ବାନର ରାଜା ବାଲିଙ୍କ ପରି ମହାପର୍ବତ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେହ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି। ତାଙ୍କ ପତିର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ତାରା ଶୋକରେ ବିକଳ ହୋଇ, ଉପଡ଼ା ଲତା ପରି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି କହିଲେ, "ହେ ଶୂରବୀର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରତାପୀ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଛି, ତଥାପି ତୁମେ ଏବେ କାହିଁକି ମୋତେ କିଛି କୁହୁନାହାଁ? ଉଠ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ର ସମ, ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୟ୍ୟାକୁ ଯାଅ, କାରଣ ଏପରି ମହାନ ରାଜାମାନେ ଏପରି ଭୂମିରେ ଶୁଅନ୍ତିନାହିଁ। ହେ ପୃଥିବୀପତି, ଏଇ ଭୂମି ତୁମ ପ୍ରିୟ ଥିଲା, ଏବେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରି, ତୁମ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୂମିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛ। ଏହି ଦିନ ତୁମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି ଯେ, କିଷ୍କିନ୍ଧା ନଗରୀ ସ୍ୱର୍ଗପଥରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି। ମଧୁଗନ୍ଧିତ ଅରଣ୍ୟରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମିଶି ଯେଉଁ ସୁଖଦ ମୁହୂର୍ତ୍ତଗୁଡିକୁ କାଟିଥିଲୁ, ତୁମେ ଏବେ ସେଗୁଡିକୁ ସମାପ୍ତ କରିଦେଲ। ତୁମେ, ଶୂରବୀର, ଏବେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛ, ଏଥିପାଇଁ ମୁଁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶାହୀନ ହୋଇ ଦୁଃଖର ସାଗରେ ବୁଡ଼ିଯାଇଛି। ମୋ ହୃଦୟ କେତେ ଦୃଢ଼, ତୁମକୁ ଭୂମିରେ ଶୁଆ ଦେଖିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହା ଦୁଃଖରେ ଭସି ଏଇ ଦିନ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ୁନାହିଁ। ତୁମେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ହରଣ କରିଥିଲ, ସେ ନିର୍ବାସିତ ହେଲେ; ଏବେ ଏହି କର୍ମର ପରିଣାମ ତୁମ ପରେ ଆସିଛି। ମୁଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲି, ତଥାପି ତୁମେ ମୋ ସୁଭକାମନା ବିମୁଖ ହୋଇ ମୋ କଥା ଅବହେଳା କରିଲ। ତୁମର ଯୌବନ, ରୂପ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମାଧୁର୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବିକଳ କରିବ। କାଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶେଷ; ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅଗ୍ରେ ପଡ଼ିଛ। ବାଲିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରୁଥିଲେ, ରାମ ଏହି ଦୋଷୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ସତ୍ତ୍ୱେ ଦୁଃଖିତ ନୁହଁନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ବିଧବା, ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ, ଯେଉଁଠାରେ ଆଗରୁ କେବେ ବି ଦୟାନୀୟ କିମ୍ବା ଦୁଃଖଭୋଗୀ ଥିଲିନି, ସମର୍ଥନ ବିନା ଜୀବନ କାଟିବି। ଆମର ଲାଡ଼ପ୍ୟାରା ଅଙ୍ଗଦ ଏବେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ରହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଚାଚା ସୁଗ୍ରୀବ ରୋଷରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ। ହେ ପୁଅ, ତୁମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଦେଖିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ତୁମ ପୁଅଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ, ମୋ ସନ୍ଦେଶ ଦିଅ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବନ କର, କାରଣ ତୁମେ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରୁଛ। ସୁଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅ, ତୁମେ ରୁମାକୁ ପୁନଃ ପାଇବ; ଏବେ ତୁମ ଶତ୍ରୁ ଭାଇ ନଶ୍ଟ, ଅନ୍ତଃକର୍ଷ ବିନା ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କର। ମୁଁ ଏପରି କାନ୍ଦିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଉତ୍ତର ଦେଉନାହ? ଏହି ଶୋଭାମୟ ଭୁଜାବଳୀ ନାରୀମାନେ, ତୁମର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖ। ତାରାଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ବାନରୀ ନାରୀମାନେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଆସି, ଦୁଃଖ ଓ ବେଦନାରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କାନ୍ଦିଲେ। ବାଲି, ଏପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପ୍ରିୟ ଓ ରୂପବାନ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦକୁ ଛାଡ଼ି ଏପରି ଦୀର୍ଘ ନିର୍ବାସନକୁ କାହିଁକି ଚାଲିଗଲେ? ଯଦି ମୁଁ ଅବିବେକରେ କିଛି ଅପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି, ହେ ଦୀର୍ଘବାହୁ, ମୋତେ କ୍ଷମା କର, ମୁଁ ତୁମ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶିର ନମାଉଛି। ଏପରି କାନ୍ଦିକାଟି, ଅନ୍ୟ ବାନରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ତାରା ବାଲିଙ୍କ ପାଖରେ ବସି, ନିର୍ମଳ ରୂପରେ, ଏଠାରେ ଉପବାସ ରଖି ଆତ୍ମନିବେଦନ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବାନରମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ ମୃତ୍ୟୁ ତଳେ ପଡ଼ିଥିବା ତାରାଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥାରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, "ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ତାଙ୍କର କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ଏହି ରେ ମିଶ୍ରଣ ନାହିଁ। ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଶୋକ କରୁଛ, ସେଉଁଠି ଶୋକ ଯୋଗ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଦେହ ପାଇଁ କିଏ ନିଜର ଦୁଃଖ ଦେଖି ଶୋକ କରିବ? ଏହା ତ ଜଳବୁଦବୁଡି ପରି ଅସ୍ଥିର। ଅଙ୍ଗଦ ତୁମର ଜୀବନ୍ତ ପୁଅ, ତାଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ଭାବିବା ଦାୟିତ୍ୱ ତୁମର। ତୁମେ ଜାଣ, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ଜଗତ ଲାଗି ନୁହେଁ, ନିଜ ଉତ୍ତମ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବାନର ଆଶା କରୁଥିଲେ, ସେ ଏବେ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେ ଯଥାର୍ଥ ଦୃଷ୍ଟି, ସମ୍ମିଳନ, ଦାନ ଓ ଖ୍ଷମାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ, ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ଲାଭ କରାଯାଇଥିବା ଲୋକକୁ ଗଲେ; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ। ତୁମେ ଏବେ ସମସ୍ତ ବାନରମୁଖ୍ୟ ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଶକ୍ତିଶାଳି, ତେଣୁ ତୁମେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼। ଏହି ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥାରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ, ତୁମ ସାହାଯ୍ୟରେ ଅଙ୍ଗଦ ଏହି ଭୂମିରେ ରାଜ୍ୟ କରିବ। ବଂଶ ଚାଲିଯିବ, ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ଉଚିତ, ତାହା କର; ଏହା ହେଉଛି କାଳର ନିଶ୍ଚିତି। ବାନର ରାଜାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କର; ତୁମ ପୁଅଙ୍କୁ ସିଂହାସନରେ ଦେଖି ତୁମେ ଶାନ୍ତି ପାଇବ।" ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପତିବିୟୋଗରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ତାରା କହିଲେ, "ମୋ ପାଇଁ ଏହି ମୃତ ନାୟକଙ୍କ ଅଙ୍କରେ ବସିବା, ଶତ ଅଙ୍ଗଦ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ। ବାନର ରାଜ୍ୟ ଉପରେ କିମ୍ବା ଅଙ୍ଗଦ ଉପରେ ମୋର କୌଣସି ଅଧିକାର ନାହିଁ; ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଚାଚା ସୁଗ୍ରୀବ ପରବର୍ତ୍ତୀ। ଅଙ୍ଗଦ ବିଷୟରେ ଏପରି ଭାବ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହଁ, କାରଣ ପିତା ହେଉଛନ୍ତି ପୁଅଙ୍କର ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁ, ମାତା ନୁହଁ, ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରେ ବସି, ଶତ୍ରୁସାମ୍ନାରେ ପଡ଼ିଥିବା ନାୟକମାନଙ୍କ ସମ୍ମାନିତ ଶୟ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେବାଠାରୁ ଏଠି ଅଧିକ ଉପଯୁକ୍ତ।" ଏଭଳି ଶୋକ, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ନିଷ୍ଠାର ମଧ୍ୟରେ ବାନରବଂଶର ଏହି ଦୁଃଖ ଦୃଶ୍ୟ ଘଟିଗଲା।