ଆର୍ତାମନାଥାମପନୀଯମାନା- ମେଵଂଗତାଂ ନାର୍ହସି ମାମହନ୍ତୁମ୍। ଅହଂ ହି ମାତଙ୍ଗଵିଲାସଗାମିନା ପ୍ଲଵଂଗମାନାମୃଷଭେଣ ଧୀମତା। ଵିନା ଵରାର୍ହୋତ୍ତମହେମମାଲିନା ଚିରଂ ନ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ନରେନ୍ଦ୍ର ଜୀଵିତୁମ୍
ମୁଁ ଯେ ଦୁଃଖିତ, ନିରାଶ୍ରୟ ଓ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ନେଇଯାଉଥିବା, ଏପରି ମୋତେ ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ। ମୁଁ ମାତଙ୍ଗ ଆରଣ୍ୟରେ ଖେଳୁଥିବା, ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ବନରାଜ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେଉଁ ବାଳୀ ବିନା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ, ରାଜନ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵିଭୁର୍ମହାତ୍ମା ତାରାଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ହିତଂ ବଭାଷେ। ମା ଵୀରଭାର୍ଯେ ଵିମତିଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଲୋକୋ ହି ସର୍ଵୋ ଵିହିତୋ ଵିଧାତ୍ରା
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମହାତ୍ମା ଶ୍ରୀରାମ ତାରାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଉପକାରୀ କଥା କହିଲେ: 'ବୀରଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ତୁମେ ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରନିଅ, କାରଣ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ନିୟମରେ ଚାଲେ।'
ତଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଂ ସୁଖଦୁଃଖଯୋଗଂ ଲୋକୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ତେନ କୃତଂ ଵିଧାତ୍ରା। ତ୍ରଯୋଽପି ଲୋକା ଵିହିତଂ ଵିଧାନଂ ନାତିକ୍ରମନ୍ତେ ଵଶଗା ହି ତସ୍ଯ
ସମସ୍ତ ସଂସାରରେ ଯେଉଁ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଆସେ, ସେ ସବୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ। ତିନୋଟି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ନିୟମକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଅଧୀନ।
ପ୍ରୀତିଂ ପରାଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତାଂ ତଥୈଵ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ତେ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି ଯୌଵରାଜ୍ଯମ୍। ଧାତ୍ରା ଵିଧାନଂ ଵିହିତଂ ତଥୈଵ ନ ଶୂରପତ୍ନ୍ଯଃ ପରିଦେଵଯନ୍ତି
ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ପାଇବ, ଏବଂ ତୁମର ପୁଅ ରାଜ୍ୟଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେବ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ନିୟମ ଏଭଳି, ଏବଂ ବୀରଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ କଦାପି ଦୁଃଖ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଆଶ୍ଵାସିତା ତେନ ମହାତ୍ମନା ତୁ ପ୍ରଭାଵଯୁକ୍ତେନ ପରଂତପେନ। ସା ଵୀରପତ୍ନୀ ଧ୍ଵନତା ମୁଖେନ ସୁଵେଷରୂପା ଵିରରାମ ତାରା
ଏଭଳି ମହାତ୍ମା, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶତ୍ରୁସୁଦନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇ, ତାରା, ବୀରଙ୍କର ପତ୍ନୀ, କନ୍ଦୁଥିବା ମୁହଁ, ଶୋଭାମୟ ଓ ସୁସଜ୍ଜିତ ଅବସ୍ଥାରେ ନିରବ ହେଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ।
ସ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚ ତାରାଂ ଚ ସାଙ୍ଗଦାଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ସମାନଶୋକଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଶ୍ରୀରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ସୁଗ୍ରୀବ, ତାରା ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ, ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ଶୋକରେ ଅନୁଭୂତି କରି, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ନ ଶୋକପରିତାପେନ ଶ୍ରେଯସା ଯୁଜ୍ଯତେ ମୃତଃ। ଯଦତ୍ରାନନ୍ତରଂ କାର୍ଯଂ ତତ୍ ସମାଧାତୁମର୍ହଥ
ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଶୋକ କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ କେବେ ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଯାହା ତୁରନ୍ତ କରିବାକୁ ଥିବା କାମ, ସେହି କାମ କରିବା ଉଚିତ।
ଲୋକଵୃତ୍ତମନୁଷ୍ଠେଯଂ କୃତଂ ଵୋ ବାଷ୍ପମୋକ୍ଷଣମ୍। ନ କାଲାଦୁତ୍ତରଂ କିଂଚିତ୍ କର୍ମଶକ୍ଯମୁପାସିତୁମ୍
ସଂସାରର ଚଳିତ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ଆଗରୁ ହିଁ ଅଶ୍ରୁ ବିସର୍ଜନ କରିଛ। ସମୟ ଚାଲିଗଲେ କୌଣସି କାମ କରିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହଁ।
ନିଯତିଃ କାରଣଂ ଲୋକେ ନିଯତିଃ କର୍ମସାଧନମ୍। ନିଯତିଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ନିଯୋଗେଷ୍ଵିହ କାରଣମ୍
ଏହି ସଂସାରରେ ନିୟତି ହିଁ କାରଣ; ନିୟତି ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନର ଉପାୟ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ ନିୟତି ହିଁ କାରଣ।
ନ କର୍ତା କସ୍ଯଚିତ୍ କଶ୍ଚିନ୍ନିଯୋଗେ ନାପି ଚେଶ୍ଵରଃ। ସ୍ଵଭାଵେ ଵର୍ତତେ ଲୋକସ୍ତସ୍ଯ କାଲଃ ପରାଯଣମ୍
କେହି କାହାର କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ନୁହଁ, କିମ୍ବା କେହି ନିୟତିର ଅଧିପତି ନୁହଁ। ସଂସାର ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଚାଲେ, ଏବଂ ସମୟ ହିଁ ତାହାର ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ।
ନ କାଲଃ କାଲମତ୍ଯେତି ନ କାଲଃ ପରିହୀଯତେ। ସ୍ଵଭାଵଂ ଚ ସମାସାଦ୍ଯ ନ କଶ୍ଚିଦତିଵର୍ତତେ
ସମୟ କେବେ ନିଜକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ସମୟ କମିଯାଏ ନାହିଁ। ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, କେହି ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ ନାହିଁ।
ନ କାଲସ୍ଯାସ୍ତି ବନ୍ଧୁତ୍ଵଂ ନ ହେତୁର୍ନ ପରାକ୍ରମଃ। ନ ମିତ୍ରଜ୍ଞାତିସମ୍ବନ୍ଧଃ କାରଣଂ ନାତ୍ମନୋ ଵଶଃ
ସମୟର କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ, କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ, କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ନାହିଁ। ମିତ୍ରତା, ଜ୍ଞାତିସମ୍ପର୍କ କିମ୍ବା ନିଜ ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ସମୟର କାରଣ ନୁହଁ।
କିଂ ତୁ କାଲପରୀଣାମୋ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଃ ସାଧୁ ପଶ୍ଯତା। ଧର୍ମଶ୍ଚାର୍ଥଶ୍ଚ କାମଶ୍ଚ କାଲକ୍ରମସମାହିତାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖିପାରିବ, ସେଠି ସମୟର ପରିଣାମକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ — ସମସ୍ତେ ସମୟର କ୍ରମରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।
ଇତଃ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରକୃତିଂ ଵାଲୀ ଗତଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ କ୍ରିଯାଫଲମ୍। ସାମଦାନାର୍ଥସଂଯୋଗୈଃ ପଵିତ୍ରଂ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରଃ
ଏଠାରୁ ବାଳୀ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗତିକୁ ପାଇଛନ୍ତି ଏବଂ କର୍ମର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରିଛନ୍ତି। ସାମ୍ନା-ସାମ୍ନି, ଦାନ ଓ ମିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ମୁଖ୍ୟ, ସେ ଏବେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି।
ସ୍ଵଧର୍ମସ୍ଯ ଚ ସଂଯୋଗାଜ୍ଜିତସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା। ସ୍ଵର୍ଗଃ ପରିଗୃହୀତଶ୍ଚ ପ୍ରାଣାନପରିରକ୍ଷତା
ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରି ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମା ଜିତିଛନ୍ତି; ଜୀବନକୁ ଆକଂକ୍ଷା କରିନଥିବାରୁ ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଏଷା ଵୈ ନିଯତିଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଯାଂ ଗତୋ ହରିଯୂଥପଃ। ତଦଲଂ ପରିତାପେନ ପ୍ରାପ୍ତକାଲମୁପାସ୍ଯତାମ୍
ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିୟତି, ଯାହାକୁ ବାନରମୁଖ୍ୟ ପାଇଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଦୁଃଖ କରିବାକୁ ଆଉ ଦରକାର ନାହିଁ—ଏବେ ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ, ତାହା କରାଯାଉ।
ଵଚନାନ୍ତେ ତୁ ରାମସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା। ଅଵଦତ୍ ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଗତଚେତସମ୍
ରାମଙ୍କର କଥା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନାଶକ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ମାନ ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିଲା।
କୁରୁ ତ୍ଵମସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵ ପ୍ରେତକାର୍ଯମନନ୍ତରମ୍। ତାରାଙ୍ଗଦାଭ୍ଯାଂ ସହିତୋ ଵାଲିନୋ ଦହନଂ ପ୍ରତି
ସୁଗ୍ରୀବ, ଏବେ ତୁମେ ତାରା ଓ ଅଙ୍ଗଦ ସହିତ ବାଳୀଙ୍କ ଶବ ଦାହ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ସମାଜ୍ଞାପଯ କାଷ୍ଠାନି ଶୁଷ୍କାଣି ଚ ବହୂନି ଚ। ଚନ୍ଦନାନି ଚ ଦିଵ୍ଯାନି ଵାଲିସଂସ୍କାରକାରଣାତ୍
ଅନେକ ଶୁଖିଲା ଓ ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନ କାଠ ଆଣିବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ, ବାଳୀଙ୍କ ଶବ ସଂସ୍କାର ପାଇଁ।
ସମାଶ୍ଵାସଯ ଦୀନଂ ତ୍ଵମଙ୍ଗଦଂ ଦୀନଚେତସମ୍। ମା ଭୂର୍ବାଲିଶବୁଦ୍ଧିସ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଦଧୀନମିଦଂ ପୁରମ୍
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦିଅ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଛି; ତୁମେ ଶିଶୁମନ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହି ସହର ଏବେ ତୁମର ଅଧୀନରେ।
ଅଙ୍ଗଦସ୍ତ୍ଵାନଯେନ୍ମାଲ୍ଯଂ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଘୃତଂ ତୈଲମଥୋ ଗନ୍ଧାନ୍ ଯଚ୍ଚାତ୍ର ସମନନ୍ତରମ୍
ଅଙ୍ଗଦ ମାଳା, ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ, ଘିଅ, ତେଲ ଓ ଗନ୍ଧ ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଣିବ।
ତ୍ଵଂ ତାର ଶିବିକାଂ ଶୀଘ୍ରମାଦାଯାଗଚ୍ଛ ସମ୍ଭ୍ରମାତ୍। ତ୍ଵରା ଗୁଣଵତୀ ଯୁକ୍ତା ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ କାଲେ ଵିଶେଷତଃ
ତାରା, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଶିବିକା ନେଇ ଆସ; ଏହି ସମୟରେ ତ୍ୱରା ଏବଂ ଉତ୍ସାହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
ସଜ୍ଜୀଭଵନ୍ତୁ ପ୍ଲଵଗାଃ ଶିବିକାଵାହନୋଚିତାଃ। ସମର୍ଥା ବଲିନଶ୍ଚୈଵ ନିର୍ହରିଷ୍ଯନ୍ତି ଵାଲିନମ୍
ଯେଉଁ ବାନରମାନେ ଶିବିକା ବୋହିବାରେ ପରିଚିତ, ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉନ୍ତୁ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସମର୍ଥ ବାନରମାନେ ବାଳୀଙ୍କୁ ବୋହିବେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ। ତସ୍ଥୌ ଭ୍ରାତୃସମୀପସ୍ଥୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା
ଏପରି କହି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାରଃ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତମାନସଃ। ପ୍ରଵିଵେଶ ଗୁହାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଶିବିକାସକ୍ତମାନସଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାରା ଭୟଭିତ ମନେ ଶୀଘ୍ର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମନ ଶିବିକା ଉପରେ ଲଗିଥିଲା।
ଆଦାଯ ଶିବିକାଂ ତାରଃ ସ ତୁ ପର୍ଯାପତତ୍ ପୁନଃ। ଵାନରୈରୁହ୍ଯମାନାଂ ତାଂ ଶୂରୈରୁଦ୍ଵହନୋଚିତୈଃ
ତାରା ଶିବିକା ନେଇ ବାହାରେ ଆସିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଶୂର ବାନରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଏପରି କାମରେ ପରିଚିତ, ଶିବିକାକୁ ବୋହିଲେ।
ଦିଵ୍ଯାଂ ଭଦ୍ରାସନଯୁତାଂ ଶିବିକାଂ ସ୍ଯନ୍ଦନୋପମାମ୍। ପକ୍ଷିକର୍ମଭିରାଚିତ୍ରାଂ ଦ୍ରୁମକର୍ମଵିଭୂଷିତାମ୍
ଦିବ୍ୟ ଓ ଶୁଭାସନ ଥିବା, ରଥ ସଦୃଶ ଏହି ଶିବିକା ପଖିର ପଙ୍ଖା ଭଳି ଅଳଙ୍କୃତ ଏବଂ କାଠର କାମରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ଆଚିତାଂ ଚିତ୍ରପତ୍ତୀଭିଃ ସୁନିଵିଷ୍ଟାଂ ସମନ୍ତତଃ। ଵିମାନମିଵ ସିଦ୍ଧାନାଂ ଜାଲଵାତାଯନାଯୁତାମ୍
ଚିତ୍ର ଚାଦରରେ ଢାକା, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭଲଭାବେ ଗଠିତ, ଏହା ସିଦ୍ଧମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଝାଲର ଜାଲି ବିନ୍ଦୁ ବିନ୍ଦୁ ଜନେଇଥିଲା।
ସୁନିଯୁକ୍ତାଂ ଵିଶାଲାଂ ଚ ସୁକୃତାଂ ଶିଲ୍ପିଭିଃ କୃତାମ୍। ଦାରୁପର୍ଵତକୋପେତାଂ ଚାରୁକର୍ମପରିଷ୍କୃତାମ୍
ସୁନିଖୁତ ଏବଂ ବିଶାଳ, କୁଶଳ କାରିଗରମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା, କାଠର ପାହାଡ଼ ଆକୃତି ଥିବା ଏହି ଶିବିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।