ସୁସୁଖେ ହି ବହୁଦ୍ରଵ୍ଯେ ତସ୍ମିନ୍ ହି ଧରଣୀଧରେ। ଵସତସ୍ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ରତିରଲ୍ପାପି ନାଭଵତ୍
ସେହି ପାହାଡ଼ ଅତି ସୁଖଦ ଓ ବହୁତ ସମ୍ପଦରେ ଭରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାମଙ୍କର ମନରେ ଏଠାରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ଦ କମ୍ ଥିଲା।
ହୃତାଂ ହି ଭାର୍ଯାଂ ସ୍ମରତଃ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋଽପି ଗରୀଯସୀମ୍। ଉଦଯାଭ୍ଯୁଦିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶଶାଙ୍କଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ହରାଇ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ବିଶେଷ କରି ଉଦୟ ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ଦେଖିଲେ ରାମଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଉଥିଲା।
ଆଵିଵେଶ ନ ତଂ ନିଦ୍ରା ନିଶାସୁ ଶଯନଂ ଗତମ୍। ତତ୍ସମୁତ୍ଥେନ ଶୋକେନ ବାଷ୍ପୋପହତଚେତନମ୍
ଏମିତି ଦୁଃଖରେ ଭିଜିଥିବା ମନ ଓ ଲୁହରେ ଅବୁଝ ହୋଇ, ରାତିରେ ଶୋଇଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନିଦ୍ରା ଆସୁନଥିଲା।
ତଂ ଶୋଚମାନଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ନିତ୍ଯଂ ଶୋକପରାଯଣମ୍। ତୁଲ୍ଯଦୁଃଖୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽନୁନଯଂ ଵଚଃ
ନିତ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା, ଶୋକରେ ଭାସୁଥିବା କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ, ସମାନ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ।
ଅଲଂ ଵୀର ଵ୍ଯଥାଂ ଗତ୍ଵା ନ ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି। ଶୋଚତୋ ହ୍ଯଵସୀଦନ୍ତି ସର୍ଵାର୍ଥା ଵିଦିତଂ ହି ତେ
ହେ ବୀର, ଏତେ ଦୁଃଖ କରିବା ଚାଲିଲା। ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଲେ ସମସ୍ତ କାମ ବିଫଳ ହୁଏ, ଏହି କଥା ତୁମେ ଜାଣିଛ।
ଭଵାନ୍ କ୍ରିଯାପରୋ ଲୋକେ ଭଵାନ୍ ଦେଵପରାଯଣଃ। ଆସ୍ତିକୋ ଧର୍ମଶୀଲଶ୍ଚ ଵ୍ଯଵସାଯୀ ଚ ରାଘଵ
ହେ ରାଘବ, ଏହି ଜଗତରେ ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟନିଷ୍ଠ, ଦେବତାପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଆସ୍ଥାବାନ, ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପଶୀଳ।
ନ ହ୍ଯଵ୍ଯଵସିତଃ ଶତ୍ରୁଂ ରାକ୍ଷସଂ ତଂ ଵିଶେଷତଃ। ସମର୍ଥସ୍ତ୍ଵଂ ରଣେ ହନ୍ତୁଂ ଵିକ୍ରମେ ଜିହ୍ମକାରିଣମ୍
ନିଶ୍ଚୟ ଛାଡ଼ିଲେ କେହି ଶତ୍ରୁ, ବିଶେଷ କରି ସେ ରାକ୍ଷସକୁ, ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ ତ ତୁମର ପ୍ରତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଚତୁର ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିପାରିବ।
ସମୁନ୍ମୂଲଯ ଶୋକଂ ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସାଯଂ ସ୍ଥିରୀକୁରୁ। ତତଃ ସପରିଵାରଂ ତଂ ରାକ୍ଷସଂ ହନ୍ତୁମର୍ହସି
ତୁମର ଦୁଃଖକୁ ମୂଳରୁ ବାହାର କର, ନିଶ୍ଚୟକୁ ଦୃଢ଼ କର। ତାପରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ଓ ତାଙ୍କର ପରିବାରକୁ ମାରିପାରିବ।
ପୃଥିଵୀମପି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସସାଗରଵନାଚଲାମ୍। ପରିଵର୍ତଯିତୁଂ ଶକ୍ତଃ କିଂ ପୁନସ୍ତଂ ହି ରାଵଣମ୍
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ସମୁଦ୍ର, ବନ ଓ ପାହାଡ଼ ସହିତ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ତୁମେ ଉଲଟାଇପାର, ତେବେ ସେ ରାବଣକୁ ମାରିବା କଣ କଥା!
ଶରତ୍କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ଵ ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲୋଽଯମାଗତଃ। ତତଃ ସରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସଗଣଂ ରାଵଣଂ ତଂ ଵଧିଷ୍ଯସି
ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଛି, ଏବେ ଶରତ୍କାଳ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର। ତାପରେ ତୁମେ ରାବଣ, ତାଙ୍କର ଦେଶ ଓ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ମାରିଦେବ।
ଅହଂ ତୁ ଖଲୁ ତେ ଵୀର୍ଯଂ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ପ୍ରତିବୋଧଯେ। ଦୀପ୍ତୈରାହୁତିଭିଃ କାଲେ ଭସ୍ମଚ୍ଛନ୍ନମିଵାନଲମ୍
ମୁଁ ତୋର ଶକ୍ତିକୁ, ଯେଉଁଠି ସେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଅଛି, ସେହିଠିରେ ଉତ୍ସାହ ଦେବି; ଯେପରି ଠିକ୍ ସମୟରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଆହୁତି ଦେଇ, ଛାଇଁ ମୁହିଁ ଲୁଚିଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରାଯାଏ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ହି ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ହିତଂ ଶୁଭମ୍। ରାଘଵଃ ସୁହୃଦଂ ସ୍ନିଗ୍ଧମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଉପକାରୀ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥାକୁ ଆଦର ସହିତ ଶୁଣି, ରାଘବ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ସ୍ନେହଭରା କଥା କହିଲେ।
ଵାଚ୍ଯଂ ଯଦନୁରକ୍ତେନ ସ୍ନିଗ୍ଧେନ ଚ ହିତେନ ଚ। ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଯୁକ୍ତେନ ତଦୁକ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତ୍ଵଯା
ଯେଉଁ କଥା ଏକ ଭକ୍ତ, ସ୍ନେହିତ ଓ ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ଥିବା ଲୋକ କହିବା ଉଚିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେଇ କଥା ତୁମେ କହିଛ।
ଏଷ ଶୋକଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତଃ ସର୍ଵକାର୍ଯାଵସାଦକଃ। ଵିକ୍ରମେଷ୍ଵପ୍ରତିହତଂ ତେଜଃ ପ୍ରୋତ୍ସାହଯାମ୍ଯହମ୍
ଏହି ଦୁଃଖ, ଯାହା ସମସ୍ତ କାମକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଏବେ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି; ମୁଁ ତୋର ଅପରିମିତ ପ୍ରାକ୍ରମକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛି।
ଶରତ୍କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷିଷ୍ଯେ ସ୍ଥିତୋଽସ୍ମି ଵଚନେ ତଵ। ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ନଦୀନାଂ ଚ ପ୍ରସାଦମନୁପାଲଯନ୍
ମୁଁ ତୋର କଥା ମାନି ଶରତ୍କାଳକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବି, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କର କୃପା ଲାଗି ଅପେକ୍ଷା କରିବି।
ଉପକାରେଣ ଵୀରସ୍ତୁ ପ୍ରତିକାରେଣ ଯୁଜ୍ଯତେ। ଅକୃତଜ୍ଞୋଽପ୍ରତିକୃତୋ ହନ୍ତି ସତ୍ତ୍ଵଵତାଂ ମନଃ
ଏକ ବୀର ଉପକାର ପାଇଁ ପ୍ରତିଉପକାର କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ; ଅକୃତଜ୍ଞତା ଓ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ନ ଦେବା, ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କର ମନକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ।
ତଦେଵ ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଣିଧାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ କୃତାଞ୍ଜଲିସ୍ତତ୍ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ଭାଷିତମ୍। ଉଵାଚ ରାମଂ ସ୍ଵଭିରାମଦର୍ଶନଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍ ଦର୍ଶନମାତ୍ମନଃ ଶୁଭମ୍
ଏହି କଥାକୁ ଭାବି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ଆଦର ସହିତ ସେଇ କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ନିଜର ମଙ୍ଗଳମୟ ଭାବ ପ୍ରକାଶ କରି କହିଲେ।
ଯଥୋକ୍ତମେତତ୍ ତଵ ସର୍ଵମୀପ୍ସିତଂ ନରେନ୍ଦ୍ର କର୍ତା ନଚିରାତ୍ ତୁ ଵାନରଃ। ଶରତ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷଃ କ୍ଷମତାମିମଂ ଭଵାନ୍ ଜଲପ୍ରପାତଂ ରିପୁନିଗ୍ରହେ ଧୃତଃ
ରାଜନ୍, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେ ସବୁ ଶୀଘ୍ର ହେବ; ବାନର ତୁମ କଥା ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରିବ। ଶରତ୍କାଳ ଅପେକ୍ଷା କର, ଏହି ବର୍ଷାକୁ ସହିବା, ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ଦମନରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ।
ନିଯମ୍ଯ କୋପଂ ପରିପାଲ୍ଯତାଂ ଶରତ୍ କ୍ଷମସ୍ଵ ମାସାଂଶ୍ଚତୁରୋ ମଯା ସହ। ଵସାଚଲେଽସ୍ମିନ୍ ମୃଗରାଜସେଵିତେ ସଂଵର୍ତଯନ୍ ଶତ୍ରୁଵଧେ ସମର୍ଥଃ
ତୁମ ରୋଷକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଶରତ୍କାଳ ଅପେକ୍ଷା କର, ମୋ ସହିତ ଚାରି ମାସ ଧৈର୍ୟ ଧର; ସିଂହ ଚଳା ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ରୁହି, ଶତ୍ରୁ ବିନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେ।
thumb|ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଏକୁଶିଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିୟ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକୁଶିଁ ଅଧ୍ୟାୟ।
ସ ତଦା ଵାଲିନଂ ହତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵମଭିଷିଚ୍ଯ ଚ। ଵସନ୍ ମାଲ୍ଯଵତଃ ପୃଷ୍ଠେ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ବାଳିଙ୍କୁ ବଧ କରି ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜା କରି, ରାମ ମାଲ୍ୟବତ ପାହାଡ଼ର ଢାଳାରେ ବସି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଯଂ ସ କାଲଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସମଯୋଽଦ୍ଯ ଜଲାଗମଃ। ସମ୍ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ନଭୋ ମେଘୈଃ ସଂଵୃତଂ ଗିରିସଂନିଭୈଃ
ଏହି ସମୟ ଆସିଗଲା, ଆଜି ବର୍ଷାକାଳ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଦେଖ, ଆକାଶ ପାହାଡ଼ ପରି ମେଘରେ ଢାକିଯାଇଛି।
ନଵମାସଧୃତଂ ଗର୍ଭଂ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ଗଭସ୍ତିଭିଃ। ପୀତ୍ଵା ରସଂ ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ଦ୍ଯୌଃ ପ୍ରସୂତେ ରସାଯନମ୍
ନବମାସ ଧରି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣକୁ ଗର୍ଭରେ ଧରି, ଆକାଶ ସମୁଦ୍ରର ରସ ପିଇ, ବର୍ଷାର ଅମୃତ ଦେଉଛି।
ଶକ୍ଯମମ୍ବରମାରୁହ୍ଯ ମେଘସୋପାନପଂକ୍ତିଭିଃ। କୁଟଜାର୍ଜୁନମାଲାଭିରଲଂକର୍ତୁଂ ଦିଵାକରଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମେଘର ସିଢ଼ି ଚଢ଼ି, କୁଟଜ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଆକାଶକୁ ଶୋଭା ଦେଇପାରିବ।
ସଂଧ୍ଯାରାଗୋତ୍ଥିତୈସ୍ତାମ୍ରୈରନ୍ତେଷ୍ଵପି ଚ ପାଣ୍ଡୁଭିଃ। ସ୍ନିଗ୍ଧୈରଭ୍ରପଟଚ୍ଛେଦୈର୍ବଦ୍ଧଵ୍ରଣମିଵାମ୍ବରମ୍
ସନ୍ଧ୍ୟାର ଲାଲ ଓ ଫିକା ରେଖା, ଚକଚକିଆ ମେଘ ଚିରା ଦ୍ୱାରା, ଆକାଶ ଏମିତି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଘାଉ ମାଡ଼ି ହୋଇଛି।
ମନ୍ଦମାରୁତିନିଃଶ୍ଵାସଂ ସଂଧ୍ଯାଚନ୍ଦନରଞ୍ଜିତମ୍। ଆପାଣ୍ଡୁଜଲଦଂ ଭାତି କାମାତୁରମିଵାମ୍ବରମ୍
ହଳୁକା ପବନର ଶ୍ୱାସ, ସନ୍ଧ୍ୟାର ଚନ୍ଦନ ରଙ୍ଗରେ ରଞ୍ଜିତ, ଫିକା ମେଘରେ ଢାକା, ଆକାଶ ଏମିତି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି କାମପୀଡିତ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ।
ଏଷା ଘର୍ମପରିକ୍ଲିଷ୍ଟା ନଵଵାରିପରିପ୍ଲୁତା। ସୀତେଵ ଶୋକସଂତପ୍ତା ମହୀ ବାଷ୍ପଂ ଵିମୁଞ୍ଚତି
ଏହି ଭୂମି, ଗରମରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଏବେ ନୂଆ ପାଣିରେ ଭିଜି, ଶୋକରେ ତପିଥିବା ଜଣେ ଜୀବନ୍ତ ନାରୀ ପରି କାନ୍ଦୁଛି।
ମେଘୋଦରଵିନିର୍ମୁକ୍ତାଃ କର୍ପୂରଦଲଶୀତଲାଃ। ଶକ୍ଯମଞ୍ଜଲିଭିଃ ପାତୁଂ ଵାତାଃ କେତକଗନ୍ଧିନଃ
ମେଘର ଗର୍ଭରୁ ନିଷ୍କାସିତ, କପୂର ପତ୍ର ପରି ଶୀତଳ, କେତକୀ ଗନ୍ଧର ପବନ, ହାତ ଭରି ପିଇପାରିବ।
ଏଷ ଫୁଲ୍ଲାର୍ଜୁନଃ ଶୈଲଃ କେତକୈରଭିଵାସିତଃ। ସୁଗ୍ରୀଵ ଇଵ ଶାନ୍ତାରିର୍ଧାରାଭିରଭିଷିଚ୍ଯତେ
ଏହି ଫୁଲିଥିବା ଅର୍ଜୁନ ଗଛରେ ଢାକା ପାହାଡ଼ଟି କେତକୀ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ମୁହିଁଯାଇଛି, ଝରଣାର ଜଳରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଉଛି—ଏହା ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ପିନ୍ଧାଯାଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।
ମେଘକୃଷ୍ଣାଜିନଧରା ଧାରାଯଜ୍ଞୋପଵୀତିନଃ। ମାରୁତାପୂରିତଗୁହାଃ ପ୍ରାଧୀତା ଇଵ ପର୍ଵତାଃ
ମେଘର କଳା ଚାମରେ ଢାକା, ଝରଣା ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ପରି ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଗୁହାଗୁଡ଼ିକୁ ପବନରେ ପୂରିଥିବା ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ୁଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ ପରି ଲାଗୁଛନ୍ତି।