ପ୍ରାଙ୍ମୁଖଂ ଵିଧିଵନ୍ମନ୍ତ୍ରୈଃ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଵରାସନେ। ନଦୀନଦେଭ୍ଯଃ ସଂହୃତ୍ଯ ତୀର୍ଥେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ବସାଇ, ନଦୀ ଓ ଝିଲି ଠାରୁ ଚାରିପାଖରୁ ଜଳ ଆଣିଲେ।
ଆହୃତ୍ଯ ଚ ସମୁଦ୍ରେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ଵାନରର୍ଷଭାଃ। ଅପଃ କନକକୁମ୍ଭେଷୁ ନିଧାଯ ଵିମଲଂ ଜଲମ୍
ସମସ୍ତ ସାଗର ଠାରୁ ଜଳ ଆଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ସୁନାର କଳସରେ ପବିତ୍ର ଜଳ ରଖିଲେ।
ଶୁଭୈର୍ଋଷଭଶୃଙ୍ଗୈଶ୍ଚ କଲଶୈଶ୍ଚୈଵ କାଞ୍ଚନୈଃ। ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ ଵିଧିନା ମହର୍ଷିଵିହିତେନ ଚ
ଶୁଭ ମହିଷ ଶିଙ୍ଗ ଦିଆଯାଇଥିବା କଳସ ଓ ସୁନାର କଳସ ଦେଇ, ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖା ନିୟମ ଓ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ,
ଗଜୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଗଵଯଃ ଶରଭୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ। ମୈନ୍ଦଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଶ୍ଚୈଵ ହନୂମାଞ୍ଜାମ୍ବଵାଂସ୍ତଥା
ଗଜ, ଗବାକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ମଇନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ହନୁମାନ ଓ ଜାମ୍ବବାନ,
ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରସନ୍ନେନ ସୁଗନ୍ଧିନା। ସଲିଲେନ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଵସଵୋ ଵାସଵଂ ଯଥା
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖୁସି ଭରା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଦେଇ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଏକ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ।
ଅଭିଷିକ୍ତେ ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵେ ସର୍ଵେ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାଃ। ପ୍ରଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ମହାତ୍ମାନୋ ହୃଷ୍ଟାଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ଖୁସି ଭରା, ଶତ-ହଜାର ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ରାମସ୍ଯ ତୁ ଵଚଃ କୁର୍ଵନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରେଶ୍ଵରଃ। ଅଙ୍ଗଦଂ ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଯୌଵରାଜ୍ଯେଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍
ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ନାୟକ, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ଅଙ୍ଗଦକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଅଙ୍ଗଦେ ଚାଭିଷିକ୍ତେ ତୁ ସାନୁକ୍ରୋଶାଃ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ସୁଗ୍ରୀଵଂ ମହାତ୍ମାନୋ ହ୍ଯପୂଜଯନ୍
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ପରେ, ଦୟାଳୁ ବାନରମାନେ, ମହାତ୍ମାମାନେ, 'ଭଲ କଲେ, ଭଲ କଲେ' ବୋଲି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ରାମଂ ଚୈଵ ମହାତ୍ମାନଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ। ପ୍ରୀତାଶ୍ଚ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ସର୍ଵେ ତାଦୃଶେ ତତ୍ର ଵର୍ତିନି
ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ପୁନିପୁନି ଖୁସି ଭରା ହୃଦୟରେ, ମହାତ୍ମା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୀର୍ଣା ପତାକାଧ୍ଵଜଶୋଭିତା। ବଭୂଵ ନଗରୀ ରମ୍ଯା କିଷ୍କିନ୍ଧା ଗିରିଗହ୍ଵରେ
ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ, ଖୁସି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଭରା ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରମ୍ୟ କିଷ୍କିନ୍ଧା ନଗରୀ ଆନନ୍ଦ ଭରା ହେଇଗଲା।
ନିଵେଦ୍ଯ ରାମାଯ ତଦା ମହାତ୍ମନେ ମହାଭିଷେକଂ କପିଵାହିନୀପତିଃ। ରୁମାଂ ଚ ଭାର୍ଯାମୁପଲଭ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵା- ନଵାପ ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ରିଦଶାଧିପୋ ଯଥା
ତାପରେ, ବାନରସେନାର ନାୟକ, ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ଏହି ମହାଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ ଜଣାଇ, ତାଙ୍କ ଜନନୀ ରୁମାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପାଇ, ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ସେପରି ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କଲେ।
thumb|ସପ୍ତଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ସପ୍ତବିଂଶତି ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଭିଷିକ୍ତେ ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ଵାନରେ ଗୁହାମ୍। ଆଜଗାମ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ରାମଃ ପ୍ରସ୍ରଵଣଂ ଗିରିମ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ପରେ, ବାନରମାନେ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ।
ଶାର୍ଦୂଲମୃଗସଂଘୁଷ୍ଟଂ ସିଂହୈର୍ଭୀମରଵୈର୍ଵୃତମ୍। ନାନାଗୁଲ୍ମଲତାଗୂଢଂ ବହୁପାଦପସଂକୁଲମ୍
ଏହି ପାହାଡ଼ ଶେର ଓ ହରିଣ ର ଶବ୍ଦରେ ଭରିଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ଦହାଡ଼ ଥିବା ସିଂହମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଜଙ୍ଗଲ ଝାଡ଼ ଓ ଲତାରେ ଢାକି ଥିଲା, ଅନେକ ଗଛ ଥିଲା।
ଋକ୍ଷଵାନରଗୋପୁଚ୍ଛୈର୍ମାର୍ଜାରୈଶ୍ଚ ନିଷେଵିତମ୍। ମେଘରାଶିନିଭଂ ଶୈଲଂ ନିତ୍ଯଂ ଶୁଚିକରଂ ଶିଵମ୍
ଭାଲୁ, ଲମ୍ବା ପୁଛ ଥିବା ବାନର ଓ ବିଲେଇମାନେ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ନିତ୍ୟ ଆସନ୍ତି। ଏହି ପାହାଡ଼ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ସବୁବେଳେ ପବିତ୍ର ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ।
ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ଶିଖରେ ମହତୀମାଯତାଂ ଗୁହାମ୍। ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣୀତ ଵାସାର୍ଥଂ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ
ସେଇ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ, ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ ବଡ଼ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଗୁହାରେ ବାସ କରିବାକୁ ନେଲେ।
କୃତ୍ଵା ଚ ସମଯଂ ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସହାନଘଃ। କାଲଯୁକ୍ତଂ ମହଦ୍ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ଚୁକ୍ତି କରି, ନିଷ୍ପାପ ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ସମୟଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ କହିଲେ।
ଵିନୀତଂ ଭ୍ରାତରଂ ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଲକ୍ଷ୍ମିଵର୍ଧନମ୍। ଇଯଂ ଗିରିଗୁହା ରମ୍ଯା ଵିଶାଲା ଯୁକ୍ତମାରୁତା
ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଖୁବ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ବଡ଼ ଏବଂ ସୁବିଧାଜନକ ବାତାସ ଚଳିଥାଏ।
ଅସ୍ଯାଂ ଵତ୍ସ୍ଯାମ ସୌମିତ୍ରେ ଵର୍ଷରାତ୍ରମରିଂଦମ। ଗିରିଶୃଙ୍ଗମିଦଂ ରମ୍ଯମୁତ୍ତମଂ ପାର୍ଥିଵାତ୍ମଜ
ସଉମିତ୍ରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା, ଆମେ ବର୍ଷା ଋତୁ ଯାଏଁ ଏଠାରେ ରହିବା। ଏହି ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଖୁବ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଉତ୍ତମ, ରାଜପୁତ୍ର।
ଶ୍ଵେତାଭିଃ କୃଷ୍ଣତାମ୍ରାଭିଃ ଶିଲାଭିରୁପଶୋଭିତମ୍। ନାନାଧାତୁସମାକୀର୍ଣଂ ନଦୀଦର୍ଦୁରସଂଯୁତମ୍
ଧଳା, କଳା ଓ ତାମ୍ର ରଙ୍ଗର ପଥର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନଦୀ ଓ ବାଉଲି ମାଛ ସହିତ ଏହି ପାହାଡ଼ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ।
ଵିଵିଧୈର୍ଵୃକ୍ଷଷଣ୍ଡୈଶ୍ଚ ଚାରୁଚିତ୍ରଲତାଯୁତମ୍। ନାନାଵିହଗସଂଘୁଷ୍ଟଂ ମଯୂରଵରନାଦିତମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଗୁଛ ଓ ରଙ୍ଗିନ ଲତାରେ ଘେରା, ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଝୁଣ୍ଡ ଓ ମୟୂରର ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜିତ।
ମାଲତୀକୁନ୍ଦଗୁଲ୍ମୈଶ୍ଚ ସିନ୍ଦୁଵାରୈଃ ଶିରୀଷକୈଃ। କଦମ୍ବାର୍ଜୁନସର୍ଜୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତୈରୁପଶୋଭିତମ୍
ମଲ୍ଲିକା, କୁନ୍ଦ, ସିନ୍ଧୁବାର, ଶିରୀଷ, କଦମ୍ବ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ସର୍ଜ ଗଛର ଫୁଲରେ ଏହି ପାହାଡ଼ ଶୋଭିତ।
ଇଯଂ ଚ ନଲିନୀ ରମ୍ଯା ଫୁଲ୍ଲପଙ୍କଜମଣ୍ଡିତା। ନାତିଦୂରେ ଗୁହାଯା ନୌ ଭଵିଷ୍ଯତି ନୃପାତ୍ମଜ
ଏହି ରମଣୀୟ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ ଝିଲିକ ଆମ ଗୁହାରୁ ଅତି ଦୂରେ ନୁହେଁ, ରାଜପୁତ୍ର।
ପ୍ରାଗୁଦକ୍ପ୍ରଵଣେ ଦେଶେ ଗୁହା ସାଧୁ ଭଵିଷ୍ଯତି। ପଶ୍ଚାଚ୍ଚୈଵୋନ୍ନତା ସୌମ୍ଯ ନିଵାତେଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ଜଳ ପାଖକୁ ଢଳା ଏହି ଦେଶରେ ଗୁହା ଅତି ଉପଯୁକ୍ତ; ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଏହା ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ବାତାସରୁ ରକ୍ଷିତ ରହିବ, ସଉମ୍ୟ।
ଗୁହାଦ୍ଵାରେ ଚ ସୌମିତ୍ରେ ଶିଲା ସମତଲା ଶିଵା। କୃଷ୍ଣା ଚୈଵାଯତା ଚୈଵ ଭିନ୍ନାଞ୍ଜନଚଯୋପମା
ଗୁହାର ଦ୍ୱାରରେ, ସଉମିତ୍ରି, ଏକ ସମତଳ ଏବଂ ଶୁଭ ଶିଳା ଅଛି, ଏହା କଳା ଏବଂ ଲମ୍ବା, ଭଙ୍ଗା କାଜଳ ଝାମର ଭଳି।
ଗିରିଶୃଙ୍ଗମିଦଂ ତାତ ପଶ୍ଯ ଚୋତ୍ତରତଃ ଶୁଭମ୍। ଭିନ୍ନାଞ୍ଜନଚଯାକାରମମ୍ଭୋଧରମିଵୋଦିତମ୍
ବାପା, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏହି ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ଦେଖ, ଏହା ଭଙ୍ଗା କାଜଳ ଝାମ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ମେଘ ଭଳି ଉପରକୁ ଉଠିଛି।
ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାମପି ଦିଶି ସ୍ଥିତଂ ଶ୍ଵେତମିଵାମ୍ବରମ୍। କୈଲାସଶିଖରପ୍ରଖ୍ଯଂ ନାନାଧାତୁଵିରାଜିତମ୍
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ଧଳା ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଆକାଶ ଭଳି ଧଳା, କୈଳାସ ଶିଖର ସମାନ, ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ଚମକୁଛି।
ପ୍ରାଚୀନଵାହିନୀଂ ଚୈଵ ନଦୀଂ ଭୃଶମକର୍ଦମାମ୍। ଗୁହାଯାଃ ପରତଃ ପଶ୍ଯ ତ୍ରିକୂଟେ ଜାହ୍ନଵୀମିଵ
ଗୁହା ପଛରେ ତ୍ରିକୂଟ ପାହାଡ଼ରେ, ଏହି ପୁରୁଣା ଓ ମାଟିରେ ଭରିଥିବା ନଦୀକୁ ଦେଖ, ଯାହା ଜାହ୍ନବୀ ଭଳି।
ଚନ୍ଦନୈସ୍ତିଲକୈଃ ସାଲୈସ୍ତମାଲୈରତିମୁକ୍ତକୈଃ। ପଦ୍ମକୈଃ ସରଲୈଶ୍ଚୈଵ ଅଶୋକୈଶ୍ଚୈଵ ଶୋଭିତାମ୍
ଚନ୍ଦନ, ତିଲକ, ସାଳ, ତମାଳ, ଅତିମୁକ୍ତକ, ପଦ୍ମ, ସରଳ ଓ ଅଶୋକ ଗଛରେ ଏହି ନଦୀ ଶୋଭିତ।
ଵାନୀରୈସ୍ତିମିଦୈଶ୍ଚୈଵ ବକୁଲୈଃ କେତକୈରପି। ହିନ୍ତାଲୈସ୍ତିନିଶୈର୍ନୀପୈର୍ଵେତସୈଃ କୃତମାଲକୈଃ
ବନୀର, ତିମିଡ, ବକୁଳ, କେତକୀ, ହିନ୍ତାଳ, ତିନିଶ, ନୀପ ଓ ବେତସ ଗଛର ମାଳାରେ ଏହି ନଦୀ ଶୋଭିତ।