ପ୍ରଣମ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନା ପତିତା ଵସୁଧାଯଂ ସମାହିତାଃ। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରକୃତୀଃ ସର୍ଵାଃ ସମ୍ଭାଷ୍ଯୋତ୍ଥାପ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସମସ୍ତେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ପ୍ରତାପୀ ସୁଗ୍ରୀବ ସେମାନୋ ସହ ମିଳି କଥା କହି, ଉଠାଇଲେ।
ଭ୍ରାତୁରନ୍ତଃପୁରଂ ସୌମ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାବଲଃ। ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ଭୀମଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵାନରର୍ଷଭମ୍
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଥିବା, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ଭିତରକୁ ଗଲେ।
ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚନ୍ତ ସୁହୃଦଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷମିଵାମରାଃ। ତସ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁରମାଜହ୍ରୁଶ୍ଛତ୍ରଂ ହେମପରିଷ୍କୃତମ୍
ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି। ସେପାଇଁ ସେମାନେ ସୁନା ଅଳଙ୍କୃତ ଧଳା ଛତା ଆଣିଦେଲେ।
ଶୁକ୍ଲେ ଚ ଵାଲଵ୍ଯଜନେ ହେମଦଣ୍ଡେ ଯଶସ୍କରେ। ତଥା ରତ୍ନାନି ସର୍ଵାଣି ସର୍ଵବୀଜୌଷଧାନି ଚ
ଧଳା ବାଲ ଝାଡ଼, ସୁନା ଦଣ୍ଡ ଥିବା, ଯଶସ୍ବୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମଣି ଓ ଔଷଧ ଗଛର ବିଉ ଆଣିଦେଲେ।
ସକ୍ଷୀରାଣାଂ ଚ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ପ୍ରରୋହାନ୍ କୁସୁମାନି ଚ। ଶୁକ୍ଲାନି ଚୈଵ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଶ୍ଵେତଂ ଚୈଵାନୁଲେପନମ୍
ଦୁଧ ଥିବା ଗଛର ଅଙ୍କୁର ଓ ଫୁଲ, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଆଣିଦେଲେ।
ଅକ୍ଷତଂ ଜାତରୂପଂ ଚ ପ୍ରିଯଙ୍ଗୁଂ ମଧୁସର୍ପିଷୀ। ଦଧି ଚର୍ମ ଚ ଵୈଯାଘ୍ରଂ ପରାର୍ଘ୍ଯୌ ଚାପ୍ଯୁପାନହୌ
ଅକ୍ଷତ ଚାଉଳ, ସୁନା, ସୁଗନ୍ଧି ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ମଧ ଓ ଘି ମିଶାଇ, ଦହି, ବାଘ ଚର୍ମ ଏବଂ ଦୁଇଟି ମୂଲ୍ୟବାନ ଚପ୍ପଲ ଆଣିଦେଲେ।
ସମାଲମ୍ଭନମାଦାଯ ଗୋରୋଚନମନଃଶିଲାମ୍। ଆଜଗ୍ମୁସ୍ତତ୍ର ମୁଦିତା ଵରାଃ କନ୍ଯାଶ୍ଚ ଷୋଡଶ
ଉତ୍ସବ ଦାଗା, ହଳଦୀ ରଙ୍ଗ ଓ ମନ:ଶିଳା ନେଇ, ଶୋଭାବନ୍ତି ଏବଂ ଖୁସି ଭରା ଶୋଭାବନ୍ତି ଷୋଳ ଜଣେ ଜନନୀମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ତତସ୍ତେ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠମଭିଷେକ୍ତୁଂ ଯଥାଵିଧି। ରତ୍ନୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଭକ୍ଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ତୋଷଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାନ୍
ତାପରେ, ପ୍ରଥମ ବାନରଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଭିଷେକ କରିବା ପାଇଁ, ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରତ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଲେ।
ତତଃ କୁଶପରିସ୍ତୀର୍ଣଂ ସମିଦ୍ଧଂ ଜାତଵେଦସମ୍। ମନ୍ତ୍ରପୂତେନ ହଵିଷା ହୁତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରଵିଦୋ ଜନାଃ
ତାପରେ, କୁଶ ଘାସ ଦିଆଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ, ମନ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ହବି ଦେଇ, ମନ୍ତ୍ର ଜଣା ଲୋକମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ତତୋ ହେମପ୍ରତିଷ୍ଠାନେ ଵରାସ୍ତରଣସଂଵୃତେ। ପ୍ରାସାଦଶିଖରେ ରମ୍ଯେ ଚିତ୍ରମାଲ୍ଯୋପଶୋଭିତେ
ତାପରେ, ସୁନାର ତଳା ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୟ୍ୟା ଦିଆଯାଇଥିବା, ରମ୍ୟ ପ୍ରାସାଦର ଚୂଡା ଉପରେ, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲମାଳାରେ ଶୋଭିତ ସ୍ଥାନରେ,
ପ୍ରାଙ୍ମୁଖଂ ଵିଧିଵନ୍ମନ୍ତ୍ରୈଃ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଵରାସନେ। ନଦୀନଦେଭ୍ଯଃ ସଂହୃତ୍ଯ ତୀର୍ଥେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ବସାଇ, ନଦୀ ଓ ଝିଲି ଠାରୁ ଚାରିପାଖରୁ ଜଳ ଆଣିଲେ।
ଆହୃତ୍ଯ ଚ ସମୁଦ୍ରେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ଵାନରର୍ଷଭାଃ। ଅପଃ କନକକୁମ୍ଭେଷୁ ନିଧାଯ ଵିମଲଂ ଜଲମ୍
ସମସ୍ତ ସାଗର ଠାରୁ ଜଳ ଆଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ସୁନାର କଳସରେ ପବିତ୍ର ଜଳ ରଖିଲେ।
ଶୁଭୈର୍ଋଷଭଶୃଙ୍ଗୈଶ୍ଚ କଲଶୈଶ୍ଚୈଵ କାଞ୍ଚନୈଃ। ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ ଵିଧିନା ମହର୍ଷିଵିହିତେନ ଚ
ଶୁଭ ମହିଷ ଶିଙ୍ଗ ଦିଆଯାଇଥିବା କଳସ ଓ ସୁନାର କଳସ ଦେଇ, ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖା ନିୟମ ଓ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ,
ଗଜୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଗଵଯଃ ଶରଭୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ। ମୈନ୍ଦଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଶ୍ଚୈଵ ହନୂମାଞ୍ଜାମ୍ବଵାଂସ୍ତଥା
ଗଜ, ଗବାକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ମଇନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ହନୁମାନ ଓ ଜାମ୍ବବାନ,
ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରସନ୍ନେନ ସୁଗନ୍ଧିନା। ସଲିଲେନ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଵସଵୋ ଵାସଵଂ ଯଥା
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖୁସି ଭରା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଦେଇ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଏକ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ।
ଅଭିଷିକ୍ତେ ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵେ ସର୍ଵେ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାଃ। ପ୍ରଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ମହାତ୍ମାନୋ ହୃଷ୍ଟାଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ଖୁସି ଭରା, ଶତ-ହଜାର ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ରାମସ୍ଯ ତୁ ଵଚଃ କୁର୍ଵନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରେଶ୍ଵରଃ। ଅଙ୍ଗଦଂ ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଯୌଵରାଜ୍ଯେଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍
ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ନାୟକ, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ଅଙ୍ଗଦକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଅଙ୍ଗଦେ ଚାଭିଷିକ୍ତେ ତୁ ସାନୁକ୍ରୋଶାଃ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ। ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ସୁଗ୍ରୀଵଂ ମହାତ୍ମାନୋ ହ୍ଯପୂଜଯନ୍
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ପରେ, ଦୟାଳୁ ବାନରମାନେ, ମହାତ୍ମାମାନେ, 'ଭଲ କଲେ, ଭଲ କଲେ' ବୋଲି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ରାମଂ ଚୈଵ ମହାତ୍ମାନଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ। ପ୍ରୀତାଶ୍ଚ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ସର୍ଵେ ତାଦୃଶେ ତତ୍ର ଵର୍ତିନି
ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ପୁନିପୁନି ଖୁସି ଭରା ହୃଦୟରେ, ମହାତ୍ମା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୀର୍ଣା ପତାକାଧ୍ଵଜଶୋଭିତା। ବଭୂଵ ନଗରୀ ରମ୍ଯା କିଷ୍କିନ୍ଧା ଗିରିଗହ୍ଵରେ
ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ, ଖୁସି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଭରା ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରମ୍ୟ କିଷ୍କିନ୍ଧା ନଗରୀ ଆନନ୍ଦ ଭରା ହେଇଗଲା।
ନିଵେଦ୍ଯ ରାମାଯ ତଦା ମହାତ୍ମନେ ମହାଭିଷେକଂ କପିଵାହିନୀପତିଃ। ରୁମାଂ ଚ ଭାର୍ଯାମୁପଲଭ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵା- ନଵାପ ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ରିଦଶାଧିପୋ ଯଥା
ତାପରେ, ବାନରସେନାର ନାୟକ, ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ଏହି ମହାଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ ଜଣାଇ, ତାଙ୍କ ଜନନୀ ରୁମାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପାଇ, ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ସେପରି ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କଲେ।
thumb|ସପ୍ତଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ସପ୍ତବିଂଶତି ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଭିଷିକ୍ତେ ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ଵାନରେ ଗୁହାମ୍। ଆଜଗାମ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ରାମଃ ପ୍ରସ୍ରଵଣଂ ଗିରିମ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ପରେ, ବାନରମାନେ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ।
ଶାର୍ଦୂଲମୃଗସଂଘୁଷ୍ଟଂ ସିଂହୈର୍ଭୀମରଵୈର୍ଵୃତମ୍। ନାନାଗୁଲ୍ମଲତାଗୂଢଂ ବହୁପାଦପସଂକୁଲମ୍
ଏହି ପାହାଡ଼ ଶେର ଓ ହରିଣ ର ଶବ୍ଦରେ ଭରିଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ଦହାଡ଼ ଥିବା ସିଂହମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଜଙ୍ଗଲ ଝାଡ଼ ଓ ଲତାରେ ଢାକି ଥିଲା, ଅନେକ ଗଛ ଥିଲା।
ଋକ୍ଷଵାନରଗୋପୁଚ୍ଛୈର୍ମାର୍ଜାରୈଶ୍ଚ ନିଷେଵିତମ୍। ମେଘରାଶିନିଭଂ ଶୈଲଂ ନିତ୍ଯଂ ଶୁଚିକରଂ ଶିଵମ୍
ଭାଲୁ, ଲମ୍ବା ପୁଛ ଥିବା ବାନର ଓ ବିଲେଇମାନେ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ନିତ୍ୟ ଆସନ୍ତି। ଏହି ପାହାଡ଼ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ସବୁବେଳେ ପବିତ୍ର ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ।
ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ଶିଖରେ ମହତୀମାଯତାଂ ଗୁହାମ୍। ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣୀତ ଵାସାର୍ଥଂ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ
ସେଇ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ, ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ ବଡ଼ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଗୁହାରେ ବାସ କରିବାକୁ ନେଲେ।
କୃତ୍ଵା ଚ ସମଯଂ ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସହାନଘଃ। କାଲଯୁକ୍ତଂ ମହଦ୍ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ଚୁକ୍ତି କରି, ନିଷ୍ପାପ ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ସମୟଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ କହିଲେ।
ଵିନୀତଂ ଭ୍ରାତରଂ ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଲକ୍ଷ୍ମିଵର୍ଧନମ୍। ଇଯଂ ଗିରିଗୁହା ରମ୍ଯା ଵିଶାଲା ଯୁକ୍ତମାରୁତା
ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଖୁବ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ବଡ଼ ଏବଂ ସୁବିଧାଜନକ ବାତାସ ଚଳିଥାଏ।
ଅସ୍ଯାଂ ଵତ୍ସ୍ଯାମ ସୌମିତ୍ରେ ଵର୍ଷରାତ୍ରମରିଂଦମ। ଗିରିଶୃଙ୍ଗମିଦଂ ରମ୍ଯମୁତ୍ତମଂ ପାର୍ଥିଵାତ୍ମଜ
ସଉମିତ୍ରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା, ଆମେ ବର୍ଷା ଋତୁ ଯାଏଁ ଏଠାରେ ରହିବା। ଏହି ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଖୁବ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଉତ୍ତମ, ରାଜପୁତ୍ର।
ଶ୍ଵେତାଭିଃ କୃଷ୍ଣତାମ୍ରାଭିଃ ଶିଲାଭିରୁପଶୋଭିତମ୍। ନାନାଧାତୁସମାକୀର୍ଣଂ ନଦୀଦର୍ଦୁରସଂଯୁତମ୍
ଧଳା, କଳା ଓ ତାମ୍ର ରଙ୍ଗର ପଥର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନଦୀ ଓ ବାଉଲି ମାଛ ସହିତ ଏହି ପାହାଡ଼ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ।