ଏହି ସମୟରେ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ପାହାଡ଼କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ, ସେ ବଡ଼ ଝଡ଼ରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଇ, ବଡ଼ ମେଘମାଳାର ଗର୍ଜନା ସଦୃଶ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରତାପୀ, ସେ ବିର ଏବେ ଏକ ବୃଷ୍ଟି ମେଘ ପରି ଭୂମିରେ ପତିତ, ଏକ ବିର ପ୍ରତି ବିରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇଛନ୍ତି, ସିଂହ ପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବନ୍ଦର ଏକ ବାଘ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ, ପତାକା ଓ ମଞ୍ଚ ରହିଥିଲା, ସେଉଁଠାରେ ଗରୁଡ଼ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିବା ମନ୍ଦିର ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ତାହା ସମୟରେ ତାରା ଦେଖିଲେ ଯେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ଧରିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସେଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟ ଭାଇ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥିବା ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଅଜ୍ଞାନ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ପୁନଃ ଜଣେ ଘୁମୁଠୁ ଉଠିଥିବା ପରି, 'ମହାନ୍ତ ରାଜପୁତ୍ର!' ବୋଲି କାନ୍ଦି, ସେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁର ଫାନ୍ଦରେ ବାନ୍ଧା ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଳାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାଙ୍କ ଏହି ବିଳାପକୁ ଦେଖି ସୁଗ୍ରୀବ ଭିତରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଆସିଗଲା, ବିଶେଷକରି ଏବେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି। ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ବିଶ୍ୱିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ତାରା ଦେଖିଲେ ଯେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଥିବା ବାଲି, ରାମଙ୍କ ଧନୁଷରୁ ନିସ୍ତ୍ରୁତ ମୃତ୍ୟୁବାଣରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିକ୍ଷେପ କରି, ବଡ଼ ହାତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ବାଲିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଦୁଃଖରେ ବିକଳ ମନେ, ତାରା ଏକ ଉପଢ଼ା ଲତା ପରି, ପାହାଡ଼ ସମାନ ବଡ଼ ବନ୍ଦର ବାଲିଙ୍କ ଶବ ଉପରେ ବିଳାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ହେ ବୀର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବନରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଉଛି, ତୁମେ ଏବେ କାହିଁକି ମୋତେ କିଛି କହୁନାହାଁ? ଉଠ, ବନ୍ଦରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ତୁମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୟ୍ୟାକୁ ଯାଉ, ଏପରି ମହାନ୍ତ ରାଜାମାନେ କେବେ ଭୂମିରେ ଏପରି ପଡ଼ି ରୁହନ୍ତିନାହିଁ। ହେ ପୃଥିବୀପତି, ଏ ଭୂମି ତୁମ ପାଇଁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ଏବେ ତୁମ ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରି ତାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛ। ତୁମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା କାରଣେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି ଯେ, କିଷ୍କିନ୍ଧାର ସୁନ୍ଦର ନଗରୀ ଏବେ ସ୍ୱର୍ଗପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛି। ଆମେ ମଧୁ ଗନ୍ଧର ଅରଣ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସୁଖମୟ ସମୟ କାଟିଥିଲୁ, ତୁମେ ଏବେ ତାହାର ଶେଷ କରିଦେଲ। ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନ୍ଦରମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିଲ, ଏବେ ତୁମ ମୃତ୍ୟୁରେ ମୁଁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶାହୀନ ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ବିଲୀନ। ମୋ ହୃଦୟ ନିଶ୍ଚୟ ଦୃଢ଼, ତୁମେ ଏପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ସତ୍ୱେ, ଦୁଃଖରେ ଜଳି ଯାଉଥିବା ସତ୍ୱେ ଏହା ଏକ ହଜାର ଖଣ୍ଡ ହେଉନାହିଁ।" "ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ତୁମେ ନେଇଥିଲ, ସେ ନିର୍ବାସିତ ହୋଇଥିଲେ, ଏବେ ଏହି କ୍ଷତିର ପରିଣାମ ତୁମ ଉପରେ ଆସିଛି। ମୋର ଉପଦେଶ ଶୁଣି ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁଥିଲି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋତେ ଅବହେଳା କରିଲ। ତୁମ ଶୋଭା, ଯୌବନ, ଦକ୍ଷିଣ ଅନୁଗ୍ରହ ସହିତ ଏବେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିବେ। ନିଶ୍ଚୟ କାଳ ହିଁ ଜୀବନର ସମାପ୍ତିକାରଣ, ଏହି କାଳର ବଳରେ ତୁମେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅଧୀନ ହୋଇ ପଡ଼ିଛ।" "ଯଦ୍ୟପି ବାଲି ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ରାମ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ, ତାଙ୍କୁ ହତ କଲେ; ତଥାପି ସେ ଏହି ନିନ୍ଦନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ନ ହେଲେ। ଏବେ ମୁଁ ବିଧବା, ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ଯେଉଁ ମୁଁ କେବେ ଦୟାନୀୟ ନଥିଲି, ଏବେ ଅସ୍ଥିର ଜୀବନ ସହିତ ବଞ୍ଚିବି। ଅଙ୍ଗଦ, ମୋର ସ୍ନେହର ଓ ମୃଦୁ, ଯିଏ ସର୍ବଦା ଆରାମରେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ସେ ଏବେ ତାଙ୍କ ଚାଚାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ବାଧ୍ୟ। ହେ ପୁଅ, ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖ, ତିନି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ। ତୁମ ପୁଅଙ୍କୁ ଶାନ୍ତନା ଦିଅ, ମୋର ବାଣୀ ତାଙ୍କୁ କହ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବନ କର, କାରଣ ତୁମେ ଏବେ ଦୂର ଯାତ୍ରାରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଛ।" "ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ଖୁସି ରୁହ, ତୁମେ ରୁମାଙ୍କୁ ପୁଣି ପାଇବ, ଏବେ ରାଜ୍ୟ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଶାସନ କର, କାରଣ ତୁମର ଶତ୍ରୁ ଭାଇ ବିନାଶ ହୋଇଛି।" ଏପରି ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରୁଥିବା ତାରାଙ୍କୁ ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ତୁମ ପ୍ରିୟା ବିଳାପ କରୁଥିବା ସତ୍ୱେ, ହେ ବନ୍ଦରପତି, ତୁମେ କାହିଁକି ଉତ୍ତର ଦେଉନାହାଁ? ଏହି ଶୋଭାମୟ ବାହୁ ବନ୍ଦରସ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁମ ପାଖରେ ଅଛନ୍ତି।" ତାଙ୍କ ବିଳାପ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଦର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଦୁଃଖ ଓ ବେଦନାରେ ଉନ୍ମାଦ ହୋଇ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେଉଁଠାରେ ତାରା କହିଲେ, "ତୁମେ ଅଙ୍ଗଦ, ତୁମର ନୀତିମୟ, ପ୍ରିୟ, ଶୋଭାମୟ ପୁଅକୁ ଏପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଛାଡ଼ି ଯାଇଛ? ଏପରି ସନ୍ତାନକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯଦି ମୋ ଅବିବେକରେ କିଛି ତୁମକୁ ଅପ୍ରିୟ ଲାଗିଥିଲେ, ହେ ଦୀର୍ଘବାହୁ, ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର, ମୁଁ ତୁମ ଚରଣରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଉଛି।" ଏହିପରି କାନ୍ଦି, ଅନ୍ୟ ବନ୍ଦରସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ତାରା ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ପାଖରେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ ଯେ, ସେ ବାଲି ଶବପାଶେ ଉପବାସବ୍ରତ ଧରି ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱୀକାର କରିବେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଏକୋଇଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ତାହା ପରେ, ବନ୍ଦରମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଭାବରେ ତାରାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ଯିଏ ଗଗନରୁ ଖସିପଡ଼ିଥିବା ତାରା ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଏହି ଦେହ ତ ଫେନପିଣ୍ଡ ପରି ଅସ୍ଥିର, ତଥାପି ତୁମେ ଏପରି ଦୁଃଖ କରୁଛ।" "ଏହି ଅଙ୍ଗଦକୁ ତୁମେ ଜୀବନ୍ତ ପୁଅ ଭାବରେ ଦେଖ, ତାଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କର।