ଅହଂ ତୁ ଖଲୁ ତେ ଵୀର୍ଯଂ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ପ୍ରତିବୋଧଯେ। ଦୀପ୍ତୈରାହୁତିଭିଃ କାଲେ ଭସ୍ମଚ୍ଛନ୍ନମିଵାନଲମ୍
ମୁଁ ତୋର ଶକ୍ତିକୁ, ଯେଉଁଠି ସେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଅଛି, ସେହିଠିରେ ଉତ୍ସାହ ଦେବି; ଯେପରି ଠିକ୍ ସମୟରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଆହୁତି ଦେଇ, ଛାଇଁ ମୁହିଁ ଲୁଚିଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରାଯାଏ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ହି ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ହିତଂ ଶୁଭମ୍। ରାଘଵଃ ସୁହୃଦଂ ସ୍ନିଗ୍ଧମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଉପକାରୀ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥାକୁ ଆଦର ସହିତ ଶୁଣି, ରାଘବ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ସ୍ନେହଭରା କଥା କହିଲେ।
ଵାଚ୍ଯଂ ଯଦନୁରକ୍ତେନ ସ୍ନିଗ୍ଧେନ ଚ ହିତେନ ଚ। ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଯୁକ୍ତେନ ତଦୁକ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତ୍ଵଯା
ଯେଉଁ କଥା ଏକ ଭକ୍ତ, ସ୍ନେହିତ ଓ ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ଥିବା ଲୋକ କହିବା ଉଚିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେଇ କଥା ତୁମେ କହିଛ।
ଏଷ ଶୋକଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତଃ ସର୍ଵକାର୍ଯାଵସାଦକଃ। ଵିକ୍ରମେଷ୍ଵପ୍ରତିହତଂ ତେଜଃ ପ୍ରୋତ୍ସାହଯାମ୍ଯହମ୍
ଏହି ଦୁଃଖ, ଯାହା ସମସ୍ତ କାମକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଏବେ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି; ମୁଁ ତୋର ଅପରିମିତ ପ୍ରାକ୍ରମକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛି।
ଶରତ୍କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷିଷ୍ଯେ ସ୍ଥିତୋଽସ୍ମି ଵଚନେ ତଵ। ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ନଦୀନାଂ ଚ ପ୍ରସାଦମନୁପାଲଯନ୍
ମୁଁ ତୋର କଥା ମାନି ଶରତ୍କାଳକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବି, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କର କୃପା ଲାଗି ଅପେକ୍ଷା କରିବି।
ଉପକାରେଣ ଵୀରସ୍ତୁ ପ୍ରତିକାରେଣ ଯୁଜ୍ଯତେ। ଅକୃତଜ୍ଞୋଽପ୍ରତିକୃତୋ ହନ୍ତି ସତ୍ତ୍ଵଵତାଂ ମନଃ
ଏକ ବୀର ଉପକାର ପାଇଁ ପ୍ରତିଉପକାର କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ; ଅକୃତଜ୍ଞତା ଓ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ନ ଦେବା, ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କର ମନକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ।
ତଦେଵ ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଣିଧାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ କୃତାଞ୍ଜଲିସ୍ତତ୍ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ଭାଷିତମ୍। ଉଵାଚ ରାମଂ ସ୍ଵଭିରାମଦର୍ଶନଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍ ଦର୍ଶନମାତ୍ମନଃ ଶୁଭମ୍
ଏହି କଥାକୁ ଭାବି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ଆଦର ସହିତ ସେଇ କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ନିଜର ମଙ୍ଗଳମୟ ଭାବ ପ୍ରକାଶ କରି କହିଲେ।
ଯଥୋକ୍ତମେତତ୍ ତଵ ସର୍ଵମୀପ୍ସିତଂ ନରେନ୍ଦ୍ର କର୍ତା ନଚିରାତ୍ ତୁ ଵାନରଃ। ଶରତ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷଃ କ୍ଷମତାମିମଂ ଭଵାନ୍ ଜଲପ୍ରପାତଂ ରିପୁନିଗ୍ରହେ ଧୃତଃ
ରାଜନ୍, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେ ସବୁ ଶୀଘ୍ର ହେବ; ବାନର ତୁମ କଥା ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରିବ। ଶରତ୍କାଳ ଅପେକ୍ଷା କର, ଏହି ବର୍ଷାକୁ ସହିବା, ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ଦମନରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ।
ନିଯମ୍ଯ କୋପଂ ପରିପାଲ୍ଯତାଂ ଶରତ୍ କ୍ଷମସ୍ଵ ମାସାଂଶ୍ଚତୁରୋ ମଯା ସହ। ଵସାଚଲେଽସ୍ମିନ୍ ମୃଗରାଜସେଵିତେ ସଂଵର୍ତଯନ୍ ଶତ୍ରୁଵଧେ ସମର୍ଥଃ
ତୁମ ରୋଷକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଶରତ୍କାଳ ଅପେକ୍ଷା କର, ମୋ ସହିତ ଚାରି ମାସ ଧৈର୍ୟ ଧର; ସିଂହ ଚଳା ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ରୁହି, ଶତ୍ରୁ ବିନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେ।
thumb|ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଏକୁଶିଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିୟ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକୁଶିଁ ଅଧ୍ୟାୟ।
ସ ତଦା ଵାଲିନଂ ହତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵମଭିଷିଚ୍ଯ ଚ। ଵସନ୍ ମାଲ୍ଯଵତଃ ପୃଷ୍ଠେ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ବାଳିଙ୍କୁ ବଧ କରି ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜା କରି, ରାମ ମାଲ୍ୟବତ ପାହାଡ଼ର ଢାଳାରେ ବସି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଯଂ ସ କାଲଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସମଯୋଽଦ୍ଯ ଜଲାଗମଃ। ସମ୍ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ନଭୋ ମେଘୈଃ ସଂଵୃତଂ ଗିରିସଂନିଭୈଃ
ଏହି ସମୟ ଆସିଗଲା, ଆଜି ବର୍ଷାକାଳ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଦେଖ, ଆକାଶ ପାହାଡ଼ ପରି ମେଘରେ ଢାକିଯାଇଛି।
ନଵମାସଧୃତଂ ଗର୍ଭଂ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ଗଭସ୍ତିଭିଃ। ପୀତ୍ଵା ରସଂ ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ଦ୍ଯୌଃ ପ୍ରସୂତେ ରସାଯନମ୍
ନବମାସ ଧରି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣକୁ ଗର୍ଭରେ ଧରି, ଆକାଶ ସମୁଦ୍ରର ରସ ପିଇ, ବର୍ଷାର ଅମୃତ ଦେଉଛି।
ଶକ୍ଯମମ୍ବରମାରୁହ୍ଯ ମେଘସୋପାନପଂକ୍ତିଭିଃ। କୁଟଜାର୍ଜୁନମାଲାଭିରଲଂକର୍ତୁଂ ଦିଵାକରଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମେଘର ସିଢ଼ି ଚଢ଼ି, କୁଟଜ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଆକାଶକୁ ଶୋଭା ଦେଇପାରିବ।
ସଂଧ୍ଯାରାଗୋତ୍ଥିତୈସ୍ତାମ୍ରୈରନ୍ତେଷ୍ଵପି ଚ ପାଣ୍ଡୁଭିଃ। ସ୍ନିଗ୍ଧୈରଭ୍ରପଟଚ୍ଛେଦୈର୍ବଦ୍ଧଵ୍ରଣମିଵାମ୍ବରମ୍
ସନ୍ଧ୍ୟାର ଲାଲ ଓ ଫିକା ରେଖା, ଚକଚକିଆ ମେଘ ଚିରା ଦ୍ୱାରା, ଆକାଶ ଏମିତି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଘାଉ ମାଡ଼ି ହୋଇଛି।
ମନ୍ଦମାରୁତିନିଃଶ୍ଵାସଂ ସଂଧ୍ଯାଚନ୍ଦନରଞ୍ଜିତମ୍। ଆପାଣ୍ଡୁଜଲଦଂ ଭାତି କାମାତୁରମିଵାମ୍ବରମ୍
ହଳୁକା ପବନର ଶ୍ୱାସ, ସନ୍ଧ୍ୟାର ଚନ୍ଦନ ରଙ୍ଗରେ ରଞ୍ଜିତ, ଫିକା ମେଘରେ ଢାକା, ଆକାଶ ଏମିତି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି କାମପୀଡିତ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ।
ଏଷା ଘର୍ମପରିକ୍ଲିଷ୍ଟା ନଵଵାରିପରିପ୍ଲୁତା। ସୀତେଵ ଶୋକସଂତପ୍ତା ମହୀ ବାଷ୍ପଂ ଵିମୁଞ୍ଚତି
ଏହି ଭୂମି, ଗରମରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଏବେ ନୂଆ ପାଣିରେ ଭିଜି, ଶୋକରେ ତପିଥିବା ଜଣେ ଜୀବନ୍ତ ନାରୀ ପରି କାନ୍ଦୁଛି।
ମେଘୋଦରଵିନିର୍ମୁକ୍ତାଃ କର୍ପୂରଦଲଶୀତଲାଃ। ଶକ୍ଯମଞ୍ଜଲିଭିଃ ପାତୁଂ ଵାତାଃ କେତକଗନ୍ଧିନଃ
ମେଘର ଗର୍ଭରୁ ନିଷ୍କାସିତ, କପୂର ପତ୍ର ପରି ଶୀତଳ, କେତକୀ ଗନ୍ଧର ପବନ, ହାତ ଭରି ପିଇପାରିବ।
ଏଷ ଫୁଲ୍ଲାର୍ଜୁନଃ ଶୈଲଃ କେତକୈରଭିଵାସିତଃ। ସୁଗ୍ରୀଵ ଇଵ ଶାନ୍ତାରିର୍ଧାରାଭିରଭିଷିଚ୍ଯତେ
ଏହି ଫୁଲିଥିବା ଅର୍ଜୁନ ଗଛରେ ଢାକା ପାହାଡ଼ଟି କେତକୀ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ମୁହିଁଯାଇଛି, ଝରଣାର ଜଳରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଉଛି—ଏହା ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ପିନ୍ଧାଯାଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।
ମେଘକୃଷ୍ଣାଜିନଧରା ଧାରାଯଜ୍ଞୋପଵୀତିନଃ। ମାରୁତାପୂରିତଗୁହାଃ ପ୍ରାଧୀତା ଇଵ ପର୍ଵତାଃ
ମେଘର କଳା ଚାମରେ ଢାକା, ଝରଣା ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ପରି ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଗୁହାଗୁଡ଼ିକୁ ପବନରେ ପୂରିଥିବା ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ୁଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ ପରି ଲାଗୁଛନ୍ତି।
କଶାଭିରିଵ ହୈମୀଭିର୍ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଭିରଭିତାଡିତମ୍। ଅନ୍ତଃସ୍ତନିତନିର୍ଘୋଷଂ ସଵେଦନମିଵାମ୍ବରମ୍
ସୁନା ମାନା ବିଜୁଳିରେ ଆକାଶଟି ଚୋଟ ଖାଇଥିବା ଚମୁଟିରେ, ଭିତରେ ଗଜଗଜ ଧ୍ୱନି ହେଉଥିବା ଏହି ଆକାଶ ଯେପରି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କମ୍ପିତ ହେଉଛି।
ନୀଲମେଘାଶ୍ରିତା ଵିଦ୍ଯୁତ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ତୀ ପ୍ରତିଭାତି ମେ। ସ୍ଫୁରନ୍ତୀ ରାଵଣସ୍ଯାଙ୍କେ ଵୈଦେହୀଵ ତପସ୍ଵିନୀ
ନୀଳ ମେଘ ଉପରେ ଚମକୁଥିବା ବିଜୁଳିଟି ମୋତେ ଏପରି ଲାଗୁଛି, ଯେପରି ରାବଣଙ୍କ ଆଂକ ଉପରେ କମ୍ପିଥିବା ତପସ୍ୱିନୀ ସୀତା।
ଇମାସ୍ତା ମନ୍ମଥଵତାଂ ହିତାଃ ପ୍ରତିହତା ଦିଶଃ। ଅନୁଲିପ୍ତା ଇଵ ଘନୈର୍ନଷ୍ଟଗ୍ରହନିଶାକରାଃ
ଏହି ଦିଗଗୁଡ଼ିକ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରେମିକମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଆନନ୍ଦ ଉଠୁଥିଲେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ମେଘରେ ଢାକାଯାଇଛି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ହରାଇଯାଇଛି।
କ୍ଵଚିଦ୍ ବାଷ୍ପାଭିସଂରୁଦ୍ଧାନ୍ ଵର୍ଷାଗମସମୁତ୍ସୁକାନ୍। କୁଟଜାନ୍ ପଶ୍ଯ ସୌମିତ୍ରେ ପୁଷ୍ପିତାନ୍ ଗିରିସାନୁଷୁ। ମମ ଶୋକାଭିଭୂତସ୍ଯ କାମସଂଦୀପନାନ୍ ସ୍ଥିତାନ୍
ସୌମିତ୍ରି, ପାହାଡ଼ ଢାଳିରେ ଫୁଲିଥିବା କୁଟଜ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ, କେତେକ ଅଶ୍ରୁରେ ଅଟକିଛନ୍ତି, ବର୍ଷା ପାଇଁ ଆତୁର ହୋଇଛନ୍ତି—ମୋ ଶୋକ ଓ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଛନ୍ତି।
ରଜଃ ପ୍ରଶାନ୍ତଂ ସହିମୋଽଦ୍ଯ ଵାଯୁ- ର୍ନିଦାଘଦୋଷପ୍ରସରାଃ ପ୍ରଶାନ୍ତାଃ। ସ୍ଥିତା ହି ଯାତ୍ରା ଵସୁଧାଧିପାନାଂ ପ୍ରଵାସିନୋ ଯାନ୍ତି ନରାଃ ସ୍ଵଦେଶାନ୍
ଆଜି ଧୂଳି ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି, ପବନ ହଳୁକା, ତିବ୍ର ତାପ ହ୍ରାସ ପାଇଛି; ରାଜାମାନେ ଯାତ୍ରା ବନ୍ଦ କରିଛନ୍ତି, ଦେଶାନ୍ତରୀ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରୁଛନ୍ତି।
ସମ୍ପ୍ରସ୍ଥିତା ମାନସଵାସଲୁବ୍ଧାଃ ପ୍ରିଯାନ୍ଵିତାଃ ସମ୍ପ୍ରତି ଚକ୍ରଵାକାଃ। ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଵର୍ଷୋଦକଵିକ୍ଷତେଷୁ ଯାନାନି ମାର୍ଗେଷୁ ନ ସମ୍ପତନ୍ତି
ଏବେ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ହ୍ରଦ ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଆତୁର ହୋଇ, ସାଥୀଙ୍କ ସହ ଯାତ୍ରା କରୁଛନ୍ତି; ବର୍ଷାରେ ଧୋଇଯାଇଥିବା ପଥରେ ରଥ ଚାଲୁ ନାହିଁ।
କ୍ଵଚିତ୍ ପ୍ରକାଶଂ କ୍ଵଚିଦପ୍ରକାଶଂ ନଭଃ ପ୍ରକୀର୍ଣାମ୍ବୁଧରଂ ଵିଭାତି। କ୍ଵଚିତ୍ କ୍ଵଚିତ୍ ପର୍ଵତସଂନିରୁଦ୍ଧଂ ରୂପଂ ଯଥା ଶାନ୍ତମହାର୍ଣଵସ୍ଯ
ଆକାଶଟି କେଉଁଠି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କେଉଁଠି ଅନ୍ଧାରା, କେଉଁଠି ପାହାଡ଼ରେ ଅଟକିଯାଇଛି—ଏହା ଶାନ୍ତ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ରର ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।
ଵ୍ଯାମିଶ୍ରିତଂ ସର୍ଜକଦମ୍ବପୁଷ୍ପୈ- ର୍ନଵଂ ଜଲଂ ପର୍ଵତଧାତୁତାମ୍ରମ୍। ମଯୂରକେକାଭିରନୁପ୍ରଯାତଂ ଶୈଲାପଗାଃ ଶୀଘ୍ରତରଂ ଵହନ୍ତି
ସର୍ଜ ଓ କଦମ୍ବ ଫୁଲରେ ମିଶିଥିବା, ପାହାଡ଼ ଧାତୁରେ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଧରିଥିବା ଝରଣାଗୁଡ଼ିକ, ମୟୂରର ଚିତ୍କାର ସହ ତୁରନ୍ତ ବହୁଛି।
ରସାକୁଲଂ ଷଟ୍ପଦସଂନିକାଶଂ ପ୍ରଭୁଜ୍ଯତେ ଜମ୍ବୁଫଲଂ ପ୍ରକାମମ୍। ଅନେକଵର୍ଣଂ ପଵନାଵଧୂତଂ ଭୂମୌ ପତତ୍ଯାମ୍ରଫଲଂ ଵିପକ୍ଵମ୍
ରସରେ ଭରିଥିବା, ମଧୁମକ୍ଷିକାରେ ଘିରିଥିବା ପକ୍କ ଜାମୁ ଫଳକୁ ଲୋକେ ଆନନ୍ଦରେ ଖାଉଛନ୍ତି; ବାତାସରେ ହଲାଇଯାଇଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ପକ୍କ ଆମ୍ବ ଫଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ୁଛି।
ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପତାକାଃ ସବଲାକମାଲାଃ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରକୂଟାକୃତିସଂନିକାଶାଃ। ଗର୍ଜନ୍ତି ମେଘାଃ ସମୁଦୀର୍ଣନାଦା ମତ୍ତା ଗଜେନ୍ଦ୍ରା ଇଵ ସଂଯୁଗସ୍ଥାଃ
ବିଜୁଳିର ପତାକା ଓ ବକପଙ୍କ୍ତିର ମାଳାରେ ସଜିଥିବା, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ମେଘମାନେ, ଗଜପତିଙ୍କ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି।