ନ କର୍ତା କସ୍ଯଚିତ୍ କଶ୍ଚିନ୍ନିଯୋଗେ ନାପି ଚେଶ୍ଵରଃ। ସ୍ଵଭାଵେ ଵର୍ତତେ ଲୋକସ୍ତସ୍ଯ କାଲଃ ପରାଯଣମ୍
କେହି କାହାର କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ନୁହଁ, କିମ୍ବା କେହି ନିୟତିର ଅଧିପତି ନୁହଁ। ସଂସାର ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଚାଲେ, ଏବଂ ସମୟ ହିଁ ତାହାର ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ।
ନ କାଲଃ କାଲମତ୍ଯେତି ନ କାଲଃ ପରିହୀଯତେ। ସ୍ଵଭାଵଂ ଚ ସମାସାଦ୍ଯ ନ କଶ୍ଚିଦତିଵର୍ତତେ
ସମୟ କେବେ ନିଜକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ସମୟ କମିଯାଏ ନାହିଁ। ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, କେହି ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ ନାହିଁ।
ନ କାଲସ୍ଯାସ୍ତି ବନ୍ଧୁତ୍ଵଂ ନ ହେତୁର୍ନ ପରାକ୍ରମଃ। ନ ମିତ୍ରଜ୍ଞାତିସମ୍ବନ୍ଧଃ କାରଣଂ ନାତ୍ମନୋ ଵଶଃ
ସମୟର କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ, କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ, କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ନାହିଁ। ମିତ୍ରତା, ଜ୍ଞାତିସମ୍ପର୍କ କିମ୍ବା ନିଜ ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ସମୟର କାରଣ ନୁହଁ।
କିଂ ତୁ କାଲପରୀଣାମୋ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଃ ସାଧୁ ପଶ୍ଯତା। ଧର୍ମଶ୍ଚାର୍ଥଶ୍ଚ କାମଶ୍ଚ କାଲକ୍ରମସମାହିତାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖିପାରିବ, ସେଠି ସମୟର ପରିଣାମକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ — ସମସ୍ତେ ସମୟର କ୍ରମରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।
ଇତଃ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରକୃତିଂ ଵାଲୀ ଗତଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ କ୍ରିଯାଫଲମ୍। ସାମଦାନାର୍ଥସଂଯୋଗୈଃ ପଵିତ୍ରଂ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରଃ
ଏଠାରୁ ବାଳୀ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗତିକୁ ପାଇଛନ୍ତି ଏବଂ କର୍ମର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରିଛନ୍ତି। ସାମ୍ନା-ସାମ୍ନି, ଦାନ ଓ ମିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ମୁଖ୍ୟ, ସେ ଏବେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି।
ସ୍ଵଧର୍ମସ୍ଯ ଚ ସଂଯୋଗାଜ୍ଜିତସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା। ସ୍ଵର୍ଗଃ ପରିଗୃହୀତଶ୍ଚ ପ୍ରାଣାନପରିରକ୍ଷତା
ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରି ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମା ଜିତିଛନ୍ତି; ଜୀବନକୁ ଆକଂକ୍ଷା କରିନଥିବାରୁ ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଏଷା ଵୈ ନିଯତିଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଯାଂ ଗତୋ ହରିଯୂଥପଃ। ତଦଲଂ ପରିତାପେନ ପ୍ରାପ୍ତକାଲମୁପାସ୍ଯତାମ୍
ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିୟତି, ଯାହାକୁ ବାନରମୁଖ୍ୟ ପାଇଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଦୁଃଖ କରିବାକୁ ଆଉ ଦରକାର ନାହିଁ—ଏବେ ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ, ତାହା କରାଯାଉ।
ଵଚନାନ୍ତେ ତୁ ରାମସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା। ଅଵଦତ୍ ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଗତଚେତସମ୍
ରାମଙ୍କର କଥା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନାଶକ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ମାନ ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିଲା।
କୁରୁ ତ୍ଵମସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵ ପ୍ରେତକାର୍ଯମନନ୍ତରମ୍। ତାରାଙ୍ଗଦାଭ୍ଯାଂ ସହିତୋ ଵାଲିନୋ ଦହନଂ ପ୍ରତି
ସୁଗ୍ରୀବ, ଏବେ ତୁମେ ତାରା ଓ ଅଙ୍ଗଦ ସହିତ ବାଳୀଙ୍କ ଶବ ଦାହ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ସମାଜ୍ଞାପଯ କାଷ୍ଠାନି ଶୁଷ୍କାଣି ଚ ବହୂନି ଚ। ଚନ୍ଦନାନି ଚ ଦିଵ୍ଯାନି ଵାଲିସଂସ୍କାରକାରଣାତ୍
ଅନେକ ଶୁଖିଲା ଓ ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନ କାଠ ଆଣିବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ, ବାଳୀଙ୍କ ଶବ ସଂସ୍କାର ପାଇଁ।
ସମାଶ୍ଵାସଯ ଦୀନଂ ତ୍ଵମଙ୍ଗଦଂ ଦୀନଚେତସମ୍। ମା ଭୂର୍ବାଲିଶବୁଦ୍ଧିସ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଦଧୀନମିଦଂ ପୁରମ୍
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦିଅ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଛି; ତୁମେ ଶିଶୁମନ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହି ସହର ଏବେ ତୁମର ଅଧୀନରେ।
ଅଙ୍ଗଦସ୍ତ୍ଵାନଯେନ୍ମାଲ୍ଯଂ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଘୃତଂ ତୈଲମଥୋ ଗନ୍ଧାନ୍ ଯଚ୍ଚାତ୍ର ସମନନ୍ତରମ୍
ଅଙ୍ଗଦ ମାଳା, ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ, ଘିଅ, ତେଲ ଓ ଗନ୍ଧ ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଣିବ।
ତ୍ଵଂ ତାର ଶିବିକାଂ ଶୀଘ୍ରମାଦାଯାଗଚ୍ଛ ସମ୍ଭ୍ରମାତ୍। ତ୍ଵରା ଗୁଣଵତୀ ଯୁକ୍ତା ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ କାଲେ ଵିଶେଷତଃ
ତାରା, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଶିବିକା ନେଇ ଆସ; ଏହି ସମୟରେ ତ୍ୱରା ଏବଂ ଉତ୍ସାହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
ସଜ୍ଜୀଭଵନ୍ତୁ ପ୍ଲଵଗାଃ ଶିବିକାଵାହନୋଚିତାଃ। ସମର୍ଥା ବଲିନଶ୍ଚୈଵ ନିର୍ହରିଷ୍ଯନ୍ତି ଵାଲିନମ୍
ଯେଉଁ ବାନରମାନେ ଶିବିକା ବୋହିବାରେ ପରିଚିତ, ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉନ୍ତୁ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସମର୍ଥ ବାନରମାନେ ବାଳୀଙ୍କୁ ବୋହିବେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ। ତସ୍ଥୌ ଭ୍ରାତୃସମୀପସ୍ଥୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା
ଏପରି କହି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାରଃ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତମାନସଃ। ପ୍ରଵିଵେଶ ଗୁହାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଶିବିକାସକ୍ତମାନସଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାରା ଭୟଭିତ ମନେ ଶୀଘ୍ର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମନ ଶିବିକା ଉପରେ ଲଗିଥିଲା।
ଆଦାଯ ଶିବିକାଂ ତାରଃ ସ ତୁ ପର୍ଯାପତତ୍ ପୁନଃ। ଵାନରୈରୁହ୍ଯମାନାଂ ତାଂ ଶୂରୈରୁଦ୍ଵହନୋଚିତୈଃ
ତାରା ଶିବିକା ନେଇ ବାହାରେ ଆସିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଶୂର ବାନରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଏପରି କାମରେ ପରିଚିତ, ଶିବିକାକୁ ବୋହିଲେ।
ଦିଵ୍ଯାଂ ଭଦ୍ରାସନଯୁତାଂ ଶିବିକାଂ ସ୍ଯନ୍ଦନୋପମାମ୍। ପକ୍ଷିକର୍ମଭିରାଚିତ୍ରାଂ ଦ୍ରୁମକର୍ମଵିଭୂଷିତାମ୍
ଦିବ୍ୟ ଓ ଶୁଭାସନ ଥିବା, ରଥ ସଦୃଶ ଏହି ଶିବିକା ପଖିର ପଙ୍ଖା ଭଳି ଅଳଙ୍କୃତ ଏବଂ କାଠର କାମରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ଆଚିତାଂ ଚିତ୍ରପତ୍ତୀଭିଃ ସୁନିଵିଷ୍ଟାଂ ସମନ୍ତତଃ। ଵିମାନମିଵ ସିଦ୍ଧାନାଂ ଜାଲଵାତାଯନାଯୁତାମ୍
ଚିତ୍ର ଚାଦରରେ ଢାକା, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭଲଭାବେ ଗଠିତ, ଏହା ସିଦ୍ଧମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଝାଲର ଜାଲି ବିନ୍ଦୁ ବିନ୍ଦୁ ଜନେଇଥିଲା।
ସୁନିଯୁକ୍ତାଂ ଵିଶାଲାଂ ଚ ସୁକୃତାଂ ଶିଲ୍ପିଭିଃ କୃତାମ୍। ଦାରୁପର୍ଵତକୋପେତାଂ ଚାରୁକର୍ମପରିଷ୍କୃତାମ୍
ସୁନିଖୁତ ଏବଂ ବିଶାଳ, କୁଶଳ କାରିଗରମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା, କାଠର ପାହାଡ଼ ଆକୃତି ଥିବା ଏହି ଶିବିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ପୁଷ୍ପୌଘୈଃ ସମଭିଚ୍ଛନ୍ନାଂ ପଦ୍ମମାଲାଭିରେଵ ଚ। ତରୁଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଣାଭିର୍ଭ୍ରାଜମାନାଭିରାଵୃତାମ୍
ପୁଷ୍ପର ଗୁଛ ଓ ପଦ୍ମମାଳାରେ ଢାକା, ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଙ୍ଗର ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଳଙ୍କାରରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା।
ଈଦୃଶୀଂ ଶିବିକାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍। କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵିନୀଯତାଂ ଵାଲୀ ପ୍ରେତକାର୍ଯଂ ଵିଧୀଯତାମ୍
ଏପରି ଶିବିକା ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବାଳୀଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଶୋଇଦିଅ; ଶବ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଉ।'
ତତୋ ଵାଲିନମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ଶିବିକାଂ ତଦା। ଆରୋପଯତ ଵିକ୍ରୋଶନ୍ନଙ୍ଗଦେନ ସହୈଵ ତୁ
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଅଙ୍ଗଦ ସହିତ ଭାଲିଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଶିବିକାରେ ରଖିଲେ, ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରିବା ସହିତ।
ଆରୋପ୍ଯ ଶିବିକାଂ ଚୈଵ ଵାଲିନଂ ଗତଜୀଵିତମ୍। ଅଲଂକାରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ମାଲ୍ଯୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଭୂଷିତମ୍
ଏହିପରେ, ଜୀବନ ଛାଡିଦେଇଥିବା ଭାଲିଙ୍କୁ ଶିବିକାରେ ରଖି, ସେମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗହଣା, ମାଳା ଓ ପୋଶାକରେ ସଜାଇଲେ।
ଆଜ୍ଞାପଯତ୍ ତଦା ରାଜା ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରଃ। ଔର୍ଧ୍ଵଦେହିକମାର୍ଯସ୍ଯ କ୍ରିଯତାମନୁକୂଲତଃ
ତାପରେ ବାନରମାନଙ୍କ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ, 'ଏହି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦାହ କ୍ରିୟା ଠିକ୍ ଭାବରେ କରାଯାଉ।'
ଵିଶ୍ରାଣଯନ୍ତୋ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ବହୂନି ଚ। ଅଗ୍ରତଃ ପ୍ଲଵଗା ଯାନ୍ତୁ ଶିବିକା ତଦନନ୍ତରମ୍
ବାନରମାନେ ଅଗ୍ରଗତି କରି, ବହୁ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ବିକିରଣ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଶିବିକା ପଛରେ ଯାଉ।
ରାଜ୍ଞାମୃଦ୍ଧିଵିଶେଷା ହି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଭୁଵି ଯାଦୃଶାଃ। ତାଦୃଶୈରିହ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ଵାନରା ଭର୍ତୃସତ୍କ୍ରିଯାମ୍
ପୃଥିବୀରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ଶ୍ରୀ ଦେଖାଯାଏ; ବାନରମାନେ ଏଠି ତାଙ୍କ ନାୟକଙ୍କୁ ସେହିପରି ସମ୍ମାନ ଦିଅନ୍ତୁ।
ତାଦୃଶଂ ଵାଲିନଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରାକୁର୍ଵନ୍ନୌର୍ଧ୍ଵଦେହିକମ୍। ଅଙ୍ଗଦଂ ପରିରଭ୍ଯାଶୁ ତାରପ୍ରଭୃତଯସ୍ତଦା
ସେମାନେ ଭାଲିଙ୍କ ଦାହ କ୍ରିୟା ଶୀଘ୍ର କରିଦେଲେ; ତାରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି ଏହି କ୍ରିୟା କଲେ।
କ୍ରୋଶନ୍ତଃ ପ୍ରଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ଵାନରା ହତବାନ୍ଧଵାଃ। ତତଃ ପ୍ରଣିହିତାଃ ସର୍ଵା ଵାନର୍ଯୋଽସ୍ଯ ଵଶାନୁଗାଃ
ସମସ୍ତ ବାନର, ନିଜ ବନ୍ଧୁ ହରାଇ, ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରି ଯାଇଲେ; ପରେ ସମସ୍ତ ବାନରୀ, ଭାଲିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଵୀରଵୀରେତି ଭୂଯଃ କ୍ରୋଶନ୍ତି ତାଃ ପ୍ରିଯମ୍। ତାରାପ୍ରଭୃତଯଃ ସର୍ଵା ଵାନର୍ଯୋ ହତବାନ୍ଧଵାଃ
ତାରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିବା ସମସ୍ତ ବାନରୀ, ବନ୍ଧୁ ହରାଇ, 'ହେ ବୀର, ହେ ବୀର!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ନିଜ ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କଲେ।