ଯସ୍ମିନ୍ ହରିସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ନିଯୁତାନି ଚ। ଵର୍ତଯନ୍ତି କୃତାଶାନି ସୋଽଯଂ ଦିଷ୍ଟାନ୍ତମାଗତଃ
ଯାହା ପାଇଁ ହଜାର-ହଜାର ଓ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ବାନର ଆଶା କରି ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେ ଏବେ ନିଜ ଭାଗ୍ୟର ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ଯଦଯଂ ନ୍ଯାଯଦୃଷ୍ଟାର୍ଥଃ ସାମଦାନକ୍ଷମାପରଃ। ଗତୋ ଧର୍ମଜିତାଂ ଭୂମିଂ ନୈନଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି
ଯେଉଁଠି ସେ ନ୍ୟାୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସବୁକିଛି ଦେଖିଥିଲେ, ମିଳନ, ଦାନ ଓ ଖ୍ମାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ, ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଜିତା ଭୂମିକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ସର୍ଵେ ଚ ହରିଶାର୍ଦୂଲାଃ ପୁତ୍ରଶ୍ଚାଯଂ ତଵାଙ୍ଗଦଃ। ହର୍ଯୃକ୍ଷପତିରାଜ୍ଯଂ ଚ ତ୍ଵତ୍ସନାଥମନିନ୍ଦିତେ
ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ, ଏହି ତୁମ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ ଏବଂ ବାନର ରାଜ୍ୟ ସବୁ ତୁମ ରକ୍ଷାରେ ଅଛି, ଓ ନିର୍ମଳେ।
ତାଵିମୌ ଶୋକସଂତପ୍ତୌ ଶନୈଃ ପ୍ରେରଯ ଭାମିନି। ତ୍ଵଯା ପରିଗୃହୀତୋଽଯମଙ୍ଗଦଃ ଶାସ୍ତୁ ମେଦିନୀମ୍
ଏହି ଦୁଇଜଣ ଯେଉଁମାନେ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ, ତାଙ୍କୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦିଅ, ମହିଳା। ତୁମେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଭଲରେ ଧରିଥିଲେ, ସେ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରୁନ୍।
ସଂତତିଶ୍ଚ ଯଥା ଦୃଷ୍ଟା କୃତ୍ଯଂ ଯଚ୍ଚାପି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍। ରାଜ୍ଞସ୍ତତ୍ କ୍ରିଯତାଂ ସର୍ଵମେଷ କାଲସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯଃ
ବଂଶ ଯେପରି ଚାଲିଛି ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ, ରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ କାମ କରାଯାଉ। ଏହି ହେଉଛି ସମୟର ନିଶ୍ଚିତି।
ସଂସ୍କାର୍ଯୋ ହରିରାଜସ୍ତୁ ଅଙ୍ଗଦଶ୍ଚାଭିଷିଚ୍ଯତାମ୍। ସିଂହାସନଗତଂ ପୁତ୍ରଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ଶାନ୍ତିମେଷ୍ଯସି
ବାନର ରାଜାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଉ ଏବଂ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯାଉ। ତୁମେ ତୁମ ପୁଅଙ୍କୁ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ ଶାନ୍ତି ପାଇବ।
ସା ତସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭର୍ତୃଵ୍ଯସନପୀଡିତା। ଅବ୍ରଵୀଦୁତ୍ତରଂ ତାରା ହନୂମନ୍ତମଵସ୍ଥିତମ୍
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପତିର ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ ତାରା, ପାଖରେ ଦଢ଼ିଥିବା ହନୁମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅଙ୍ଗଦପ୍ରତିରୂପାଣାଂ ପୁତ୍ରାଣାମେକତଃ ଶତମ୍। ହତସ୍ଯାପ୍ଯସ୍ଯ ଵୀରସ୍ଯ ଗାତ୍ରସଂଶ୍ଲେଷଣଂ ଵରମ୍
ମୋ ପାଇଁ, ଏହି ମୃତ ବୀରଙ୍କ ଦେହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା ଅଙ୍ଗଦ ପରି ଶତ ପୁଅ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଠାରୁ ଉତ୍ତମ।
ନ ଚାହଂ ହରିରାଜ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଭଵାମ୍ଯଙ୍ଗଦସ୍ଯ ଵା। ପିତୃଵ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସର୍ଵକାର୍ଯେଷ୍ଵନନ୍ତରଃ
ମୁଁ ବାନର ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଙ୍ଗଦ ଉପରେ କୌଣସି ଶକ୍ତି ରଖେନି। ତାଙ୍କର ଚଚା ସୁଗ୍ରୀବ ସମସ୍ତ କାମରେ ପରେ।
ନହ୍ଯେଷା ବୁଦ୍ଧିରାସ୍ଥେଯା ହନୂମନ୍ନଙ୍ଗଦଂ ପ୍ରତି। ପିତା ହି ବନ୍ଧୁଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ନ ମାତା ହରିସତ୍ତମ
ହନୁମାନ, ଅଙ୍ଗଦ ବିଷୟରେ ଏହି ଭାବନା ଧରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପିତା ହେଉଛନ୍ତି ପୁଅଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଆତ୍ମୀୟ, ମାଆ ନୁହେଁ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନହି ମମ ହରିରାଜସଂଶ୍ରଯାତ୍ କ୍ଷମତରମସ୍ତି ପରତ୍ର ଚେହ ଵା। ଅଭିମୁଖହତଵୀରସେଵିତଂ ଶଯନମିଦଂ ମମ ସେଵିତୁଂ କ୍ଷମମ୍
ମୋ ପାଇଁ, ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଶରଣ ନେବାଠାରୁ ଏଠି କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶୟନରେ ରହିବା ଅଧିକ ଉଚିତ, କାରଣ ଏହିଠାରେ ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ମୃତ ବୀରମାନେ ଆଦର କରିଛନ୍ତି।
thumb|ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶ୍ରୀମାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ବାଇଶିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ତୁ ମନ୍ଦାସୁଃ ସର୍ଵତୋ ମନ୍ଦମୁଚ୍ଛ୍ଵସନ୍। ଆଦାଵେଵ ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଦଦର୍ଶାନୁଜମଗ୍ରତଃ
ମନ୍ଦ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଏବଂ ଚାରିପଟେ ଦେଖୁଥିବା କ୍ଲାନ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଆରମ୍ଭରେ ଏହି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଉଣୀକୁ, ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ।
ତଂ ପ୍ରାପ୍ତଵିଜଯଂ ଵାଲୀ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରମ୍। ଆଭାଷ୍ଯ ଵ୍ଯକ୍ତଯା ଵାଚା ସସ୍ନେହମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ବାଲି, ଯିଏ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ, ବିଜୟୀ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାରେ କହିଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵ ଦୋଷେଣ ନ ମାଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହସି କିଲ୍ବିଷାତ୍। କୃଷ୍ଯମାଣଂ ଭଵିଷ୍ଯେଣ ବୁଦ୍ଧିମୋହେନ ମାଂ ବଲାତ୍
ସୁଗ୍ରୀବ, ମୋ ଦୋଷ ପାଇଁ ତୁମେ ମୋତେ ଦୋଷ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଭାଗ୍ୟ ମୋତେ ଜୋରକରି ନେଇଯାଇଥିଲା ଏବଂ ମୁଁ ମନରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲି।
ଯୁଗପଦ୍ ଵିହିତଂ ତାତ ନ ମନ୍ଯେ ସୁଖମାଵଯୋଃ। ସୌହାର୍ଦଂ ଭ୍ରାତୃଯୁକ୍ତଂ ହି ତଦିଦଂ ଜାତମନ୍ଯଥା
ଭାଇ, ମୁଁ ଭାବେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏକାସାଥି ଶୁଭ ଲିଖାଯାଇଥିଲା ବୋଲି ମନେ କରେନି। ଭାଇଭାଉଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସେଇ ସ୍ନେହ ଏବେ ଅନ୍ୟ ରୂପ ନେଇଛି।
ପ୍ରତିପଦ୍ଯ ତ୍ଵମଦ୍ଯୈଵ ରାଜ୍ଯମେଷାଂ ଵନୌକସାମ୍। ମାମପ୍ଯଦ୍ଯୈଵ ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଵିଦ୍ଧି ଵୈଵସ୍ଵତକ୍ଷଯମ୍
ଆଜି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଭାର ନିଅ। ଏବଂ ମୁଁ ଏହି ଦିନେ ଯମଲୋକକୁ ଯାଉଛି ବୋଲି ଜାଣ।
ଜୀଵିତଂ ଚ ହି ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଶ୍ରିଯଂ ଚ ଵିପୁଲାଂ ତଥା। ପ୍ରଜହାମ୍ଯେଷ ଵୈ ତୂର୍ଣମହଂ ଚାଗର୍ହିତଂ ଯଶଃ
ମୁଁ ଏବେ ମୋ ଜୀବନ, ରାଜ୍ୟ, ବିଶାଳ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ମାନକୁ ଛାଡ଼ୁଛି, ସୁଗ୍ରୀବ।
ଅସ୍ଯାଂ ତ୍ଵହମଵସ୍ଥାଯାଂ ଵୀର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଦ୍ ଵଚଃ। ଯଦ୍ଯପ୍ଯସୁକରଂ ରାଜନ୍ କର୍ତୁମେଵ ତ୍ଵମର୍ହସି
ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି କଥା କହିବି; ଏହା କରିବା କଷ୍ଟକର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ତୁମେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ।
ସୁଖାର୍ହଂ ସୁଖସଂଵୃଦ୍ଧଂ ବାଲମେନମବାଲିଶମ୍। ବାଷ୍ପପୂର୍ଣମୁଖଂ ପଶ୍ଯ ଭୂମୌ ପତିତମଙ୍ଗଦମ୍
ଏହି ଅଙ୍ଗଦକୁ ଦେଖ, ଯିଏ ସୁଖର ଯୋଗ୍ୟ, ସୁଖରେ ଅନୁରୂପ ଭାବେ ବଢ଼ିଛି, ନିର୍ଦୋଷ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି।
ମମ ପ୍ରାଣୈଃ ପ୍ରିଯତରଂ ପୁତ୍ରଂ ପୁତ୍ରମିଵୌରସମ୍। ମଯା ହୀନମହୀନାର୍ଥଂ ସର୍ଵତଃ ପରିପାଲଯ
ଏହି ଅଙ୍ଗଦ ମୋ ପୁଅ ହେଉଛି, ଯିଏ ମୋ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ; ଏବେ ମୋ ବିନା ଏବଂ ଆଶ୍ରୟ ଛାଡ଼ି ରହିଛି, ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ନିଜ ପୁଅ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ଷା କର।
ତ୍ଵମପ୍ଯସ୍ଯ ପିତା ଦାତା ପରିତ୍ରାତା ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଭଯେଷ୍ଵଭଯଦଶ୍ଚୈଵ ଯଥାହଂ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵର
ତୁମେ ତାଙ୍କର ପିତା, ଦାତା ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ଷକ ହେବା ଉଚିତ; ଯେପରି ମୁଁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲି, ସେପରି ତୁମେ ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେବା।
ଏଷ ତାରାତ୍ମଜଃ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତ୍ଵଯା ତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ରକ୍ଷସାଂ ଚ ଵଧେ ତେଷାମଗ୍ରତସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି ତାରାଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ, ତୁମ ସମାନ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଏବଂ ଶୂର, ରାକ୍ଷସମାନେ ନାଶ ହେବାରେ ସବୁଠାରୁ ଆଗରେ ରହିବ।
ଅନୁରୂପାଣି କର୍ମାଣି ଵିକ୍ରମ୍ଯ ବଲଵାନ୍ ରଣେ। କରିଷ୍ଯତ୍ଯେଷ ତାରେଯସ୍ତେଜସ୍ଵୀ ତରୁଣୋଽଙ୍ଗଦଃ
ଏହି ତାରାଙ୍କ ପୁଅ ଯୁବକ ଅଙ୍ଗଦ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇ, ନିଜ ଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ।
ସୁଷେଣଦୁହିତା ଚେଯମର୍ଥସୂକ୍ଷ୍ମଵିନିଶ୍ଚଯେ। ଔତ୍ପାତିକେ ଚ ଵିଵିଧେ ସର୍ଵତଃ ପରିନିଷ୍ଠିତା
ଏହି ସୁଷେଣଙ୍କ ଝିଅ ଧନ-ସମ୍ପତିର ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଷୟରେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅପଶକୁନରେ ଦକ୍ଷ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିପୁଣ।
ରାଘଵସ୍ଯ ଚ ତେ କାର୍ଯଂ କର୍ତଵ୍ଯମଵିଶଙ୍କଯା। ସ୍ଯାଦଧର୍ମୋ ହ୍ଯକରଣେ ତ୍ଵାଂ ଚ ହିଂସ୍ଯାଦମାନିତଃ
ତୁମେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କର; ଏହା କରିବାରେ ଅସଫଳ ହେଲେ ଅଧର୍ମ ହେବ ଏବଂ ତୁମେ ଅମାନ୍ୟ ହେବାରୁ କ୍ଷତି ହେବ।
ଇମାଂ ଚ ମାଲାମାଧତ୍ସ୍ଵ ଦିଵ୍ଯାଂ ସୁଗ୍ରୀଵ କାଞ୍ଚନୀମ୍। ଉଦାରା ଶ୍ରୀଃ ସ୍ଥିତା ହ୍ଯସ୍ଯାଂ ସମ୍ପ୍ରଜହ୍ଯାନ୍ମୃତେ ମଯି
ଏହି ଦିବ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳାକୁ ନିଜେ ପିନ୍ଧ, ସୁଗ୍ରୀବ; ଏହାରେ ମହା ଶ୍ରୀ ବସିଛି, ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାଲିନା ଭ୍ରାତୃସୌହୃଦାତ୍। ହର୍ଷଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପୁନର୍ଦୀନୋ ଗ୍ରହଗ୍ରସ୍ତ ଇଵୋଡୁରାଟ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବାଲିଙ୍କ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବ, ଭାଇପାଇଁ ସ୍ନେହରୁ ଆନନ୍ଦ ଛାଡ଼ି ଆଉଥରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଗ୍ରହ ଧରିଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର।
ତଦ୍ଵାଲିଵଚନାଚ୍ଛାନ୍ତଃ କୁର୍ଵନ୍ ଯୁକ୍ତମତନ୍ଦ୍ରିତଃ। ଜଗ୍ରାହ ସୋଽଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୋ ମାଲାଂ ତାଂ ଚୈଵ କାଞ୍ଚନୀମ୍
ବାଲିଙ୍କ କଥାରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଏବଂ ସଚେତନ ରହି, ସେ ଅନୁମତି ନେଇ ସେଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳାକୁ ନେଲେ।
ତାଂ ମାଲାଂ କାଞ୍ଚନୀଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୈଵାତ୍ମଜଂ ସ୍ଥିତମ୍। ସଂସିଦ୍ଧଃ ପ୍ରେତ୍ଯଭାଵାଯ ସ୍ନେହାଦଙ୍ଗଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ଦେଇ ଏବଂ ପୁଅକୁ ଦେଖି, ପରଲୋକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ବାଲି ସ୍ନେହରେ ଅଙ୍ଗଦକୁ କହିଲେ।