ଵିଵିଧୈର୍ଵୃକ୍ଷଷଣ୍ଡୈଶ୍ଚ ଚାରୁଚିତ୍ରଲତାଯୁତମ୍। ନାନାଵିହଗସଂଘୁଷ୍ଟଂ ମଯୂରଵରନାଦିତମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଗୁଛ ଓ ରଙ୍ଗିନ ଲତାରେ ଘେରା, ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଝୁଣ୍ଡ ଓ ମୟୂରର ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜିତ।
ମାଲତୀକୁନ୍ଦଗୁଲ୍ମୈଶ୍ଚ ସିନ୍ଦୁଵାରୈଃ ଶିରୀଷକୈଃ। କଦମ୍ବାର୍ଜୁନସର୍ଜୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତୈରୁପଶୋଭିତମ୍
ମଲ୍ଲିକା, କୁନ୍ଦ, ସିନ୍ଧୁବାର, ଶିରୀଷ, କଦମ୍ବ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ସର୍ଜ ଗଛର ଫୁଲରେ ଏହି ପାହାଡ଼ ଶୋଭିତ।
ଇଯଂ ଚ ନଲିନୀ ରମ୍ଯା ଫୁଲ୍ଲପଙ୍କଜମଣ୍ଡିତା। ନାତିଦୂରେ ଗୁହାଯା ନୌ ଭଵିଷ୍ଯତି ନୃପାତ୍ମଜ
ଏହି ରମଣୀୟ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ ଝିଲିକ ଆମ ଗୁହାରୁ ଅତି ଦୂରେ ନୁହେଁ, ରାଜପୁତ୍ର।
ପ୍ରାଗୁଦକ୍ପ୍ରଵଣେ ଦେଶେ ଗୁହା ସାଧୁ ଭଵିଷ୍ଯତି। ପଶ୍ଚାଚ୍ଚୈଵୋନ୍ନତା ସୌମ୍ଯ ନିଵାତେଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ଜଳ ପାଖକୁ ଢଳା ଏହି ଦେଶରେ ଗୁହା ଅତି ଉପଯୁକ୍ତ; ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଏହା ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ବାତାସରୁ ରକ୍ଷିତ ରହିବ, ସଉମ୍ୟ।
ଗୁହାଦ୍ଵାରେ ଚ ସୌମିତ୍ରେ ଶିଲା ସମତଲା ଶିଵା। କୃଷ୍ଣା ଚୈଵାଯତା ଚୈଵ ଭିନ୍ନାଞ୍ଜନଚଯୋପମା
ଗୁହାର ଦ୍ୱାରରେ, ସଉମିତ୍ରି, ଏକ ସମତଳ ଏବଂ ଶୁଭ ଶିଳା ଅଛି, ଏହା କଳା ଏବଂ ଲମ୍ବା, ଭଙ୍ଗା କାଜଳ ଝାମର ଭଳି।
ଗିରିଶୃଙ୍ଗମିଦଂ ତାତ ପଶ୍ଯ ଚୋତ୍ତରତଃ ଶୁଭମ୍। ଭିନ୍ନାଞ୍ଜନଚଯାକାରମମ୍ଭୋଧରମିଵୋଦିତମ୍
ବାପା, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏହି ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ଦେଖ, ଏହା ଭଙ୍ଗା କାଜଳ ଝାମ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ମେଘ ଭଳି ଉପରକୁ ଉଠିଛି।
ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାମପି ଦିଶି ସ୍ଥିତଂ ଶ୍ଵେତମିଵାମ୍ବରମ୍। କୈଲାସଶିଖରପ୍ରଖ୍ଯଂ ନାନାଧାତୁଵିରାଜିତମ୍
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ଧଳା ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଆକାଶ ଭଳି ଧଳା, କୈଳାସ ଶିଖର ସମାନ, ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ଚମକୁଛି।
ପ୍ରାଚୀନଵାହିନୀଂ ଚୈଵ ନଦୀଂ ଭୃଶମକର୍ଦମାମ୍। ଗୁହାଯାଃ ପରତଃ ପଶ୍ଯ ତ୍ରିକୂଟେ ଜାହ୍ନଵୀମିଵ
ଗୁହା ପଛରେ ତ୍ରିକୂଟ ପାହାଡ଼ରେ, ଏହି ପୁରୁଣା ଓ ମାଟିରେ ଭରିଥିବା ନଦୀକୁ ଦେଖ, ଯାହା ଜାହ୍ନବୀ ଭଳି।
ଚନ୍ଦନୈସ୍ତିଲକୈଃ ସାଲୈସ୍ତମାଲୈରତିମୁକ୍ତକୈଃ। ପଦ୍ମକୈଃ ସରଲୈଶ୍ଚୈଵ ଅଶୋକୈଶ୍ଚୈଵ ଶୋଭିତାମ୍
ଚନ୍ଦନ, ତିଲକ, ସାଳ, ତମାଳ, ଅତିମୁକ୍ତକ, ପଦ୍ମ, ସରଳ ଓ ଅଶୋକ ଗଛରେ ଏହି ନଦୀ ଶୋଭିତ।
ଵାନୀରୈସ୍ତିମିଦୈଶ୍ଚୈଵ ବକୁଲୈଃ କେତକୈରପି। ହିନ୍ତାଲୈସ୍ତିନିଶୈର୍ନୀପୈର୍ଵେତସୈଃ କୃତମାଲକୈଃ
ବନୀର, ତିମିଡ, ବକୁଳ, କେତକୀ, ହିନ୍ତାଳ, ତିନିଶ, ନୀପ ଓ ବେତସ ଗଛର ମାଳାରେ ଏହି ନଦୀ ଶୋଭିତ।
ତୀରଜୈଃ ଶୋଭିତା ଭାତି ନାନାରୂପୈସ୍ତତସ୍ତତଃ। ଵସନାଭରଣୋପେତା ପ୍ରମଦେଵାଭ୍ଯଲଂକୃତା
ତଟରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଜଣେ ଶୁଭ୍ରବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରୀ ଭଳି ଅଳଙ୍କୃତ।
ଶତଶଃ ପକ୍ଷିସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ନାନାନାଦଵିନାଦିତା। ଏକୈକମନୁରକ୍ତୈଶ୍ଚ ଚକ୍ରଵାକୈରଲଂକୃତା
ଶତଶଃ ପକ୍ଷୀ ଝୁଣ୍ଡର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଝୁଣ୍ଡ ଭଲପାଉଥିବା ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ପୁଲିନୈରତିରମ୍ଯୈଶ୍ଚ ହଂସସାରସସେଵିତା। ପ୍ରହସନ୍ତ୍ଯେଵ ଭାତ୍ଯେଷା ନାନାରତ୍ନସମନ୍ଵିତା
ହଂସ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେଉଁ ରମଣୀୟ ବାଲୁକା ଚରେ, ଏହି ନଦୀ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା, ହସୁଥିବା ପରି ଚମକୁଛି।
କ୍ଵଚିନ୍ନୀଲୋତ୍ପଲୈଶ୍ଛନ୍ନା ଭାତିରକ୍ତୋତ୍ପଲୈଃ କ୍ଵଚିତ୍। କ୍ଵଚିଦାଭାତି ଶୁକ୍ଲୈଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯୈଃ କୁମୁଦକୁଡ୍ମଲୈଃ
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ନୀଳ କମଳ ଫୁଲରେ ଢାକିଯାଇଛି, କେଉଁଠି ଲାଲ କମଳ ଫୁଲରେ ଚମକୁଛି, ଆଉ କେଉଁଠି ଶୁଭ୍ର ଦିବ୍ୟ କୁମୁଦ କଳିରେ ଅପୂର୍ବ ଦେଖାଯାଉଛି।
ପାରିପ୍ଲଵଶତୈର୍ଜୁଷ୍ଟା ବର୍ହିକ୍ରୌଞ୍ଚଵିନାଦିତା। ରମଣୀଯା ନଦୀ ସୌମ୍ଯ ମୁନିସଙ୍ଘନିଷେଵିତା
ଶତଶଃ ଭାସୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ, ମୟୂର ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀର ଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ଏହି ରମଣୀୟ ନଦୀକୁ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦଳ ବାରମ୍ବାର ଆସନ୍ତି, ହେ ସାଉମ୍ୟ।
ପଶ୍ଯ ଚନ୍ଦନଵୃକ୍ଷାଣାଂ ପଙ୍କ୍ତିଃ ସୁରୁଚିରା ଇଵ। କକୁଭାନାଂ ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ମନସୈଵୋଦିତାଃ ସମମ୍
ଚନ୍ଦନ ଗଛମାନେ ଏମିତି ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର ଲାଗୁଛି। ପାହାଡ଼ର ଶିଖରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ମନରେ ଭାବି ଉଠିଛି।
ଅହୋ ସୁରମଣୀଯୋଽଯଂ ଦେଶଃ ଶତ୍ରୁନିଷୂଦନ। ଦୃଢଂ ରଂସ୍ଯାଵ ସୌମିତ୍ରେ ସାଧ୍ଵତ୍ର ନିଵସାଵହେ
ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏହି ଦେଶ କେତେ ସୁନ୍ଦର! ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଆମେ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦରେ ରହିପାରିବା।
ଇତଶ୍ଚ ନାତିଦୂରେ ସା କିଷ୍କିନ୍ଧା ଚିତ୍ରକାନନା। ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ପୁରୀ ରମ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି ନୃପାତ୍ମଜ
ଏଠାରୁ ବହୁତ ଦୂର ନୁହେଁ, ଚିତ୍ରବନରେ ଅବସ୍ଥିତ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଅଛି। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଏହି ରମଣୀୟ ପୁରୀ ଶୀଘ୍ର ତୁମର ହେବ, ହେ ରାଜପୁତ୍ର।
ଲବ୍ଧ୍ଵା ଭାର୍ଯାଂ କପିଵରଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ସୁହୃଦ୍ଵୃତଃ। ଧ୍ରୁଵଂ ନନ୍ଦତି ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମହତୀଂ ଶ୍ରିଯମ୍
ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପୁନଃ ପାଇ, ରାଜ୍ୟ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ମିଳି, ବନରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବଡ଼ ସଉଭାଗ୍ୟ ପାଇ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନ୍ଯଵସତ୍ ତତ୍ର ରାଘଵଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ବହୁଦୃଶ୍ଯଦରୀକୁଞ୍ଜେ ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରସ୍ରଵଣେ ଗିରୌ
ଏଭଳି କହି, ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସେଠାରେ ରହିଲେ, ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ରେ ଅନେକ ଗୁହା ଓ ଝରଣା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ସୁସୁଖେ ହି ବହୁଦ୍ରଵ୍ଯେ ତସ୍ମିନ୍ ହି ଧରଣୀଧରେ। ଵସତସ୍ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ରତିରଲ୍ପାପି ନାଭଵତ୍
ସେହି ପାହାଡ଼ ଅତି ସୁଖଦ ଓ ବହୁତ ସମ୍ପଦରେ ଭରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାମଙ୍କର ମନରେ ଏଠାରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ଦ କମ୍ ଥିଲା।
ହୃତାଂ ହି ଭାର୍ଯାଂ ସ୍ମରତଃ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋଽପି ଗରୀଯସୀମ୍। ଉଦଯାଭ୍ଯୁଦିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶଶାଙ୍କଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ହରାଇ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ବିଶେଷ କରି ଉଦୟ ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ଦେଖିଲେ ରାମଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଉଥିଲା।
ଆଵିଵେଶ ନ ତଂ ନିଦ୍ରା ନିଶାସୁ ଶଯନଂ ଗତମ୍। ତତ୍ସମୁତ୍ଥେନ ଶୋକେନ ବାଷ୍ପୋପହତଚେତନମ୍
ଏମିତି ଦୁଃଖରେ ଭିଜିଥିବା ମନ ଓ ଲୁହରେ ଅବୁଝ ହୋଇ, ରାତିରେ ଶୋଇଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନିଦ୍ରା ଆସୁନଥିଲା।
ତଂ ଶୋଚମାନଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ନିତ୍ଯଂ ଶୋକପରାଯଣମ୍। ତୁଲ୍ଯଦୁଃଖୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽନୁନଯଂ ଵଚଃ
ନିତ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା, ଶୋକରେ ଭାସୁଥିବା କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ, ସମାନ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ।
ଅଲଂ ଵୀର ଵ୍ଯଥାଂ ଗତ୍ଵା ନ ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି। ଶୋଚତୋ ହ୍ଯଵସୀଦନ୍ତି ସର୍ଵାର୍ଥା ଵିଦିତଂ ହି ତେ
ହେ ବୀର, ଏତେ ଦୁଃଖ କରିବା ଚାଲିଲା। ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଲେ ସମସ୍ତ କାମ ବିଫଳ ହୁଏ, ଏହି କଥା ତୁମେ ଜାଣିଛ।
ଭଵାନ୍ କ୍ରିଯାପରୋ ଲୋକେ ଭଵାନ୍ ଦେଵପରାଯଣଃ। ଆସ୍ତିକୋ ଧର୍ମଶୀଲଶ୍ଚ ଵ୍ଯଵସାଯୀ ଚ ରାଘଵ
ହେ ରାଘବ, ଏହି ଜଗତରେ ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟନିଷ୍ଠ, ଦେବତାପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଆସ୍ଥାବାନ, ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପଶୀଳ।
ନ ହ୍ଯଵ୍ଯଵସିତଃ ଶତ୍ରୁଂ ରାକ୍ଷସଂ ତଂ ଵିଶେଷତଃ। ସମର୍ଥସ୍ତ୍ଵଂ ରଣେ ହନ୍ତୁଂ ଵିକ୍ରମେ ଜିହ୍ମକାରିଣମ୍
ନିଶ୍ଚୟ ଛାଡ଼ିଲେ କେହି ଶତ୍ରୁ, ବିଶେଷ କରି ସେ ରାକ୍ଷସକୁ, ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ ତ ତୁମର ପ୍ରତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଚତୁର ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିପାରିବ।
ସମୁନ୍ମୂଲଯ ଶୋକଂ ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସାଯଂ ସ୍ଥିରୀକୁରୁ। ତତଃ ସପରିଵାରଂ ତଂ ରାକ୍ଷସଂ ହନ୍ତୁମର୍ହସି
ତୁମର ଦୁଃଖକୁ ମୂଳରୁ ବାହାର କର, ନିଶ୍ଚୟକୁ ଦୃଢ଼ କର। ତାପରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ଓ ତାଙ୍କର ପରିବାରକୁ ମାରିପାରିବ।
ପୃଥିଵୀମପି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସସାଗରଵନାଚଲାମ୍। ପରିଵର୍ତଯିତୁଂ ଶକ୍ତଃ କିଂ ପୁନସ୍ତଂ ହି ରାଵଣମ୍
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ସମୁଦ୍ର, ବନ ଓ ପାହାଡ଼ ସହିତ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ତୁମେ ଉଲଟାଇପାର, ତେବେ ସେ ରାବଣକୁ ମାରିବା କଣ କଥା!
ଶରତ୍କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ଵ ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲୋଽଯମାଗତଃ। ତତଃ ସରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସଗଣଂ ରାଵଣଂ ତଂ ଵଧିଷ୍ଯସି
ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଛି, ଏବେ ଶରତ୍କାଳ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର। ତାପରେ ତୁମେ ରାବଣ, ତାଙ୍କର ଦେଶ ଓ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ମାରିଦେବ।