ତତଃ ଶୋକାଭିସଂତପ୍ତଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ କ୍ଲିନ୍ନଵାସସମ୍। ଶାଖାମୃଗମହାମାତ୍ରାଃ ପରିଵାର୍ଯୋପତସ୍ଥିରେ
ତାପରେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା, ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବାନରମାନେ ଘେରି ଆସିଲେ।
ଅଭିଗମ୍ଯ ମହାବାହୁଂ ରାମମକ୍ଲିଷ୍ଟକାରିଣମ୍। ସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ସର୍ଵେ ପିତାମହମିଵର୍ଷଯଃ
ମହାବାହୁ ରାମଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ଦଉଡ଼ି ଦାଉଡ଼ି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ, ଯେପରି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ନା ମୁନିମାନେ।
ତତଃ କାଞ୍ଚନଶୈଲାଭସ୍ତରୁଣାର୍କନିଭାନନଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ
ତାପରେ ହନୁମାନ, ବାୟୁପୁତ୍ର, ଯାହାର ମୁହଁ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତ, ଦେହ ସୁନା ପାହାଡ଼ ପରି, ହାତ ଜୋଡି ଏପରି କହିଲେ।
ଭଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପିତୃପୈତାମହଂ ମହତ୍। ଵାନରାଣାଂ ସୁଦଂଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ସମ୍ପନ୍ନବଲଶାଲିନାମ୍
ତୁମର କୃପାରେ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଅବତାର, ମୁଁ ବାନରମାନେର ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଦାନ୍ତରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଲାଭ କରିଛି।
ମହାତ୍ମନାଂ ସୁଦୁଷ୍ପ୍ରାପଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାଜ୍ଯମିଦଂ ପ୍ରଭୋ। ଭଵତା ସମନୁଜ୍ଞାତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନଗରଂ ଶୁଭମ୍
ମହାତ୍ମାମାନେ ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟ ପାଇବା ଅତି କଷ୍ଟ, ସେହି ରାଜ୍ୟ ତୁମର ଅନୁମତିରେ ମିଳିଛି, ଏବେ ଶୁଭ୍ର ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି—
ସଂଵିଧାସ୍ଯତି କାର୍ଯାଣି ସର୍ଵାଣି ସସୁହୃଦ୍ଗଣଃ। ସ୍ନାତୋଽଯଂ ଵିଵିଧୈର୍ଗନ୍ଧୈରୌଷଧୈଶ୍ଚ ଯଥାଵିଧି
ସେ ତାଙ୍କ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ କାମ କରିବେ; ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ଗନ୍ଧ ଓ ଔଷଧିରେ ସ୍ନାନ କରିଛନ୍ତି।
ଅର୍ଚଯିଷ୍ଯତି ମାଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ରତ୍ନୈଶ୍ଚ ତ୍ଵାଂ ଵିଶେଷତଃ। ଇମାଂ ଗିରିଗୁହାଂ ରମ୍ଯାମଭିଗନ୍ତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି
ସେ ତୁମକୁ ମାଳା ଓ ରତ୍ନରେ ବିଶେଷ ସମ୍ମାନ କରିବେ; ଏହି ରମ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ତୁମେ ଆସିବା ଉଚିତ।
କୁରୁଷ୍ଵ ସ୍ଵାମିସମ୍ବନ୍ଧଂ ଵାନରାନ୍ ସମ୍ପ୍ରହର୍ଷଯ। ଏଵମୁକ୍ତୋ ହନୁମତା ରାଘଵଃ ପରଵୀରହା
ତୁମେ ନାୟକ ଭାବେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କର, ବାନରମାନେକୁ ଖୁସି କର; ହନୁମାନଙ୍କ ଏପରି କଥାରେ, ରାଘବ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିଥିବା—
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହନୂମନ୍ତଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦଃ। ଚତୁର୍ଦଶ ସମାଃ ସୌମ୍ଯ ଗ୍ରାମଂ ଵା ଯଦି ଵା ପୁରମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ମଧୁର ଭାଷାରେ କଥା କହୁଥିବା ରାମ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ସୁମଧୁର ହୃଦୟ ଥିବା ବନ୍ଧୁ, ଚଉଦ ଡ଼ିଘା ବର୍ଷ ମୁଁ ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ସହର, ଯେଉଁଠି ହେଉ, ଯିବିନାହିଁ।"
ନ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ହନୁମନ୍ ପିତୁର୍ନିର୍ଦେଶପାଲକଃ। ସୁସମୃଦ୍ଧାଂ ଗୁହାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରର୍ଷଭଃ
"ହନୁମାନ, ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ଭିତରକୁ ଯିବିନାହିଁ। ସୁଗ୍ରୀବ, ଯିଏ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଏହି ଅତି ଶୁଭ୍ର ଓ ଧନ୍ୟ ଗୁହାକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରୁ।"
ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଵିଧିଵଦ୍ ଵୀରଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯତାମ୍। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ହନୂମନ୍ତଂ ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀଵମବ୍ରଵୀତ୍
"ଯିଏ ବୀର ଭାବେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ସେ ଶୀଘ୍ର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।" ଏପରି କହି ରାମ ହନୁମାନଙ୍କୁ କଥା କହି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଵୃତ୍ତଜ୍ଞୋ ଵୃତ୍ତସମ୍ପନ୍ନମୁଦାରବଲଵିକ୍ରମମ୍। ଇମମପ୍ଯଙ୍ଗଦଂ ଵୀରଂ ଯୌଵରାଜ୍ଯେଽଭିଷେଚଯ
"ଯିଏ ଚରିତ୍ର ଜାଣିଛନ୍ତି, ଭଲ ଚରିତ୍ର ଥିବା, ଉଦାର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ଥିବା, ଏହି ବୀର ଅଙ୍ଗଦକୁ ତୁମେ ଯୌବରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଅଭିଷେକ କର।"
ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯ ହି ସୁତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସଦୃଶୋ ଵିକ୍ରମେଣ ଚ। ଅଙ୍ଗଦୋଽଯମଦୀନାତ୍ମା ଯୌଵରାଜ୍ଯସ୍ଯ ଭାଜନମ୍
"ଏହି ଅଙ୍ଗଦ ଜେଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପ୍ରତାପରେ ସମାନ, ଭୟହୀନ ମନ ଥିବା, ଯୌବରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।"
ପୂର୍ଵୋଽଯଂ ଵାର୍ଷିକୋ ମାସଃ ଶ୍ରାଵଣଃ ସଲିଲାଗମଃ। ପ୍ରଵୃତ୍ତାଃ ସୌମ୍ଯ ଚତ୍ଵାରୋ ମାସା ଵାର୍ଷିକ ସଂଜ୍ଞିତାଃ
"ଏହି ଶ୍ରାବଣ ମାସ ବର୍ଷାର ପ୍ରଥମ ମାସ, ଯେଉଁବେଳେ ପାଣି ଆସେ। ସୁମଧୁର ହୃଦୟ ଥିବା ବନ୍ଧୁ, ବର୍ଷାକୁ କୁହାଯାଉଥିବା ଚାରିଟି ମାସ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି।"
ନାଯମୁଦ୍ଯୋଗସମଯଃ ପ୍ରଵିଶ ତ୍ଵଂ ପୁରୀଂ ଶୁଭାମ୍। ଅସ୍ମିନ୍ ଵତ୍ସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ସୌମ୍ଯ ପର୍ଵତେ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
"ଏହି ସମୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଶୁଭ୍ର ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କର। ଏହି ପର୍ବତରେ ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରହିବି।"
ଇଯଂ ଗିରିଗୁହା ରମ୍ଯା ଵିଶାଲା ଯୁକ୍ତମାରୁତା। ପ୍ରଭୂତସଲିଲା ସୌମ୍ଯ ପ୍ରଭୂତକମଲୋତ୍ପଲା
"ଏହି ପର୍ବତ ଗୁହା ଅତି ସୁନ୍ଦର, ବଡ଼ ଓ ଶିତଳ ପବନ ଥିବା, ଅଧିକ ପାଣି ଓ ଅନେକ ପଦ୍ମ ଓ ଶାଳୁକ ରହିଛି, ବନ୍ଧୁ।"
କାର୍ତିକେ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ତ୍ଵଂ ରାଵଣଵଧେ ଯତ। ଏଷ ନଃ ସମଯଃ ସୌମ୍ଯ ପ୍ରଵିଶ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵମାଲଯମ୍
"କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଲେ, ରାବଣ ବଧ ପାଇଁ ଏହି ଆମ ସମ୍ମତି। ସେତେବେଳେ ତୁମେ ତୁମ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କର।"
ଅଭିଷିଞ୍ଚସ୍ଵ ରାଜ୍ଯେ ଚ ସୁହୃଦଃ ସମ୍ପ୍ରହର୍ଷଯ। ଇତି ରାମାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରର୍ଷଭଃ
"ତୁମେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କର ଓ ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ଖୁସି ହେଉ।" ଏପରି ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରୀଂ ରମ୍ଯାଂ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଵାଲିପାଲିତାମ୍। ତଂ ଵାନରସହସ୍ରାଣି ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ଵାନରେଶ୍ଵରମ୍
ସେ ରମ୍ୟ କିଷ୍କିନ୍ଧା ସହର, ଯାହା ପୂର୍ବେ ବାଲି ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ହଜାର-ହଜାର ବାନର ମହାରାଜଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଅଭିଵାର୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାନି ସର୍ଵତଃ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରମ୍। ତତଃ ପ୍ରକୃତଯଃ ସର୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଗଣେଶ୍ଵରମ୍
ସମସ୍ତ ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ ସବୁଦିକୁଁଠୁ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ନାୟକଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନା ପତିତା ଵସୁଧାଯଂ ସମାହିତାଃ। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରକୃତୀଃ ସର୍ଵାଃ ସମ୍ଭାଷ୍ଯୋତ୍ଥାପ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସମସ୍ତେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ପ୍ରତାପୀ ସୁଗ୍ରୀବ ସେମାନୋ ସହ ମିଳି କଥା କହି, ଉଠାଇଲେ।
ଭ୍ରାତୁରନ୍ତଃପୁରଂ ସୌମ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାବଲଃ। ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ଭୀମଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵାନରର୍ଷଭମ୍
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଥିବା, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ଭିତରକୁ ଗଲେ।
ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚନ୍ତ ସୁହୃଦଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷମିଵାମରାଃ। ତସ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁରମାଜହ୍ରୁଶ୍ଛତ୍ରଂ ହେମପରିଷ୍କୃତମ୍
ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି। ସେପାଇଁ ସେମାନେ ସୁନା ଅଳଙ୍କୃତ ଧଳା ଛତା ଆଣିଦେଲେ।
ଶୁକ୍ଲେ ଚ ଵାଲଵ୍ଯଜନେ ହେମଦଣ୍ଡେ ଯଶସ୍କରେ। ତଥା ରତ୍ନାନି ସର୍ଵାଣି ସର୍ଵବୀଜୌଷଧାନି ଚ
ଧଳା ବାଲ ଝାଡ଼, ସୁନା ଦଣ୍ଡ ଥିବା, ଯଶସ୍ବୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମଣି ଓ ଔଷଧ ଗଛର ବିଉ ଆଣିଦେଲେ।
ସକ୍ଷୀରାଣାଂ ଚ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ପ୍ରରୋହାନ୍ କୁସୁମାନି ଚ। ଶୁକ୍ଲାନି ଚୈଵ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଶ୍ଵେତଂ ଚୈଵାନୁଲେପନମ୍
ଦୁଧ ଥିବା ଗଛର ଅଙ୍କୁର ଓ ଫୁଲ, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଆଣିଦେଲେ।
ଅକ୍ଷତଂ ଜାତରୂପଂ ଚ ପ୍ରିଯଙ୍ଗୁଂ ମଧୁସର୍ପିଷୀ। ଦଧି ଚର୍ମ ଚ ଵୈଯାଘ୍ରଂ ପରାର୍ଘ୍ଯୌ ଚାପ୍ଯୁପାନହୌ
ଅକ୍ଷତ ଚାଉଳ, ସୁନା, ସୁଗନ୍ଧି ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ମଧ ଓ ଘି ମିଶାଇ, ଦହି, ବାଘ ଚର୍ମ ଏବଂ ଦୁଇଟି ମୂଲ୍ୟବାନ ଚପ୍ପଲ ଆଣିଦେଲେ।
ସମାଲମ୍ଭନମାଦାଯ ଗୋରୋଚନମନଃଶିଲାମ୍। ଆଜଗ୍ମୁସ୍ତତ୍ର ମୁଦିତା ଵରାଃ କନ୍ଯାଶ୍ଚ ଷୋଡଶ
ଉତ୍ସବ ଦାଗା, ହଳଦୀ ରଙ୍ଗ ଓ ମନ:ଶିଳା ନେଇ, ଶୋଭାବନ୍ତି ଏବଂ ଖୁସି ଭରା ଶୋଭାବନ୍ତି ଷୋଳ ଜଣେ ଜନନୀମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ତତସ୍ତେ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠମଭିଷେକ୍ତୁଂ ଯଥାଵିଧି। ରତ୍ନୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଭକ୍ଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ତୋଷଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାନ୍
ତାପରେ, ପ୍ରଥମ ବାନରଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଭିଷେକ କରିବା ପାଇଁ, ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରତ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଲେ।
ତତଃ କୁଶପରିସ୍ତୀର୍ଣଂ ସମିଦ୍ଧଂ ଜାତଵେଦସମ୍। ମନ୍ତ୍ରପୂତେନ ହଵିଷା ହୁତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରଵିଦୋ ଜନାଃ
ତାପରେ, କୁଶ ଘାସ ଦିଆଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ, ମନ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ହବି ଦେଇ, ମନ୍ତ୍ର ଜଣା ଲୋକମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ତତୋ ହେମପ୍ରତିଷ୍ଠାନେ ଵରାସ୍ତରଣସଂଵୃତେ। ପ୍ରାସାଦଶିଖରେ ରମ୍ଯେ ଚିତ୍ରମାଲ୍ଯୋପଶୋଭିତେ
ତାପରେ, ସୁନାର ତଳା ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୟ୍ୟା ଦିଆଯାଇଥିବା, ରମ୍ୟ ପ୍ରାସାଦର ଚୂଡା ଉପରେ, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲମାଳାରେ ଶୋଭିତ ସ୍ଥାନରେ,