ନିଵେଦ୍ଯ ରାମାଯ ତଦା ମହାତ୍ମନେ ମହାଭିଷେକଂ କପିଵାହିନୀପତିଃ। ରୁମାଂ ଚ ଭାର୍ଯାମୁପଲଭ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵା- ନଵାପ ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ରିଦଶାଧିପୋ ଯଥା
ତାପରେ, ବାନରସେନାର ନାୟକ, ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ଏହି ମହାଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ ଜଣାଇ, ତାଙ୍କ ଜନନୀ ରୁମାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପାଇ, ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ସେପରି ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କଲେ।
thumb|ସପ୍ତଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ସପ୍ତବିଂଶତି ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଭିଷିକ୍ତେ ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ଵାନରେ ଗୁହାମ୍। ଆଜଗାମ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ରାମଃ ପ୍ରସ୍ରଵଣଂ ଗିରିମ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ପରେ, ବାନରମାନେ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ।
ଶାର୍ଦୂଲମୃଗସଂଘୁଷ୍ଟଂ ସିଂହୈର୍ଭୀମରଵୈର୍ଵୃତମ୍। ନାନାଗୁଲ୍ମଲତାଗୂଢଂ ବହୁପାଦପସଂକୁଲମ୍
ଏହି ପାହାଡ଼ ଶେର ଓ ହରିଣ ର ଶବ୍ଦରେ ଭରିଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ଦହାଡ଼ ଥିବା ସିଂହମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଜଙ୍ଗଲ ଝାଡ଼ ଓ ଲତାରେ ଢାକି ଥିଲା, ଅନେକ ଗଛ ଥିଲା।
ଋକ୍ଷଵାନରଗୋପୁଚ୍ଛୈର୍ମାର୍ଜାରୈଶ୍ଚ ନିଷେଵିତମ୍। ମେଘରାଶିନିଭଂ ଶୈଲଂ ନିତ୍ଯଂ ଶୁଚିକରଂ ଶିଵମ୍
ଭାଲୁ, ଲମ୍ବା ପୁଛ ଥିବା ବାନର ଓ ବିଲେଇମାନେ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ନିତ୍ୟ ଆସନ୍ତି। ଏହି ପାହାଡ଼ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ସବୁବେଳେ ପବିତ୍ର ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ।
ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ଶିଖରେ ମହତୀମାଯତାଂ ଗୁହାମ୍। ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣୀତ ଵାସାର୍ଥଂ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ
ସେଇ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ, ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ ବଡ଼ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଗୁହାରେ ବାସ କରିବାକୁ ନେଲେ।
କୃତ୍ଵା ଚ ସମଯଂ ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସହାନଘଃ। କାଲଯୁକ୍ତଂ ମହଦ୍ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ଚୁକ୍ତି କରି, ନିଷ୍ପାପ ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ସମୟଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ କହିଲେ।
ଵିନୀତଂ ଭ୍ରାତରଂ ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଲକ୍ଷ୍ମିଵର୍ଧନମ୍। ଇଯଂ ଗିରିଗୁହା ରମ୍ଯା ଵିଶାଲା ଯୁକ୍ତମାରୁତା
ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଖୁବ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ବଡ଼ ଏବଂ ସୁବିଧାଜନକ ବାତାସ ଚଳିଥାଏ।
ଅସ୍ଯାଂ ଵତ୍ସ୍ଯାମ ସୌମିତ୍ରେ ଵର୍ଷରାତ୍ରମରିଂଦମ। ଗିରିଶୃଙ୍ଗମିଦଂ ରମ୍ଯମୁତ୍ତମଂ ପାର୍ଥିଵାତ୍ମଜ
ସଉମିତ୍ରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା, ଆମେ ବର୍ଷା ଋତୁ ଯାଏଁ ଏଠାରେ ରହିବା। ଏହି ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଖୁବ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଉତ୍ତମ, ରାଜପୁତ୍ର।
ଶ୍ଵେତାଭିଃ କୃଷ୍ଣତାମ୍ରାଭିଃ ଶିଲାଭିରୁପଶୋଭିତମ୍। ନାନାଧାତୁସମାକୀର୍ଣଂ ନଦୀଦର୍ଦୁରସଂଯୁତମ୍
ଧଳା, କଳା ଓ ତାମ୍ର ରଙ୍ଗର ପଥର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନଦୀ ଓ ବାଉଲି ମାଛ ସହିତ ଏହି ପାହାଡ଼ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ।
ଵିଵିଧୈର୍ଵୃକ୍ଷଷଣ୍ଡୈଶ୍ଚ ଚାରୁଚିତ୍ରଲତାଯୁତମ୍। ନାନାଵିହଗସଂଘୁଷ୍ଟଂ ମଯୂରଵରନାଦିତମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଗୁଛ ଓ ରଙ୍ଗିନ ଲତାରେ ଘେରା, ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଝୁଣ୍ଡ ଓ ମୟୂରର ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜିତ।
ମାଲତୀକୁନ୍ଦଗୁଲ୍ମୈଶ୍ଚ ସିନ୍ଦୁଵାରୈଃ ଶିରୀଷକୈଃ। କଦମ୍ବାର୍ଜୁନସର୍ଜୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତୈରୁପଶୋଭିତମ୍
ମଲ୍ଲିକା, କୁନ୍ଦ, ସିନ୍ଧୁବାର, ଶିରୀଷ, କଦମ୍ବ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ସର୍ଜ ଗଛର ଫୁଲରେ ଏହି ପାହାଡ଼ ଶୋଭିତ।
ଇଯଂ ଚ ନଲିନୀ ରମ୍ଯା ଫୁଲ୍ଲପଙ୍କଜମଣ୍ଡିତା। ନାତିଦୂରେ ଗୁହାଯା ନୌ ଭଵିଷ୍ଯତି ନୃପାତ୍ମଜ
ଏହି ରମଣୀୟ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ ଝିଲିକ ଆମ ଗୁହାରୁ ଅତି ଦୂରେ ନୁହେଁ, ରାଜପୁତ୍ର।
ପ୍ରାଗୁଦକ୍ପ୍ରଵଣେ ଦେଶେ ଗୁହା ସାଧୁ ଭଵିଷ୍ଯତି। ପଶ୍ଚାଚ୍ଚୈଵୋନ୍ନତା ସୌମ୍ଯ ନିଵାତେଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ଜଳ ପାଖକୁ ଢଳା ଏହି ଦେଶରେ ଗୁହା ଅତି ଉପଯୁକ୍ତ; ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଏହା ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ବାତାସରୁ ରକ୍ଷିତ ରହିବ, ସଉମ୍ୟ।
ଗୁହାଦ୍ଵାରେ ଚ ସୌମିତ୍ରେ ଶିଲା ସମତଲା ଶିଵା। କୃଷ୍ଣା ଚୈଵାଯତା ଚୈଵ ଭିନ୍ନାଞ୍ଜନଚଯୋପମା
ଗୁହାର ଦ୍ୱାରରେ, ସଉମିତ୍ରି, ଏକ ସମତଳ ଏବଂ ଶୁଭ ଶିଳା ଅଛି, ଏହା କଳା ଏବଂ ଲମ୍ବା, ଭଙ୍ଗା କାଜଳ ଝାମର ଭଳି।
ଗିରିଶୃଙ୍ଗମିଦଂ ତାତ ପଶ୍ଯ ଚୋତ୍ତରତଃ ଶୁଭମ୍। ଭିନ୍ନାଞ୍ଜନଚଯାକାରମମ୍ଭୋଧରମିଵୋଦିତମ୍
ବାପା, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏହି ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ଦେଖ, ଏହା ଭଙ୍ଗା କାଜଳ ଝାମ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ମେଘ ଭଳି ଉପରକୁ ଉଠିଛି।
ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାମପି ଦିଶି ସ୍ଥିତଂ ଶ୍ଵେତମିଵାମ୍ବରମ୍। କୈଲାସଶିଖରପ୍ରଖ୍ଯଂ ନାନାଧାତୁଵିରାଜିତମ୍
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ଧଳା ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଆକାଶ ଭଳି ଧଳା, କୈଳାସ ଶିଖର ସମାନ, ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ଚମକୁଛି।
ପ୍ରାଚୀନଵାହିନୀଂ ଚୈଵ ନଦୀଂ ଭୃଶମକର୍ଦମାମ୍। ଗୁହାଯାଃ ପରତଃ ପଶ୍ଯ ତ୍ରିକୂଟେ ଜାହ୍ନଵୀମିଵ
ଗୁହା ପଛରେ ତ୍ରିକୂଟ ପାହାଡ଼ରେ, ଏହି ପୁରୁଣା ଓ ମାଟିରେ ଭରିଥିବା ନଦୀକୁ ଦେଖ, ଯାହା ଜାହ୍ନବୀ ଭଳି।
ଚନ୍ଦନୈସ୍ତିଲକୈଃ ସାଲୈସ୍ତମାଲୈରତିମୁକ୍ତକୈଃ। ପଦ୍ମକୈଃ ସରଲୈଶ୍ଚୈଵ ଅଶୋକୈଶ୍ଚୈଵ ଶୋଭିତାମ୍
ଚନ୍ଦନ, ତିଲକ, ସାଳ, ତମାଳ, ଅତିମୁକ୍ତକ, ପଦ୍ମ, ସରଳ ଓ ଅଶୋକ ଗଛରେ ଏହି ନଦୀ ଶୋଭିତ।
ଵାନୀରୈସ୍ତିମିଦୈଶ୍ଚୈଵ ବକୁଲୈଃ କେତକୈରପି। ହିନ୍ତାଲୈସ୍ତିନିଶୈର୍ନୀପୈର୍ଵେତସୈଃ କୃତମାଲକୈଃ
ବନୀର, ତିମିଡ, ବକୁଳ, କେତକୀ, ହିନ୍ତାଳ, ତିନିଶ, ନୀପ ଓ ବେତସ ଗଛର ମାଳାରେ ଏହି ନଦୀ ଶୋଭିତ।
ତୀରଜୈଃ ଶୋଭିତା ଭାତି ନାନାରୂପୈସ୍ତତସ୍ତତଃ। ଵସନାଭରଣୋପେତା ପ୍ରମଦେଵାଭ୍ଯଲଂକୃତା
ତଟରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଜଣେ ଶୁଭ୍ରବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରୀ ଭଳି ଅଳଙ୍କୃତ।
ଶତଶଃ ପକ୍ଷିସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ନାନାନାଦଵିନାଦିତା। ଏକୈକମନୁରକ୍ତୈଶ୍ଚ ଚକ୍ରଵାକୈରଲଂକୃତା
ଶତଶଃ ପକ୍ଷୀ ଝୁଣ୍ଡର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଝୁଣ୍ଡ ଭଲପାଉଥିବା ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ପୁଲିନୈରତିରମ୍ଯୈଶ୍ଚ ହଂସସାରସସେଵିତା। ପ୍ରହସନ୍ତ୍ଯେଵ ଭାତ୍ଯେଷା ନାନାରତ୍ନସମନ୍ଵିତା
ହଂସ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେଉଁ ରମଣୀୟ ବାଲୁକା ଚରେ, ଏହି ନଦୀ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା, ହସୁଥିବା ପରି ଚମକୁଛି।
କ୍ଵଚିନ୍ନୀଲୋତ୍ପଲୈଶ୍ଛନ୍ନା ଭାତିରକ୍ତୋତ୍ପଲୈଃ କ୍ଵଚିତ୍। କ୍ଵଚିଦାଭାତି ଶୁକ୍ଲୈଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯୈଃ କୁମୁଦକୁଡ୍ମଲୈଃ
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ନୀଳ କମଳ ଫୁଲରେ ଢାକିଯାଇଛି, କେଉଁଠି ଲାଲ କମଳ ଫୁଲରେ ଚମକୁଛି, ଆଉ କେଉଁଠି ଶୁଭ୍ର ଦିବ୍ୟ କୁମୁଦ କଳିରେ ଅପୂର୍ବ ଦେଖାଯାଉଛି।
ପାରିପ୍ଲଵଶତୈର୍ଜୁଷ୍ଟା ବର୍ହିକ୍ରୌଞ୍ଚଵିନାଦିତା। ରମଣୀଯା ନଦୀ ସୌମ୍ଯ ମୁନିସଙ୍ଘନିଷେଵିତା
ଶତଶଃ ଭାସୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ, ମୟୂର ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀର ଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ଏହି ରମଣୀୟ ନଦୀକୁ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦଳ ବାରମ୍ବାର ଆସନ୍ତି, ହେ ସାଉମ୍ୟ।
ପଶ୍ଯ ଚନ୍ଦନଵୃକ୍ଷାଣାଂ ପଙ୍କ୍ତିଃ ସୁରୁଚିରା ଇଵ। କକୁଭାନାଂ ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ମନସୈଵୋଦିତାଃ ସମମ୍
ଚନ୍ଦନ ଗଛମାନେ ଏମିତି ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର ଲାଗୁଛି। ପାହାଡ଼ର ଶିଖରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ମନରେ ଭାବି ଉଠିଛି।
ଅହୋ ସୁରମଣୀଯୋଽଯଂ ଦେଶଃ ଶତ୍ରୁନିଷୂଦନ। ଦୃଢଂ ରଂସ୍ଯାଵ ସୌମିତ୍ରେ ସାଧ୍ଵତ୍ର ନିଵସାଵହେ
ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏହି ଦେଶ କେତେ ସୁନ୍ଦର! ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଆମେ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦରେ ରହିପାରିବା।
ଇତଶ୍ଚ ନାତିଦୂରେ ସା କିଷ୍କିନ୍ଧା ଚିତ୍ରକାନନା। ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ପୁରୀ ରମ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି ନୃପାତ୍ମଜ
ଏଠାରୁ ବହୁତ ଦୂର ନୁହେଁ, ଚିତ୍ରବନରେ ଅବସ୍ଥିତ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଅଛି। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଏହି ରମଣୀୟ ପୁରୀ ଶୀଘ୍ର ତୁମର ହେବ, ହେ ରାଜପୁତ୍ର।
ଲବ୍ଧ୍ଵା ଭାର୍ଯାଂ କପିଵରଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ସୁହୃଦ୍ଵୃତଃ। ଧ୍ରୁଵଂ ନନ୍ଦତି ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମହତୀଂ ଶ୍ରିଯମ୍
ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପୁନଃ ପାଇ, ରାଜ୍ୟ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ମିଳି, ବନରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବଡ଼ ସଉଭାଗ୍ୟ ପାଇ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନ୍ଯଵସତ୍ ତତ୍ର ରାଘଵଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ବହୁଦୃଶ୍ଯଦରୀକୁଞ୍ଜେ ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରସ୍ରଵଣେ ଗିରୌ
ଏଭଳି କହି, ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସେଠାରେ ରହିଲେ, ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ରେ ଅନେକ ଗୁହା ଓ ଝରଣା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।