ସ ତଦା ଵାଲିନଂ ହତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵମଭିଷିଚ୍ଯ ଚ। ଵସନ୍ ମାଲ୍ଯଵତଃ ପୃଷ୍ଠେ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ବାଳିଙ୍କୁ ବଧ କରି ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜା କରି, ରାମ ମାଲ୍ୟବତ ପାହାଡ଼ର ଢାଳାରେ ବସି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଯଂ ସ କାଲଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସମଯୋଽଦ୍ଯ ଜଲାଗମଃ। ସମ୍ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ନଭୋ ମେଘୈଃ ସଂଵୃତଂ ଗିରିସଂନିଭୈଃ
ଏହି ସମୟ ଆସିଗଲା, ଆଜି ବର୍ଷାକାଳ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଦେଖ, ଆକାଶ ପାହାଡ଼ ପରି ମେଘରେ ଢାକିଯାଇଛି।
ନଵମାସଧୃତଂ ଗର୍ଭଂ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ଗଭସ୍ତିଭିଃ। ପୀତ୍ଵା ରସଂ ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ଦ୍ଯୌଃ ପ୍ରସୂତେ ରସାଯନମ୍
ନବମାସ ଧରି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣକୁ ଗର୍ଭରେ ଧରି, ଆକାଶ ସମୁଦ୍ରର ରସ ପିଇ, ବର୍ଷାର ଅମୃତ ଦେଉଛି।
ଶକ୍ଯମମ୍ବରମାରୁହ୍ଯ ମେଘସୋପାନପଂକ୍ତିଭିଃ। କୁଟଜାର୍ଜୁନମାଲାଭିରଲଂକର୍ତୁଂ ଦିଵାକରଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମେଘର ସିଢ଼ି ଚଢ଼ି, କୁଟଜ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଆକାଶକୁ ଶୋଭା ଦେଇପାରିବ।
ସଂଧ୍ଯାରାଗୋତ୍ଥିତୈସ୍ତାମ୍ରୈରନ୍ତେଷ୍ଵପି ଚ ପାଣ୍ଡୁଭିଃ। ସ୍ନିଗ୍ଧୈରଭ୍ରପଟଚ୍ଛେଦୈର୍ବଦ୍ଧଵ୍ରଣମିଵାମ୍ବରମ୍
ସନ୍ଧ୍ୟାର ଲାଲ ଓ ଫିକା ରେଖା, ଚକଚକିଆ ମେଘ ଚିରା ଦ୍ୱାରା, ଆକାଶ ଏମିତି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଘାଉ ମାଡ଼ି ହୋଇଛି।
ମନ୍ଦମାରୁତିନିଃଶ୍ଵାସଂ ସଂଧ୍ଯାଚନ୍ଦନରଞ୍ଜିତମ୍। ଆପାଣ୍ଡୁଜଲଦଂ ଭାତି କାମାତୁରମିଵାମ୍ବରମ୍
ହଳୁକା ପବନର ଶ୍ୱାସ, ସନ୍ଧ୍ୟାର ଚନ୍ଦନ ରଙ୍ଗରେ ରଞ୍ଜିତ, ଫିକା ମେଘରେ ଢାକା, ଆକାଶ ଏମିତି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି କାମପୀଡିତ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ।
ଏଷା ଘର୍ମପରିକ୍ଲିଷ୍ଟା ନଵଵାରିପରିପ୍ଲୁତା। ସୀତେଵ ଶୋକସଂତପ୍ତା ମହୀ ବାଷ୍ପଂ ଵିମୁଞ୍ଚତି
ଏହି ଭୂମି, ଗରମରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଏବେ ନୂଆ ପାଣିରେ ଭିଜି, ଶୋକରେ ତପିଥିବା ଜଣେ ଜୀବନ୍ତ ନାରୀ ପରି କାନ୍ଦୁଛି।
ମେଘୋଦରଵିନିର୍ମୁକ୍ତାଃ କର୍ପୂରଦଲଶୀତଲାଃ। ଶକ୍ଯମଞ୍ଜଲିଭିଃ ପାତୁଂ ଵାତାଃ କେତକଗନ୍ଧିନଃ
ମେଘର ଗର୍ଭରୁ ନିଷ୍କାସିତ, କପୂର ପତ୍ର ପରି ଶୀତଳ, କେତକୀ ଗନ୍ଧର ପବନ, ହାତ ଭରି ପିଇପାରିବ।
ଏଷ ଫୁଲ୍ଲାର୍ଜୁନଃ ଶୈଲଃ କେତକୈରଭିଵାସିତଃ। ସୁଗ୍ରୀଵ ଇଵ ଶାନ୍ତାରିର୍ଧାରାଭିରଭିଷିଚ୍ଯତେ
ଏହି ଫୁଲିଥିବା ଅର୍ଜୁନ ଗଛରେ ଢାକା ପାହାଡ଼ଟି କେତକୀ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ମୁହିଁଯାଇଛି, ଝରଣାର ଜଳରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଉଛି—ଏହା ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ପିନ୍ଧାଯାଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।
ମେଘକୃଷ୍ଣାଜିନଧରା ଧାରାଯଜ୍ଞୋପଵୀତିନଃ। ମାରୁତାପୂରିତଗୁହାଃ ପ୍ରାଧୀତା ଇଵ ପର୍ଵତାଃ
ମେଘର କଳା ଚାମରେ ଢାକା, ଝରଣା ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ପରି ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଗୁହାଗୁଡ଼ିକୁ ପବନରେ ପୂରିଥିବା ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ୁଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ ପରି ଲାଗୁଛନ୍ତି।
କଶାଭିରିଵ ହୈମୀଭିର୍ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଭିରଭିତାଡିତମ୍। ଅନ୍ତଃସ୍ତନିତନିର୍ଘୋଷଂ ସଵେଦନମିଵାମ୍ବରମ୍
ସୁନା ମାନା ବିଜୁଳିରେ ଆକାଶଟି ଚୋଟ ଖାଇଥିବା ଚମୁଟିରେ, ଭିତରେ ଗଜଗଜ ଧ୍ୱନି ହେଉଥିବା ଏହି ଆକାଶ ଯେପରି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କମ୍ପିତ ହେଉଛି।
ନୀଲମେଘାଶ୍ରିତା ଵିଦ୍ଯୁତ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ତୀ ପ୍ରତିଭାତି ମେ। ସ୍ଫୁରନ୍ତୀ ରାଵଣସ୍ଯାଙ୍କେ ଵୈଦେହୀଵ ତପସ୍ଵିନୀ
ନୀଳ ମେଘ ଉପରେ ଚମକୁଥିବା ବିଜୁଳିଟି ମୋତେ ଏପରି ଲାଗୁଛି, ଯେପରି ରାବଣଙ୍କ ଆଂକ ଉପରେ କମ୍ପିଥିବା ତପସ୍ୱିନୀ ସୀତା।
ଇମାସ୍ତା ମନ୍ମଥଵତାଂ ହିତାଃ ପ୍ରତିହତା ଦିଶଃ। ଅନୁଲିପ୍ତା ଇଵ ଘନୈର୍ନଷ୍ଟଗ୍ରହନିଶାକରାଃ
ଏହି ଦିଗଗୁଡ଼ିକ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରେମିକମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଆନନ୍ଦ ଉଠୁଥିଲେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ମେଘରେ ଢାକାଯାଇଛି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ହରାଇଯାଇଛି।
କ୍ଵଚିଦ୍ ବାଷ୍ପାଭିସଂରୁଦ୍ଧାନ୍ ଵର୍ଷାଗମସମୁତ୍ସୁକାନ୍। କୁଟଜାନ୍ ପଶ୍ଯ ସୌମିତ୍ରେ ପୁଷ୍ପିତାନ୍ ଗିରିସାନୁଷୁ। ମମ ଶୋକାଭିଭୂତସ୍ଯ କାମସଂଦୀପନାନ୍ ସ୍ଥିତାନ୍
ସୌମିତ୍ରି, ପାହାଡ଼ ଢାଳିରେ ଫୁଲିଥିବା କୁଟଜ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ, କେତେକ ଅଶ୍ରୁରେ ଅଟକିଛନ୍ତି, ବର୍ଷା ପାଇଁ ଆତୁର ହୋଇଛନ୍ତି—ମୋ ଶୋକ ଓ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଛନ୍ତି।
ରଜଃ ପ୍ରଶାନ୍ତଂ ସହିମୋଽଦ୍ଯ ଵାଯୁ- ର୍ନିଦାଘଦୋଷପ୍ରସରାଃ ପ୍ରଶାନ୍ତାଃ। ସ୍ଥିତା ହି ଯାତ୍ରା ଵସୁଧାଧିପାନାଂ ପ୍ରଵାସିନୋ ଯାନ୍ତି ନରାଃ ସ୍ଵଦେଶାନ୍
ଆଜି ଧୂଳି ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି, ପବନ ହଳୁକା, ତିବ୍ର ତାପ ହ୍ରାସ ପାଇଛି; ରାଜାମାନେ ଯାତ୍ରା ବନ୍ଦ କରିଛନ୍ତି, ଦେଶାନ୍ତରୀ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରୁଛନ୍ତି।
ସମ୍ପ୍ରସ୍ଥିତା ମାନସଵାସଲୁବ୍ଧାଃ ପ୍ରିଯାନ୍ଵିତାଃ ସମ୍ପ୍ରତି ଚକ୍ରଵାକାଃ। ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଵର୍ଷୋଦକଵିକ୍ଷତେଷୁ ଯାନାନି ମାର୍ଗେଷୁ ନ ସମ୍ପତନ୍ତି
ଏବେ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ହ୍ରଦ ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଆତୁର ହୋଇ, ସାଥୀଙ୍କ ସହ ଯାତ୍ରା କରୁଛନ୍ତି; ବର୍ଷାରେ ଧୋଇଯାଇଥିବା ପଥରେ ରଥ ଚାଲୁ ନାହିଁ।
କ୍ଵଚିତ୍ ପ୍ରକାଶଂ କ୍ଵଚିଦପ୍ରକାଶଂ ନଭଃ ପ୍ରକୀର୍ଣାମ୍ବୁଧରଂ ଵିଭାତି। କ୍ଵଚିତ୍ କ୍ଵଚିତ୍ ପର୍ଵତସଂନିରୁଦ୍ଧଂ ରୂପଂ ଯଥା ଶାନ୍ତମହାର୍ଣଵସ୍ଯ
ଆକାଶଟି କେଉଁଠି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କେଉଁଠି ଅନ୍ଧାରା, କେଉଁଠି ପାହାଡ଼ରେ ଅଟକିଯାଇଛି—ଏହା ଶାନ୍ତ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ରର ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।
ଵ୍ଯାମିଶ୍ରିତଂ ସର୍ଜକଦମ୍ବପୁଷ୍ପୈ- ର୍ନଵଂ ଜଲଂ ପର୍ଵତଧାତୁତାମ୍ରମ୍। ମଯୂରକେକାଭିରନୁପ୍ରଯାତଂ ଶୈଲାପଗାଃ ଶୀଘ୍ରତରଂ ଵହନ୍ତି
ସର୍ଜ ଓ କଦମ୍ବ ଫୁଲରେ ମିଶିଥିବା, ପାହାଡ଼ ଧାତୁରେ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଧରିଥିବା ଝରଣାଗୁଡ଼ିକ, ମୟୂରର ଚିତ୍କାର ସହ ତୁରନ୍ତ ବହୁଛି।
ରସାକୁଲଂ ଷଟ୍ପଦସଂନିକାଶଂ ପ୍ରଭୁଜ୍ଯତେ ଜମ୍ବୁଫଲଂ ପ୍ରକାମମ୍। ଅନେକଵର୍ଣଂ ପଵନାଵଧୂତଂ ଭୂମୌ ପତତ୍ଯାମ୍ରଫଲଂ ଵିପକ୍ଵମ୍
ରସରେ ଭରିଥିବା, ମଧୁମକ୍ଷିକାରେ ଘିରିଥିବା ପକ୍କ ଜାମୁ ଫଳକୁ ଲୋକେ ଆନନ୍ଦରେ ଖାଉଛନ୍ତି; ବାତାସରେ ହଲାଇଯାଇଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ପକ୍କ ଆମ୍ବ ଫଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ୁଛି।
ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପତାକାଃ ସବଲାକମାଲାଃ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରକୂଟାକୃତିସଂନିକାଶାଃ। ଗର୍ଜନ୍ତି ମେଘାଃ ସମୁଦୀର୍ଣନାଦା ମତ୍ତା ଗଜେନ୍ଦ୍ରା ଇଵ ସଂଯୁଗସ୍ଥାଃ
ବିଜୁଳିର ପତାକା ଓ ବକପଙ୍କ୍ତିର ମାଳାରେ ସଜିଥିବା, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ମେଘମାନେ, ଗଜପତିଙ୍କ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି।
ଵର୍ଷୋଦକାପ୍ଯାଯିତଶାଦ୍ଵଲାନି ପ୍ରଵୃତ୍ତନୃତ୍ତୋତ୍ସଵବର୍ହିଣାନି। ଵନାନି ନିର୍ଵୃଷ୍ଟବଲାହକାନି ପଶ୍ଯାପରାହ୍ଣେଷ୍ଵଧିକଂ ଵିଭାନ୍ତି
ବର୍ଷା ଜଳରେ ତରଳ ହୋଇଥିବା ଘାସ ଓ ନୃତ୍ୟାରମ୍ଭ କରୁଥିବା ମୟୂରରେ ଭରିଥିବା ଅରଣ୍ୟଗୁଡ଼ିକ, ବିକାଶ ପରେ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ଲାଗୁଛି।
ସମୁଦ୍ଵହନ୍ତଃ ସଲିଲାତିଭାରଂ ବଲାକିନୋ ଵାରିଧରା ନଦନ୍ତଃ। ମହତ୍ସୁ ଶୃଙ୍ଗେଷୁ ମହୀଧରାଣାଂ ଵିଶ୍ରମ୍ଯ ଵିଶ୍ରମ୍ଯ ପୁନଃ ପ୍ରଯାନ୍ତି
ଅଧିକ ଜଳ ଭରି ନେଇଥିବା, ବକର ଚିତ୍କାରରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା ମେଘମାନେ, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ବାରମ୍ବାର ବିଶ୍ରାମ କରି, ପୁଣି ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି।
ମେଘାଭିକାମା ପରିସମ୍ପତନ୍ତୀ ସମ୍ମୋଦିତା ଭାତି ବଲାକପଂକ୍ତିଃ। ଵାତାଵଧୂତା ଵରପୌଣ୍ଡରୀକୀ ଲମ୍ବେଵ ମାଲା ରୁଚିରାମ୍ବରସ୍ଯ
ମେଘ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ଆତୁର ଓ ଆନନ୍ଦିତ ବକପଙ୍କ୍ତି, ବାତାସରେ ହଲାଇଯାଇଥିବା ଧଳା ପଦ୍ମର ମାଳା ପରି ଆକାଶରେ ଝୁଲୁଛି।
ବାଲେନ୍ଦ୍ରଗୋପାନ୍ତରଚିତ୍ରିତେନ ଵିଭାତି ଭୂମିର୍ନଵଶାଦ୍ଵଲେନ। ଗାତ୍ରାନୁପୃକ୍ତେନ ଶୁକପ୍ରଭେଣ ନାରୀଵ ଲାକ୍ଷୋକ୍ଷିତକମ୍ବଲେନ
ନବୀନ ହରିତ ଘାସରେ ଢାକା, ଅଳ୍ପ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ରଙ୍ଗର ଚିଟିକିଥିବା ଏହି ପୃଥିବୀ, ଶୁକପାଳି ରଙ୍ଗର ଛାୟାରେ ଏପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେପରି ଜଣେ ନାରୀ ଲାଖରେ ରଙ୍ଗାଯାଇଥିବା କମ୍ବଳ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ନିଦ୍ରା ଶନୈଃ କେଶଵମଭ୍ଯୁପୈତି ଦ୍ରୁତଂ ନଦୀ ସାଗରମଭ୍ଯୁପୈତି। ହୃଷ୍ଟା ବଲାକା ଘନମଭ୍ଯୁପୈତି କାନ୍ତା ସକାମା ପ୍ରିଯମଭ୍ଯୁପୈତି
ନିଦ୍ରା ଦୀରେ ଦୀରେ କେଶବଙ୍କୁ ଆସୁଛି; ନଦୀ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ସାଗରକୁ ଯାଉଛି; ଆନନ୍ଦିତ ବକ ମେଘକୁ ଚାହୁଁଛି; ଆଶାପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରେମିକା ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଯାଉଛି।
ଜାତା ଵନାନ୍ତାଃ ଶିଖିସୁପ୍ରନୃତ୍ତା ଜାତାଃ କଦମ୍ବାଃ ସକଦମ୍ବଶାଖାଃ। ଜାତା ଵୃଷା ଗୋଷୁ ସମାନକାମା ଜାତା ମହୀ ସସ୍ଯଵନାଭିରାମା
ବନ ଧାରାରେ ମୟୂର ଉତ୍ସାହରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି; କଦମ୍ବ ଗଛ ଶାଖାରେ ଫୁଲିଯାଇଛି; ବଳଦମାନେ ଗାଈମାନଙ୍କ ସହ ଏକାକାର ହୋଇଛନ୍ତି; ମାଟି ଶସ୍ୟ ଓ ଫସଲରେ ଶୋଭିତ।
ଵହନ୍ତି ଵର୍ଷନ୍ତି ନଦନ୍ତି ଭାନ୍ତି ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ନୃତ୍ଯନ୍ତି ସମାଶ୍ଵସନ୍ତି। ନଦ୍ଯୋ ଘନା ମତ୍ତଗଜା ଵନାନ୍ତାଃ ପ୍ରିଯାଵିହୀନାଃ ଶିଖିନଃ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ
ନଦୀ, ମେଘ, ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ଓ ଜଙ୍ଗଲର ସୀମା, ସେମାନେ ବହୁଛନ୍ତି, ବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଗଜ୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି ଓ ଚମକୁଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ବିଶ୍ରାମ ମିଳାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ମୟୂର ଓ ବାନରମାନେ ବିରହରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଧାରାନିପାତୈରଭିହନ୍ଯମାନାଃ କଦମ୍ବଶାଖାସୁ ଵିଲମ୍ବମାନାଃ। କ୍ଷଣାର୍ଜିତଂ ପୁଷ୍ପରସାଵଗାଢଂ ଶନୈର୍ମଦଂ ଷଟ୍ଚରଣାସ୍ତ୍ଯଜନ୍ତି
ବର୍ଷାର ଝରଣାରେ ପିଟିଯାଉଥିବା, କଦମ୍ବ ଗଛର ଡାଳିରେ ଲଟକିଥିବା ଛଅପାଖିଆମାନେ, ନୂତନ ଫୁଲର ଗାଢ଼ ମଧୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣି, ଦୀରେ-ଦୀରେ ସେମାନଙ୍କର ମଦ ଛାଡ଼ିଦେଉଛନ୍ତି।
ଅଙ୍ଗାରଚୂର୍ଣୋତ୍କରସଂନିକାଶୈଃ ଫଲୈଃ ସୁପର୍ଯାପ୍ତରସୈଃ ସମୃଦ୍ଧୈଃ। ଜମ୍ବୂଦ୍ରୁମାଣାଂ ପ୍ରଵିଭାନ୍ତି ଶାଖା ନିପୀଯମାନା ଇଵ ଷଟ୍ପଦୌଘୈଃ
ଜାମୁ ଗଛର ଡାଳିମାନେ, ଅଗ୍ନିର ଚୁର୍ଣ୍ଣ ପରି ଲାଲ ଓ ରସରେ ପ୍ରଚୁର ଫଳରେ ଭରିଥିବା, ଛଅପାଖିଆମାନେ ମଧୁ ପିଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।
ତଡିତ୍ପତାକାଭିରଲଂକୃତାନା- ମୁଦୀର୍ଣଗମ୍ଭୀରମହାରଵାଣାମ୍। ଵିଭାନ୍ତି ରୂପାଣି ବଲାହକାନାଂ ରଣୋତ୍ସୁକାନାମିଵ ଵାରଣାନାମ୍
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଝଣ୍ଡାରେ ଶୋଭିତ ଓ ଗଭୀର ଗଜ୍ଜନରେ ମେଘମାନେ, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହାତୀମାନେ, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।