ତୀରଜୈଃ ଶୋଭିତା ଭାତି ନାନାରୂପୈସ୍ତତସ୍ତତଃ। ଵସନାଭରଣୋପେତା ପ୍ରମଦେଵାଭ୍ଯଲଂକୃତା
ତଟରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଜଣେ ଶୁଭ୍ରବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରୀ ଭଳି ଅଳଙ୍କୃତ।
ଶତଶଃ ପକ୍ଷିସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ନାନାନାଦଵିନାଦିତା। ଏକୈକମନୁରକ୍ତୈଶ୍ଚ ଚକ୍ରଵାକୈରଲଂକୃତା
ଶତଶଃ ପକ୍ଷୀ ଝୁଣ୍ଡର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଝୁଣ୍ଡ ଭଲପାଉଥିବା ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ପୁଲିନୈରତିରମ୍ଯୈଶ୍ଚ ହଂସସାରସସେଵିତା। ପ୍ରହସନ୍ତ୍ଯେଵ ଭାତ୍ଯେଷା ନାନାରତ୍ନସମନ୍ଵିତା
ହଂସ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେଉଁ ରମଣୀୟ ବାଲୁକା ଚରେ, ଏହି ନଦୀ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା, ହସୁଥିବା ପରି ଚମକୁଛି।
କ୍ଵଚିନ୍ନୀଲୋତ୍ପଲୈଶ୍ଛନ୍ନା ଭାତିରକ୍ତୋତ୍ପଲୈଃ କ୍ଵଚିତ୍। କ୍ଵଚିଦାଭାତି ଶୁକ୍ଲୈଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯୈଃ କୁମୁଦକୁଡ୍ମଲୈଃ
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ନୀଳ କମଳ ଫୁଲରେ ଢାକିଯାଇଛି, କେଉଁଠି ଲାଲ କମଳ ଫୁଲରେ ଚମକୁଛି, ଆଉ କେଉଁଠି ଶୁଭ୍ର ଦିବ୍ୟ କୁମୁଦ କଳିରେ ଅପୂର୍ବ ଦେଖାଯାଉଛି।
ପାରିପ୍ଲଵଶତୈର୍ଜୁଷ୍ଟା ବର୍ହିକ୍ରୌଞ୍ଚଵିନାଦିତା। ରମଣୀଯା ନଦୀ ସୌମ୍ଯ ମୁନିସଙ୍ଘନିଷେଵିତା
ଶତଶଃ ଭାସୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ, ମୟୂର ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀର ଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ଏହି ରମଣୀୟ ନଦୀକୁ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦଳ ବାରମ୍ବାର ଆସନ୍ତି, ହେ ସାଉମ୍ୟ।
ପଶ୍ଯ ଚନ୍ଦନଵୃକ୍ଷାଣାଂ ପଙ୍କ୍ତିଃ ସୁରୁଚିରା ଇଵ। କକୁଭାନାଂ ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ମନସୈଵୋଦିତାଃ ସମମ୍
ଚନ୍ଦନ ଗଛମାନେ ଏମିତି ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର ଲାଗୁଛି। ପାହାଡ଼ର ଶିଖରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ମନରେ ଭାବି ଉଠିଛି।
ଅହୋ ସୁରମଣୀଯୋଽଯଂ ଦେଶଃ ଶତ୍ରୁନିଷୂଦନ। ଦୃଢଂ ରଂସ୍ଯାଵ ସୌମିତ୍ରେ ସାଧ୍ଵତ୍ର ନିଵସାଵହେ
ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏହି ଦେଶ କେତେ ସୁନ୍ଦର! ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଆମେ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦରେ ରହିପାରିବା।
ଇତଶ୍ଚ ନାତିଦୂରେ ସା କିଷ୍କିନ୍ଧା ଚିତ୍ରକାନନା। ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ପୁରୀ ରମ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି ନୃପାତ୍ମଜ
ଏଠାରୁ ବହୁତ ଦୂର ନୁହେଁ, ଚିତ୍ରବନରେ ଅବସ୍ଥିତ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଅଛି। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଏହି ରମଣୀୟ ପୁରୀ ଶୀଘ୍ର ତୁମର ହେବ, ହେ ରାଜପୁତ୍ର।
ଲବ୍ଧ୍ଵା ଭାର୍ଯାଂ କପିଵରଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ସୁହୃଦ୍ଵୃତଃ। ଧ୍ରୁଵଂ ନନ୍ଦତି ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମହତୀଂ ଶ୍ରିଯମ୍
ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପୁନଃ ପାଇ, ରାଜ୍ୟ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ମିଳି, ବନରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବଡ଼ ସଉଭାଗ୍ୟ ପାଇ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନ୍ଯଵସତ୍ ତତ୍ର ରାଘଵଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ବହୁଦୃଶ୍ଯଦରୀକୁଞ୍ଜେ ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରସ୍ରଵଣେ ଗିରୌ
ଏଭଳି କହି, ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସେଠାରେ ରହିଲେ, ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ରେ ଅନେକ ଗୁହା ଓ ଝରଣା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ସୁସୁଖେ ହି ବହୁଦ୍ରଵ୍ଯେ ତସ୍ମିନ୍ ହି ଧରଣୀଧରେ। ଵସତସ୍ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ରତିରଲ୍ପାପି ନାଭଵତ୍
ସେହି ପାହାଡ଼ ଅତି ସୁଖଦ ଓ ବହୁତ ସମ୍ପଦରେ ଭରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାମଙ୍କର ମନରେ ଏଠାରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ଦ କମ୍ ଥିଲା।
ହୃତାଂ ହି ଭାର୍ଯାଂ ସ୍ମରତଃ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋଽପି ଗରୀଯସୀମ୍। ଉଦଯାଭ୍ଯୁଦିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶଶାଙ୍କଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ହରାଇ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ବିଶେଷ କରି ଉଦୟ ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ଦେଖିଲେ ରାମଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଉଥିଲା।
ଆଵିଵେଶ ନ ତଂ ନିଦ୍ରା ନିଶାସୁ ଶଯନଂ ଗତମ୍। ତତ୍ସମୁତ୍ଥେନ ଶୋକେନ ବାଷ୍ପୋପହତଚେତନମ୍
ଏମିତି ଦୁଃଖରେ ଭିଜିଥିବା ମନ ଓ ଲୁହରେ ଅବୁଝ ହୋଇ, ରାତିରେ ଶୋଇଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନିଦ୍ରା ଆସୁନଥିଲା।
ତଂ ଶୋଚମାନଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ନିତ୍ଯଂ ଶୋକପରାଯଣମ୍। ତୁଲ୍ଯଦୁଃଖୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽନୁନଯଂ ଵଚଃ
ନିତ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା, ଶୋକରେ ଭାସୁଥିବା କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ, ସମାନ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ।
ଅଲଂ ଵୀର ଵ୍ଯଥାଂ ଗତ୍ଵା ନ ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି। ଶୋଚତୋ ହ୍ଯଵସୀଦନ୍ତି ସର୍ଵାର୍ଥା ଵିଦିତଂ ହି ତେ
ହେ ବୀର, ଏତେ ଦୁଃଖ କରିବା ଚାଲିଲା। ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଲେ ସମସ୍ତ କାମ ବିଫଳ ହୁଏ, ଏହି କଥା ତୁମେ ଜାଣିଛ।
ଭଵାନ୍ କ୍ରିଯାପରୋ ଲୋକେ ଭଵାନ୍ ଦେଵପରାଯଣଃ। ଆସ୍ତିକୋ ଧର୍ମଶୀଲଶ୍ଚ ଵ୍ଯଵସାଯୀ ଚ ରାଘଵ
ହେ ରାଘବ, ଏହି ଜଗତରେ ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟନିଷ୍ଠ, ଦେବତାପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଆସ୍ଥାବାନ, ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପଶୀଳ।
ନ ହ୍ଯଵ୍ଯଵସିତଃ ଶତ୍ରୁଂ ରାକ୍ଷସଂ ତଂ ଵିଶେଷତଃ। ସମର୍ଥସ୍ତ୍ଵଂ ରଣେ ହନ୍ତୁଂ ଵିକ୍ରମେ ଜିହ୍ମକାରିଣମ୍
ନିଶ୍ଚୟ ଛାଡ଼ିଲେ କେହି ଶତ୍ରୁ, ବିଶେଷ କରି ସେ ରାକ୍ଷସକୁ, ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ ତ ତୁମର ପ୍ରତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଚତୁର ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିପାରିବ।
ସମୁନ୍ମୂଲଯ ଶୋକଂ ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସାଯଂ ସ୍ଥିରୀକୁରୁ। ତତଃ ସପରିଵାରଂ ତଂ ରାକ୍ଷସଂ ହନ୍ତୁମର୍ହସି
ତୁମର ଦୁଃଖକୁ ମୂଳରୁ ବାହାର କର, ନିଶ୍ଚୟକୁ ଦୃଢ଼ କର। ତାପରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ଓ ତାଙ୍କର ପରିବାରକୁ ମାରିପାରିବ।
ପୃଥିଵୀମପି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସସାଗରଵନାଚଲାମ୍। ପରିଵର୍ତଯିତୁଂ ଶକ୍ତଃ କିଂ ପୁନସ୍ତଂ ହି ରାଵଣମ୍
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ସମୁଦ୍ର, ବନ ଓ ପାହାଡ଼ ସହିତ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ତୁମେ ଉଲଟାଇପାର, ତେବେ ସେ ରାବଣକୁ ମାରିବା କଣ କଥା!
ଶରତ୍କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ଵ ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲୋଽଯମାଗତଃ। ତତଃ ସରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସଗଣଂ ରାଵଣଂ ତଂ ଵଧିଷ୍ଯସି
ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଛି, ଏବେ ଶରତ୍କାଳ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର। ତାପରେ ତୁମେ ରାବଣ, ତାଙ୍କର ଦେଶ ଓ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ମାରିଦେବ।
ଅହଂ ତୁ ଖଲୁ ତେ ଵୀର୍ଯଂ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ପ୍ରତିବୋଧଯେ। ଦୀପ୍ତୈରାହୁତିଭିଃ କାଲେ ଭସ୍ମଚ୍ଛନ୍ନମିଵାନଲମ୍
ମୁଁ ତୋର ଶକ୍ତିକୁ, ଯେଉଁଠି ସେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଅଛି, ସେହିଠିରେ ଉତ୍ସାହ ଦେବି; ଯେପରି ଠିକ୍ ସମୟରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଆହୁତି ଦେଇ, ଛାଇଁ ମୁହିଁ ଲୁଚିଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରାଯାଏ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ହି ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ହିତଂ ଶୁଭମ୍। ରାଘଵଃ ସୁହୃଦଂ ସ୍ନିଗ୍ଧମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଉପକାରୀ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥାକୁ ଆଦର ସହିତ ଶୁଣି, ରାଘବ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ସ୍ନେହଭରା କଥା କହିଲେ।
ଵାଚ୍ଯଂ ଯଦନୁରକ୍ତେନ ସ୍ନିଗ୍ଧେନ ଚ ହିତେନ ଚ। ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଯୁକ୍ତେନ ତଦୁକ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତ୍ଵଯା
ଯେଉଁ କଥା ଏକ ଭକ୍ତ, ସ୍ନେହିତ ଓ ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ଥିବା ଲୋକ କହିବା ଉଚିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେଇ କଥା ତୁମେ କହିଛ।
ଏଷ ଶୋକଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତଃ ସର୍ଵକାର୍ଯାଵସାଦକଃ। ଵିକ୍ରମେଷ୍ଵପ୍ରତିହତଂ ତେଜଃ ପ୍ରୋତ୍ସାହଯାମ୍ଯହମ୍
ଏହି ଦୁଃଖ, ଯାହା ସମସ୍ତ କାମକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଏବେ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି; ମୁଁ ତୋର ଅପରିମିତ ପ୍ରାକ୍ରମକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛି।
ଶରତ୍କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷିଷ୍ଯେ ସ୍ଥିତୋଽସ୍ମି ଵଚନେ ତଵ। ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ନଦୀନାଂ ଚ ପ୍ରସାଦମନୁପାଲଯନ୍
ମୁଁ ତୋର କଥା ମାନି ଶରତ୍କାଳକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବି, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କର କୃପା ଲାଗି ଅପେକ୍ଷା କରିବି।
ଉପକାରେଣ ଵୀରସ୍ତୁ ପ୍ରତିକାରେଣ ଯୁଜ୍ଯତେ। ଅକୃତଜ୍ଞୋଽପ୍ରତିକୃତୋ ହନ୍ତି ସତ୍ତ୍ଵଵତାଂ ମନଃ
ଏକ ବୀର ଉପକାର ପାଇଁ ପ୍ରତିଉପକାର କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ; ଅକୃତଜ୍ଞତା ଓ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ନ ଦେବା, ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କର ମନକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ।
ତଦେଵ ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଣିଧାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ କୃତାଞ୍ଜଲିସ୍ତତ୍ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ଭାଷିତମ୍। ଉଵାଚ ରାମଂ ସ୍ଵଭିରାମଦର୍ଶନଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍ ଦର୍ଶନମାତ୍ମନଃ ଶୁଭମ୍
ଏହି କଥାକୁ ଭାବି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ଆଦର ସହିତ ସେଇ କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ନିଜର ମଙ୍ଗଳମୟ ଭାବ ପ୍ରକାଶ କରି କହିଲେ।
ଯଥୋକ୍ତମେତତ୍ ତଵ ସର୍ଵମୀପ୍ସିତଂ ନରେନ୍ଦ୍ର କର୍ତା ନଚିରାତ୍ ତୁ ଵାନରଃ। ଶରତ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷଃ କ୍ଷମତାମିମଂ ଭଵାନ୍ ଜଲପ୍ରପାତଂ ରିପୁନିଗ୍ରହେ ଧୃତଃ
ରାଜନ୍, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେ ସବୁ ଶୀଘ୍ର ହେବ; ବାନର ତୁମ କଥା ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରିବ। ଶରତ୍କାଳ ଅପେକ୍ଷା କର, ଏହି ବର୍ଷାକୁ ସହିବା, ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ଦମନରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ।
ନିଯମ୍ଯ କୋପଂ ପରିପାଲ୍ଯତାଂ ଶରତ୍ କ୍ଷମସ୍ଵ ମାସାଂଶ୍ଚତୁରୋ ମଯା ସହ। ଵସାଚଲେଽସ୍ମିନ୍ ମୃଗରାଜସେଵିତେ ସଂଵର୍ତଯନ୍ ଶତ୍ରୁଵଧେ ସମର୍ଥଃ
ତୁମ ରୋଷକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଶରତ୍କାଳ ଅପେକ୍ଷା କର, ମୋ ସହିତ ଚାରି ମାସ ଧৈର୍ୟ ଧର; ସିଂହ ଚଳା ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ରୁହି, ଶତ୍ରୁ ବିନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେ।
thumb|ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଏକୁଶିଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିୟ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକୁଶିଁ ଅଧ୍ୟାୟ।