିଛି କହିନାହିଁ।
ଅପି ଚାପି ପରିକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ଚିରାଦ୍ ଦାରୈଃ ସମାଗତମ୍। ଆତ୍ମକାର୍ଯଗରୀଯସ୍ତ୍ଵାଦ୍ ଵକ୍ତୁଂ ନେଚ୍ଛାମି ଵାନରମ୍
ଏହା ସହିତ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗି ଏବେ ଜନନୀ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛି; ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ବାନରଙ୍କୁ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।
ସ୍ଵଯମେଵ ହି ଵିଶ୍ରମ୍ଯ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କାଲମୁପାଗତମ୍। ଉପକାରଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵେତ୍ସ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସେ ନିଜେ ଶାନ୍ତି ନେଇ, ସମୟ ଜଣାଇ, ଉପକାର ସ୍ମରଣ କରିବେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ କାଲପ୍ରତୀକ୍ଷୋଽହଂ ସ୍ଥିତୋଽସ୍ମି ଶୁଭଲକ୍ଷଣ। ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ନଦୀନାଂ ଚ ପ୍ରସାଦମଭିକାଂକ୍ଷଯନ୍
ଏହିପରି, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରୁଥିବା ତୁମେ, ମୁଁ ସଠିକ ସମୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କର କୃପା ଆଶା କରୁଛି।
ଉପକାରେଣ ଵୀରୋ ହି ପ୍ରତୀକାରେଣ ଯୁଜ୍ଯତେ। ଅକୃତଜ୍ଞୋଽପ୍ରତିକୃତୋ ହନ୍ତି ସତ୍ତ୍ଵଵତାଂ ମନଃ
ଏକ ସତ୍ୟବାନ୍ ବୀର ସହଯୋଗ ପାଇଁ ସହଯୋଗ ଦେଇ ଋଣ ଶୋଧେ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ କୃତଘ୍ନ ଓ ପ୍ରତିଦାନ ନ କରେ, ସେ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଘାୟଲ କରେ।
ଅଥୈଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରଣିଧାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ କୃତାଞ୍ଜଲିସ୍ତତ୍ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ଭାଷିତମ୍। ଉଵାଚ ରାମଂ ସ୍ଵଭିରାମଦର୍ଶନଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍ ଦର୍ଶନମାତ୍ମନଃ ଶୁଭମ୍
ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତା ସହ ଏହି କଥାକୁ ମାନ୍ୟ କଲେ ଓ ନିଜ ମଙ୍ଗଳମୟ ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖାଇ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯଦୁକ୍ତମେତତ୍ ତଵ ସର୍ଵମୀପ୍ସିତଂ ନରେନ୍ଦ୍ର କର୍ତା ନଚିରାଦ୍ଧରୀଶ୍ଵରଃ। ଶରତ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷଃ କ୍ଷମତାମିମଂ ଭଵାନ୍ ଜଲପ୍ରପାତଂ ରିପୁନିଗ୍ରହେ ଧୃତଃ
ହେ ରାଜା, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା; ବନରାଜ ଶୀଘ୍ର ଏହି କାମ କରିବେ। ଶରଦ୍ ଋତୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଏହି ବର୍ଷାକୁ ସହିବାକୁ ପଡିବ, ଶତ୍ରୁ ଦମନରେ ଦୃଢ଼ ରୁହନ୍ତୁ।
thumb|ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଉଣତିସ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିମଲଂ ଵ୍ଯୋମ ଗତଵିଦ୍ଯୁଦ୍ବଲାହକମ୍। ସାରସାକୁଲସଂଘୁଷ୍ଟଂ ରମ୍ଯଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାନୁଲେପନମ୍
ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାଶକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ମେଘ ନାହିଁ, କ୍ରାଞ୍ଚପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କୁହୁକୁହୁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି, ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଶିତଳ ଆଲୋକରେ ସେ ଆକାଶ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଛି।
ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ମନ୍ଦଧର୍ମାର୍ଥସଂଗ୍ରହମ୍। ଅତ୍ଯର୍ଥଂ ଚାସତାଂ ମାର୍ଗମେକାନ୍ତଗତମାନସମ୍
ଏବଂ ସେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ସଫଳ, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ଅଳସ, ଏବଂ ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭୋଗବିଳାସରେ ଲିନ।
ନିଵୃତ୍ତକାର୍ଯଂ ସିଦ୍ଧାର୍ଥଂ ପ୍ରମଦାଭିରତଂ ସଦା। ପ୍ରାପ୍ତଵନ୍ତମଭିପ୍ରେତାନ୍ ସର୍ଵାନେଵ ମନୋରଥାନ୍
ସେ ନିଜ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଯାଇଛି, ସଦା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ମଜା କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି।
ସ୍ଵାଂ ଚ ପତ୍ନୀମଭିପ୍ରେତାଂ ତାରାଂ ଚାପି ସମୀପ୍ସିତାମ୍। ଵିହରନ୍ତମହୋରାତ୍ରଂ କୃତାର୍ଥଂ ଵିଗତଜ୍ଵରମ୍
ନିଜ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ଓ ଇଚ୍ଛିତ ତାରା ସହିତ ଦିନ ରାତି ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇଯାଇଛି, ଚିନ୍ତା ନାହିଁ।