ନହି ମମ ହରିରାଜସଂଶ୍ରଯାତ୍ କ୍ଷମତରମସ୍ତି ପରତ୍ର ଚେହ ଵା। ଅଭିମୁଖହତଵୀରସେଵିତଂ ଶଯନମିଦଂ ମମ ସେଵିତୁଂ କ୍ଷମମ୍
ମୋ ପାଇଁ, ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଶରଣ ନେବାଠାରୁ ଏଠି କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶୟନରେ ରହିବା ଅଧିକ ଉଚିତ, କାରଣ ଏହିଠାରେ ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ମୃତ ବୀରମାନେ ଆଦର କରିଛନ୍ତି।
thumb|ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶ୍ରୀମାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ବାଇଶିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ତୁ ମନ୍ଦାସୁଃ ସର୍ଵତୋ ମନ୍ଦମୁଚ୍ଛ୍ଵସନ୍। ଆଦାଵେଵ ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଦଦର୍ଶାନୁଜମଗ୍ରତଃ
ମନ୍ଦ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଏବଂ ଚାରିପଟେ ଦେଖୁଥିବା କ୍ଲାନ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଆରମ୍ଭରେ ଏହି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଉଣୀକୁ, ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ।
ତଂ ପ୍ରାପ୍ତଵିଜଯଂ ଵାଲୀ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରମ୍। ଆଭାଷ୍ଯ ଵ୍ଯକ୍ତଯା ଵାଚା ସସ୍ନେହମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ବାଲି, ଯିଏ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ, ବିଜୟୀ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାରେ କହିଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵ ଦୋଷେଣ ନ ମାଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହସି କିଲ୍ବିଷାତ୍। କୃଷ୍ଯମାଣଂ ଭଵିଷ୍ଯେଣ ବୁଦ୍ଧିମୋହେନ ମାଂ ବଲାତ୍
ସୁଗ୍ରୀବ, ମୋ ଦୋଷ ପାଇଁ ତୁମେ ମୋତେ ଦୋଷ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଭାଗ୍ୟ ମୋତେ ଜୋରକରି ନେଇଯାଇଥିଲା ଏବଂ ମୁଁ ମନରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲି।
ଯୁଗପଦ୍ ଵିହିତଂ ତାତ ନ ମନ୍ଯେ ସୁଖମାଵଯୋଃ। ସୌହାର୍ଦଂ ଭ୍ରାତୃଯୁକ୍ତଂ ହି ତଦିଦଂ ଜାତମନ୍ଯଥା
ଭାଇ, ମୁଁ ଭାବେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏକାସାଥି ଶୁଭ ଲିଖାଯାଇଥିଲା ବୋଲି ମନେ କରେନି। ଭାଇଭାଉଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସେଇ ସ୍ନେହ ଏବେ ଅନ୍ୟ ରୂପ ନେଇଛି।
ପ୍ରତିପଦ୍ଯ ତ୍ଵମଦ୍ଯୈଵ ରାଜ୍ଯମେଷାଂ ଵନୌକସାମ୍। ମାମପ୍ଯଦ୍ଯୈଵ ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଵିଦ୍ଧି ଵୈଵସ୍ଵତକ୍ଷଯମ୍
ଆଜି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଭାର ନିଅ। ଏବଂ ମୁଁ ଏହି ଦିନେ ଯମଲୋକକୁ ଯାଉଛି ବୋଲି ଜାଣ।
ଜୀଵିତଂ ଚ ହି ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଶ୍ରିଯଂ ଚ ଵିପୁଲାଂ ତଥା। ପ୍ରଜହାମ୍ଯେଷ ଵୈ ତୂର୍ଣମହଂ ଚାଗର୍ହିତଂ ଯଶଃ
ମୁଁ ଏବେ ମୋ ଜୀବନ, ରାଜ୍ୟ, ବିଶାଳ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ମାନକୁ ଛାଡ଼ୁଛି, ସୁଗ୍ରୀବ।
ଅସ୍ଯାଂ ତ୍ଵହମଵସ୍ଥାଯାଂ ଵୀର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଦ୍ ଵଚଃ। ଯଦ୍ଯପ୍ଯସୁକରଂ ରାଜନ୍ କର୍ତୁମେଵ ତ୍ଵମର୍ହସି
ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି କଥା କହିବି; ଏହା କରିବା କଷ୍ଟକର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ତୁମେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ।
ସୁଖାର୍ହଂ ସୁଖସଂଵୃଦ୍ଧଂ ବାଲମେନମବାଲିଶମ୍। ବାଷ୍ପପୂର୍ଣମୁଖଂ ପଶ୍ଯ ଭୂମୌ ପତିତମଙ୍ଗଦମ୍
ଏହି ଅଙ୍ଗଦକୁ ଦେଖ, ଯିଏ ସୁଖର ଯୋଗ୍ୟ, ସୁଖରେ ଅନୁରୂପ ଭାବେ ବଢ଼ିଛି, ନିର୍ଦୋଷ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି।
ମମ ପ୍ରାଣୈଃ ପ୍ରିଯତରଂ ପୁତ୍ରଂ ପୁତ୍ରମିଵୌରସମ୍। ମଯା ହୀନମହୀନାର୍ଥଂ ସର୍ଵତଃ ପରିପାଲଯ
ଏହି ଅଙ୍ଗଦ ମୋ ପୁଅ ହେଉଛି, ଯିଏ ମୋ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ; ଏବେ ମୋ ବିନା ଏବଂ ଆଶ୍ରୟ ଛାଡ଼ି ରହିଛି, ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ନିଜ ପୁଅ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ଷା କର।
ତ୍ଵମପ୍ଯସ୍ଯ ପିତା ଦାତା ପରିତ୍ରାତା ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଭଯେଷ୍ଵଭଯଦଶ୍ଚୈଵ ଯଥାହଂ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵର
ତୁମେ ତାଙ୍କର ପିତା, ଦାତା ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ଷକ ହେବା ଉଚିତ; ଯେପରି ମୁଁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲି, ସେପରି ତୁମେ ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେବା।
ଏଷ ତାରାତ୍ମଜଃ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତ୍ଵଯା ତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ରକ୍ଷସାଂ ଚ ଵଧେ ତେଷାମଗ୍ରତସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି ତାରାଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ, ତୁମ ସମାନ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଏବଂ ଶୂର, ରାକ୍ଷସମାନେ ନାଶ ହେବାରେ ସବୁଠାରୁ ଆଗରେ ରହିବ।
ଅନୁରୂପାଣି କର୍ମାଣି ଵିକ୍ରମ୍ଯ ବଲଵାନ୍ ରଣେ। କରିଷ୍ଯତ୍ଯେଷ ତାରେଯସ୍ତେଜସ୍ଵୀ ତରୁଣୋଽଙ୍ଗଦଃ
ଏହି ତାରାଙ୍କ ପୁଅ ଯୁବକ ଅଙ୍ଗଦ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇ, ନିଜ ଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ।
ସୁଷେଣଦୁହିତା ଚେଯମର୍ଥସୂକ୍ଷ୍ମଵିନିଶ୍ଚଯେ। ଔତ୍ପାତିକେ ଚ ଵିଵିଧେ ସର୍ଵତଃ ପରିନିଷ୍ଠିତା
ଏହି ସୁଷେଣଙ୍କ ଝିଅ ଧନ-ସମ୍ପତିର ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଷୟରେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅପଶକୁନରେ ଦକ୍ଷ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିପୁଣ।
ରାଘଵସ୍ଯ ଚ ତେ କାର୍ଯଂ କର୍ତଵ୍ଯମଵିଶଙ୍କଯା। ସ୍ଯାଦଧର୍ମୋ ହ୍ଯକରଣେ ତ୍ଵାଂ ଚ ହିଂସ୍ଯାଦମାନିତଃ
ତୁମେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କର; ଏହା କରିବାରେ ଅସଫଳ ହେଲେ ଅଧର୍ମ ହେବ ଏବଂ ତୁମେ ଅମାନ୍ୟ ହେବାରୁ କ୍ଷତି ହେବ।
ଇମାଂ ଚ ମାଲାମାଧତ୍ସ୍ଵ ଦିଵ୍ଯାଂ ସୁଗ୍ରୀଵ କାଞ୍ଚନୀମ୍। ଉଦାରା ଶ୍ରୀଃ ସ୍ଥିତା ହ୍ଯସ୍ଯାଂ ସମ୍ପ୍ରଜହ୍ଯାନ୍ମୃତେ ମଯି
ଏହି ଦିବ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳାକୁ ନିଜେ ପିନ୍ଧ, ସୁଗ୍ରୀବ; ଏହାରେ ମହା ଶ୍ରୀ ବସିଛି, ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାଲିନା ଭ୍ରାତୃସୌହୃଦାତ୍। ହର୍ଷଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପୁନର୍ଦୀନୋ ଗ୍ରହଗ୍ରସ୍ତ ଇଵୋଡୁରାଟ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବାଲିଙ୍କ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବ, ଭାଇପାଇଁ ସ୍ନେହରୁ ଆନନ୍ଦ ଛାଡ଼ି ଆଉଥରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଗ୍ରହ ଧରିଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର।
ତଦ୍ଵାଲିଵଚନାଚ୍ଛାନ୍ତଃ କୁର୍ଵନ୍ ଯୁକ୍ତମତନ୍ଦ୍ରିତଃ। ଜଗ୍ରାହ ସୋଽଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୋ ମାଲାଂ ତାଂ ଚୈଵ କାଞ୍ଚନୀମ୍
ବାଲିଙ୍କ କଥାରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଏବଂ ସଚେତନ ରହି, ସେ ଅନୁମତି ନେଇ ସେଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳାକୁ ନେଲେ।
ତାଂ ମାଲାଂ କାଞ୍ଚନୀଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୈଵାତ୍ମଜଂ ସ୍ଥିତମ୍। ସଂସିଦ୍ଧଃ ପ୍ରେତ୍ଯଭାଵାଯ ସ୍ନେହାଦଙ୍ଗଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ଦେଇ ଏବଂ ପୁଅକୁ ଦେଖି, ପରଲୋକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ବାଲି ସ୍ନେହରେ ଅଙ୍ଗଦକୁ କହିଲେ।
ଦେଶକାଲୌ ଭଜସ୍ଵାଦ୍ଯ କ୍ଷମମାଣଃ ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯେ। ସୁଖଦୁଃଖସହଃ କାଲେ ସୁଗ୍ରୀଵଵଶଗୋ ଭଵ
ଏବେ ଦେଶ ଓ ସମୟକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟ ଦୁହିଁ ସହିବା; ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସୁଖ ଦୁଃଖ ସହିବା ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନିବା।
ଯଥା ହି ତ୍ଵଂ ମହାବାହୋ ଲାଲିତଃ ସତତଂ ମଯା। ନ ତଥା ଵର୍ତମାନଂ ତ୍ଵାଂ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ବହୁ ମନ୍ଯତେ
ମହାବାହୁ, ଯେପରି ମୁଁ ସଦା ତୁମକୁ ଲାଡ଼ିଲି, ସେପରି ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମେ ସାଙ୍ଗରେ ରହିଲେ ଏତେ ମୂଲ୍ୟ ଦେବେ ନାହିଁ।
ନ ଚାତିପ୍ରଣଯଃ କାର୍ଯଃ କର୍ତଵ୍ଯୋଽପ୍ରଣଯଶ୍ଚ ତେ। ଉଭଯଂ ହି ମହାଦୋଷଂ ତସ୍ମାଦନ୍ତରଦୃଗ୍ ଭଵ
ତୁମେ ଅତିରିକ୍ତ ସ୍ନେହ ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନାସକ୍ତି କୌଣସିଟି ଦେଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଦୁହିଁ ଭୁଲ ଅଟଳ, ତେଣୁ ମଧ୍ୟମ ମାର୍ଗ ରଖ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ଵିଵୃତ୍ତାକ୍ଷଃ ଶରସମ୍ପୀଡିତୋ ଭୃଶମ୍। ଵିଵୃତୈର୍ଦଶନୈର୍ଭୀମୈର୍ବଭୂଵୋତ୍କ୍ରାନ୍ତଜୀଵିତଃ
ଏପରି କହି, ଚକ୍ଷୁ ଘୁରାଇ, ଶରରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଦେଖାଉଥିବା ବାଲିଙ୍କ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ତତୋ ଵିଚୁକ୍ରୁଶୁସ୍ତତ୍ର ଵାନରା ହତଯୂଥପାଃ। ପରିଦେଵଯମାନାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ଲଵଗସତ୍ତମାଃ
ତାପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କର ନାୟକଙ୍କୁ ହରାଇଲେ, ସେଠି ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ; ସେହି ସମସ୍ତ ବନର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ବିଳାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କିଷ୍କିନ୍ଧା ହ୍ଯଦ୍ଯ ଶୂନ୍ଯା ଚ ସ୍ଵର୍ଗତେ ଵାନରେଶ୍ଵରେ। ଉଦ୍ଯାନାନି ଚ ଶୂନ୍ଯାନି ପର୍ଵତାଃ କାନନାନି ଚ
ଏବେ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି, କାରଣ ବାନରମାନଙ୍କର ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ; ଉଦ୍ୟାନ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସବୁ ଏବେ ନିରବ ଓ ଶୂନ୍ୟ।
ହତେ ପ୍ଲଵଗଶାର୍ଦୂଲେ ନିଷ୍ପ୍ରଭା ଵାନରାଃ କୃତାଃ। ଯସ୍ଯ ଵେଗେନ ମହତା କାନନାନି ଵନାନି ଚ
ବନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସଦୃଶ ବଳଶାଳୀ ଯେଉଁଥିଲେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କର ତେଜ ହରାଇଦେଲେ; ଯାହାର ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଉଲଟିଯାଉଥିଲା।
ପୁଷ୍ପୌଘେଣାନୁବଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତେ କରିଷ୍ଯତି ତଦଦ୍ଯ କଃ। ଯେନ ଦତ୍ତଂ ମହଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ଗନ୍ଧର୍ଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏବେ କିଏ ଫୁଲର ଗୁଛ ବାନ୍ଧିପାରିବ? କିଏ ଏହି କାମ ହେବାକୁ ସମ୍ଭବ କରିପାରିବ, ଯେଉଁଠି ଏକ ମହାନ ଯୁଦ୍ଧ ମହାତ୍ମା ଗନ୍ଧର୍ବ ସହ କରାଯାଇଥିଲା?
ଗୋଲଭସ୍ଯ ମହାବାହୋର୍ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ପଞ୍ଚ ଚ। ନୈଵ ରାତ୍ରୌ ନ ଦିଵସେ ତଦ୍ ଯୁଦ୍ଧମୁପଶାମ୍ଯତି
ଗୋଲଭ ନାମକ ବଳଶାଳୀ ବିରୋଧରେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଧରି, ଦିନ ରାତି କେବେ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ ଶାନ୍ତ ହୋଇନଥିଲା।
ତତଃ ଷୋଡଶମେ ଵର୍ଷେ ଗୋଲଭୋ ଵିନିପାତିତଃ। ତଂ ହତ୍ଵା ଦୁର୍ଵିନୀତଂ ତୁ ଵାଲୀ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଲଵାନ୍। ସର୍ଵାଭଯଂକରୋଽସ୍ମାକଂ କଥମେଷ ନିପାତିତଃ
ତାପରେ, ଷୋଳ ମସିହାରେ ଗୋଲଭ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ସେହି ଅନିୟମିତକୁ ହତ୍ୟା କରି, ଦାନ୍ତ ଦେଖି ଭୟଙ୍କର ଥିବା ବାଳୀ, ଯିଏ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲେ—ସେ କିପରି ଏବେ ପଡ଼ିଗଲେ?