ସମାଶ୍ଵାସଯ ଦୀନଂ ତ୍ଵମଙ୍ଗଦଂ ଦୀନଚେତସମ୍। ମା ଭୂର୍ବାଲିଶବୁଦ୍ଧିସ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଦଧୀନମିଦଂ ପୁରମ୍
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦିଅ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଛି; ତୁମେ ଶିଶୁମନ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହି ସହର ଏବେ ତୁମର ଅଧୀନରେ।
ଅଙ୍ଗଦସ୍ତ୍ଵାନଯେନ୍ମାଲ୍ଯଂ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଘୃତଂ ତୈଲମଥୋ ଗନ୍ଧାନ୍ ଯଚ୍ଚାତ୍ର ସମନନ୍ତରମ୍
ଅଙ୍ଗଦ ମାଳା, ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ, ଘିଅ, ତେଲ ଓ ଗନ୍ଧ ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଣିବ।
ତ୍ଵଂ ତାର ଶିବିକାଂ ଶୀଘ୍ରମାଦାଯାଗଚ୍ଛ ସମ୍ଭ୍ରମାତ୍। ତ୍ଵରା ଗୁଣଵତୀ ଯୁକ୍ତା ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ କାଲେ ଵିଶେଷତଃ
ତାରା, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଶିବିକା ନେଇ ଆସ; ଏହି ସମୟରେ ତ୍ୱରା ଏବଂ ଉତ୍ସାହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
ସଜ୍ଜୀଭଵନ୍ତୁ ପ୍ଲଵଗାଃ ଶିବିକାଵାହନୋଚିତାଃ। ସମର୍ଥା ବଲିନଶ୍ଚୈଵ ନିର୍ହରିଷ୍ଯନ୍ତି ଵାଲିନମ୍
ଯେଉଁ ବାନରମାନେ ଶିବିକା ବୋହିବାରେ ପରିଚିତ, ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉନ୍ତୁ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସମର୍ଥ ବାନରମାନେ ବାଳୀଙ୍କୁ ବୋହିବେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ। ତସ୍ଥୌ ଭ୍ରାତୃସମୀପସ୍ଥୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା
ଏପରି କହି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାରଃ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତମାନସଃ। ପ୍ରଵିଵେଶ ଗୁହାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଶିବିକାସକ୍ତମାନସଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାରା ଭୟଭିତ ମନେ ଶୀଘ୍ର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମନ ଶିବିକା ଉପରେ ଲଗିଥିଲା।
ଆଦାଯ ଶିବିକାଂ ତାରଃ ସ ତୁ ପର୍ଯାପତତ୍ ପୁନଃ। ଵାନରୈରୁହ୍ଯମାନାଂ ତାଂ ଶୂରୈରୁଦ୍ଵହନୋଚିତୈଃ
ତାରା ଶିବିକା ନେଇ ବାହାରେ ଆସିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଶୂର ବାନରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଏପରି କାମରେ ପରିଚିତ, ଶିବିକାକୁ ବୋହିଲେ।
ଦିଵ୍ଯାଂ ଭଦ୍ରାସନଯୁତାଂ ଶିବିକାଂ ସ୍ଯନ୍ଦନୋପମାମ୍। ପକ୍ଷିକର୍ମଭିରାଚିତ୍ରାଂ ଦ୍ରୁମକର୍ମଵିଭୂଷିତାମ୍
ଦିବ୍ୟ ଓ ଶୁଭାସନ ଥିବା, ରଥ ସଦୃଶ ଏହି ଶିବିକା ପଖିର ପଙ୍ଖା ଭଳି ଅଳଙ୍କୃତ ଏବଂ କାଠର କାମରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ଆଚିତାଂ ଚିତ୍ରପତ୍ତୀଭିଃ ସୁନିଵିଷ୍ଟାଂ ସମନ୍ତତଃ। ଵିମାନମିଵ ସିଦ୍ଧାନାଂ ଜାଲଵାତାଯନାଯୁତାମ୍
ଚିତ୍ର ଚାଦରରେ ଢାକା, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭଲଭାବେ ଗଠିତ, ଏହା ସିଦ୍ଧମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଝାଲର ଜାଲି ବିନ୍ଦୁ ବିନ୍ଦୁ ଜନେଇଥିଲା।
ସୁନିଯୁକ୍ତାଂ ଵିଶାଲାଂ ଚ ସୁକୃତାଂ ଶିଲ୍ପିଭିଃ କୃତାମ୍। ଦାରୁପର୍ଵତକୋପେତାଂ ଚାରୁକର୍ମପରିଷ୍କୃତାମ୍
ସୁନିଖୁତ ଏବଂ ବିଶାଳ, କୁଶଳ କାରିଗରମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା, କାଠର ପାହାଡ଼ ଆକୃତି ଥିବା ଏହି ଶିବିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ପୁଷ୍ପୌଘୈଃ ସମଭିଚ୍ଛନ୍ନାଂ ପଦ୍ମମାଲାଭିରେଵ ଚ। ତରୁଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଣାଭିର୍ଭ୍ରାଜମାନାଭିରାଵୃତାମ୍
ପୁଷ୍ପର ଗୁଛ ଓ ପଦ୍ମମାଳାରେ ଢାକା, ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଙ୍ଗର ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଳଙ୍କାରରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା।
ଈଦୃଶୀଂ ଶିବିକାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍। କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵିନୀଯତାଂ ଵାଲୀ ପ୍ରେତକାର୍ଯଂ ଵିଧୀଯତାମ୍
ଏପରି ଶିବିକା ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବାଳୀଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଶୋଇଦିଅ; ଶବ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଉ।'
ତତୋ ଵାଲିନମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ଶିବିକାଂ ତଦା। ଆରୋପଯତ ଵିକ୍ରୋଶନ୍ନଙ୍ଗଦେନ ସହୈଵ ତୁ
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଅଙ୍ଗଦ ସହିତ ଭାଲିଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଶିବିକାରେ ରଖିଲେ, ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରିବା ସହିତ।
ଆରୋପ୍ଯ ଶିବିକାଂ ଚୈଵ ଵାଲିନଂ ଗତଜୀଵିତମ୍। ଅଲଂକାରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ମାଲ୍ଯୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଭୂଷିତମ୍
ଏହିପରେ, ଜୀବନ ଛାଡିଦେଇଥିବା ଭାଲିଙ୍କୁ ଶିବିକାରେ ରଖି, ସେମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗହଣା, ମାଳା ଓ ପୋଶାକରେ ସଜାଇଲେ।
ଆଜ୍ଞାପଯତ୍ ତଦା ରାଜା ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରଃ। ଔର୍ଧ୍ଵଦେହିକମାର୍ଯସ୍ଯ କ୍ରିଯତାମନୁକୂଲତଃ
ତାପରେ ବାନରମାନଙ୍କ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ, 'ଏହି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦାହ କ୍ରିୟା ଠିକ୍ ଭାବରେ କରାଯାଉ।'
ଵିଶ୍ରାଣଯନ୍ତୋ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ବହୂନି ଚ। ଅଗ୍ରତଃ ପ୍ଲଵଗା ଯାନ୍ତୁ ଶିବିକା ତଦନନ୍ତରମ୍
ବାନରମାନେ ଅଗ୍ରଗତି କରି, ବହୁ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ବିକିରଣ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଶିବିକା ପଛରେ ଯାଉ।
ରାଜ୍ଞାମୃଦ୍ଧିଵିଶେଷା ହି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଭୁଵି ଯାଦୃଶାଃ। ତାଦୃଶୈରିହ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ଵାନରା ଭର୍ତୃସତ୍କ୍ରିଯାମ୍
ପୃଥିବୀରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ଶ୍ରୀ ଦେଖାଯାଏ; ବାନରମାନେ ଏଠି ତାଙ୍କ ନାୟକଙ୍କୁ ସେହିପରି ସମ୍ମାନ ଦିଅନ୍ତୁ।
ତାଦୃଶଂ ଵାଲିନଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରାକୁର୍ଵନ୍ନୌର୍ଧ୍ଵଦେହିକମ୍। ଅଙ୍ଗଦଂ ପରିରଭ୍ଯାଶୁ ତାରପ୍ରଭୃତଯସ୍ତଦା
ସେମାନେ ଭାଲିଙ୍କ ଦାହ କ୍ରିୟା ଶୀଘ୍ର କରିଦେଲେ; ତାରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି ଏହି କ୍ରିୟା କଲେ।
କ୍ରୋଶନ୍ତଃ ପ୍ରଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ଵାନରା ହତବାନ୍ଧଵାଃ। ତତଃ ପ୍ରଣିହିତାଃ ସର୍ଵା ଵାନର୍ଯୋଽସ୍ଯ ଵଶାନୁଗାଃ
ସମସ୍ତ ବାନର, ନିଜ ବନ୍ଧୁ ହରାଇ, ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରି ଯାଇଲେ; ପରେ ସମସ୍ତ ବାନରୀ, ଭାଲିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଵୀରଵୀରେତି ଭୂଯଃ କ୍ରୋଶନ୍ତି ତାଃ ପ୍ରିଯମ୍। ତାରାପ୍ରଭୃତଯଃ ସର୍ଵା ଵାନର୍ଯୋ ହତବାନ୍ଧଵାଃ
ତାରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିବା ସମସ୍ତ ବାନରୀ, ବନ୍ଧୁ ହରାଇ, 'ହେ ବୀର, ହେ ବୀର!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ନିଜ ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କଲେ।
ଅନୁଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ଭର୍ତାରଂ କ୍ରୋଶନ୍ତ୍ଯଃ କରୁଣସ୍ଵନାଃ। ତାସାଂ ରୁଦିତଶବ୍ଦେନ ଵାନରୀଣାଂ ଵନାନ୍ତରେ
ସେମାନେ ଦୁଃଖର ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରି, ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ବନର ମଧ୍ୟରେ ବାନରୀମାନଙ୍କ ରୋଦନ ଶବ୍ଦ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ହେଲା।
ଵନାନି ଗିରଯଶ୍ଚୈଵ ଵିକ୍ରୋଶନ୍ତୀଵ ସର୍ଵତଃ। ପୁଲିନେ ଗିରିନଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଵିଵିକ୍ତେ ଜଲସଂଵୃତେ
ବନ ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ପରି ଲାଗିଲା; ପାହାଡ଼ ନଦୀର ପୁଲିନ, ଜଳରେ ଢକା ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ।
ଚିତାଂ ଚକ୍ରୁଃ ସୁବହଵୋ ଵାନରା ଵନଚାରିଣଃ। ଅଵରୋପ୍ଯ ତତଃ ସ୍କନ୍ଧାଚ୍ଛିବିକାଂ ଵାନରୋତ୍ତମାଃ
ଅନେକ ବନବାସୀ ବାନରମାନେ ଚିତା ତିଆରି କଲେ; ତାପରେ ବାନରମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଶିବିକାକୁ ନିଜ କାନ୍ଧରୁ ଉତାରିଲେ।
ତସ୍ଥୁରେକାନ୍ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସର୍ଵେ ଶୋକପରାଯଣାଃ। ତତସ୍ତାରା ପତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶିବିକାତଲଶାଯିନମ୍
ସମସ୍ତେ ଶୋକରେ ଡୁବି, ଏକାଠି ଦୂରେ ଦାଉଁ ହେଲେ; ତାପରେ ତାରା ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଶିବିକାରେ ଶୁଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଆରୋପ୍ଯାଙ୍କେ ଶିରସ୍ତସ୍ଯ ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତା। ହା ଵାନରମହାରାଜ ହା ନାଥ ମମ ଵତ୍ସଲ
ଅତି ଦୁଃଖରେ ତାରା ଭାଲିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ନିଜ କୋଲରେ ରଖି, 'ହେ ବାନରମହାରାଜ, ହେ ମୋର ପ୍ରିୟ ରକ୍ଷକ!' ବୋଲି ଦୁଃଖ କଲେ।
ହା ମହାର୍ହ ମହାବାହୋ ହା ମମ ପ୍ରିଯ ପଶ୍ଯ ମାମ୍। ଜନଂ ନ ପଶ୍ଯସୀମଂ ତ୍ଵଂ କସ୍ମାଚ୍ଛୋକାଭିପୀଡିତମ୍
ହେ ମହାମୂଲ୍ୟ, ମହାବଳୀ, ହେ ମୋର ପ୍ରିୟ, ମୋତେ ଦେଖ! ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଚିଁଡ଼ିଯାଇଛି, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଦେଖୁନାହାଁ?
ପ୍ରହୃଷ୍ଟମିହ ତେ ଵକ୍ତ୍ରଂ ଗତାସୋରପି ମାନଦ। ଅସ୍ତାର୍କସମଵର୍ଣଂ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ ଜୀଵତୋ ଯଥା
ତୁମର ପ୍ରାଣ ଚାଲିଗଲା ମଧ୍ୟ, ଏଠି ତୁମର ମୁହଁ ଅପାର ଚହାରା ଦେଖାଯାଏ, ମାନ ଦେଇଥିବା; ଏହାର ରଙ୍ଗ ମ୍ଲାନ ହୋଇନାହିଁ, ଜୀବନ ଥିବାବେଳେ ପରି।
ଏଷ ତ୍ଵାଂ ରାମରୂପେଣ କାଲଃ କର୍ଷତି ଵାନର। ଯେନ ସ୍ମ ଵିଧଵାଃ ସର୍ଵାଃ କୃତା ଏକେଷୁଣା ରଣେ
ଏହି କାଳ, ରାମ ରୂପରେ, ତୁମକୁ ଟାଣି ନେଉଛି, ହେ ବାନର; ଯାହା ଏକ ତୀରରେ ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଧବା କରିଦେଲା।
ଇମାସ୍ତାସ୍ତଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵାନର୍ଯୋଽପ୍ଲଵଗାସ୍ତଵ। ପାଦୈର୍ଵିକୃଷ୍ଟମଧ୍ଵାନମାଗତାଃ କିଂ ନ ବୁଧ୍ଯସେ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏଠି ତୁମର ବାନରୀମାନେ, ତୁମର ବନ୍ଧୁମାନେ, ତାଙ୍କ ପାଦରେ ମାଟି ଲାଗି, ଏହି ରାସ୍ତା ଦେଇ ଆସିଛନ୍ତି—ତୁମେ କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ଚିନିପାରୁନାହାଁ?
ତଵେଷ୍ଟା ନନୁ ଚୈଵେମା ଭାର୍ଯାଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାଃ। ଇଦାନୀଂ ନେକ୍ଷସେ କସ୍ମାତ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵର
ନିଶ୍ଚୟ ଏମାନେ, ଚନ୍ଦ୍ରପରି ମୁହଁ ଥିବା, ତୁମର ପ୍ରିୟ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ; ଏବେ କାହିଁକି ତୁମେ ବାନରମାନଙ୍କ ନାୟକ ସୁଗ୍ରୀବକୁ ଦେଖୁନାହାଁ?