ବାନର ନାୟକ ଭାଳୀ ଯେତେବେଳେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣର ଦଳରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବୃକ୍ଷ ଓ ଦୃଢ଼ ପାହାଡ଼ ଫିଙ୍ଗି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମୁକାବିଲା କରୁଥିଲେ, ରାମଙ୍କ ବଜ୍ର ସମାନ ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ତଳେଇ ଦେଲା। ଭାଳୀଙ୍କ ପରାଜୟରେ ସମସ୍ତ ବାନର ସେନା ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ଏହାର ନାୟକ, ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭାବରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଅପରିଗ୍ରହ ବାନର ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟାନ୍ଗ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଇ ପଳାଇଗଲେ। ଏ ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ପରେ, ଏହି ନଗରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ବୀରମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ, ଏବଂ ଭାଳୀଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦକୁ ରାଜକୁମାର ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରାଯିବ। ବାନରମାନେ ଏବେ ଭାଳୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ସେବା କରିବେ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ନେଇଛନ୍ତି। ଯଦି ତୁମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ପସନ୍ଦ କର, ତେବେ ବାନରମାନେ ଆଜି ହିଁ ଦୃତ ଗତିରେ ଦୁର୍ଗରେ ଯାଇପାରିବେ। ଏଠାରେ ବନରେ ରହୁଥିବା ବାନରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପତ୍ନୀ ସହିତ କିମ୍ବା ପତ୍ନୀ ବିନା ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଲୋଭୀ ଓ ଧୈର୍ୟହୀନ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଠାରୁ ଆମେ ଭୟଭୀତ। ଏପରି ଏକ ନାରୀ, ତାଙ୍କ ସମୀପରେ ଦଉଁଡି ଆସି, ଦୁଃଖରେ ଭାଳୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦୁଃଖରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ—"ମୁଁ ଏବେ କଣ କରିବି? ପୁଅ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟର କଣ ଦରକାର, ଯେତେବେଳେ ମୋ ବାନର ସିଂହ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭାଳୀ ଅନ୍ୟତମ ଲୋକରେ ନାହିଁ?" ଏଭଳି କହି, ସେ ଦୁଃଖରେ ଚେତନା ହରାଇ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଛାତି ମାରି, ରୁଦନ କରି ଦୌଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ଚାଲିବା ସମୟରେ ସେ ତାଙ୍କ ପତି ଭାଳୀଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ—ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅନ୍ତକର୍ତା ଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ କେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛକୁ ଦେଖିନଥିଲେ। ଯେଉଁ ଭାଳୀ ପୃଥିବୀରେ ପାହାଡ଼ ଫିଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ, ଏବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉପରେ ଉଡ଼ିଛନ୍ତି, ମେଘ ମଣ୍ଡଳ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି। ଏବେ ଭାଳୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶୌର୍ୟରେ, ଏକ ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଏକ ବିରାଟ୍ ନାୟକ ଅନ୍ୟ ନାୟକ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସମ୍ମାନିତ, ଧ୍ୱଜ ଓ ମଞ୍ଚ ସହିତ, ଏକ ଦେବାଳୟ ଭଳି ଭାଳୀ ଗରୁଡା ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ କରାଯାଇଛନ୍ତି। ତାରା, ଭାଳୀଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ, ରାମଙ୍କୁ ମହାଧନୁ ହାତରେ ଦେଖିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭାଳୀଙ୍କ ଭାଇ ନିକଟରେ ଦେଖିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥିବା ପତି ଭାଳୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ପୁଣି ଉଠି, "ଏ ଉତ୍ତମ ରାଜକୁମାର!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ମୃତ୍ୟୁ ନୂପରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ପତିକୁ ଦେଖି ରୁଦନ କରିଲେ। ତାଙ୍କ ଦୁଃଖର ରୋଦନ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ହେଲେ, ବିଶେଷ ଭାବରେ ଅଙ୍ଗଦ ଆସିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଅତି ଗଭୀର ହୋଇଗଲା। ଏଠାରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି—କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକ ଶ୍ରୀମୟ ଅଧ୍ୟାୟ। ତାରା, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ମୁହଁ ଥିବା ଭାଳୀଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଲେ। ଦୁଃଖରେ ଉତ୍ପୀଡିତ ମନ ନେଇ, ତାରା ଏକ ଉପଡ଼ିଯାଇଥିବା ଲତା ଭଳି ଭାଳୀଙ୍କୁ ଲାଲିତ କରୁଥିଲେ। ସେ କହିଲେ—"ଏ ବୀର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ, ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଉଁଡି ଆସିଛି, ତୁମେ କାହିଁକି ଏବେ ମୋ ସହ କଥା ନକହୁଛ?" "ଉଠ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶିଂହ, ତୁମର ଉତ୍ତମ ଶୟନରେ ଯାଅ, ମହାନ୍ ରାଜାମାନେ ଏଭଳି ଭୂମିରେ ଲୁଟି ରହନ୍ତି ନାହିଁ।" "ଏ ପୃଥିବୀର ମାଲିକ, ଭୂମି ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, ତୁମର ଜୀବନ ବିଦାୟ ହେଲାପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ତୁମର ଦେହ ପାଇଁ ଏଠି ରହିଛି।" "ଏ ବୀର, ତୁମର ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ଦେଖି, ଏହି କିଷ୍କିନ୍ଧା ନଗର ଏବେ ଶ୍ର୍ଗର ଆଗରେ ତିଆରି ହୋଇଛି।" "ମୁଁ ଓ ତୁମେ ମଧୁ ଗନ୍ଧର ଅଟବୀରେ ସହଯୋଗର ମଧୁର ସମୟ ଅତିତ କରିଥିଲୁ, ତୁମେ ଏଠି ଏହାର ଶେଷ କରିଦେଲା।" "ଏବେ ମୁଁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶା ବିନା, ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛି, ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ସେନାର ଅଗ୍ରଗାମୀ ଥିଲେ, ବିପଦରେ ପଡ଼ିଗଲା।" "ମୋ ହୃଦୟ ଏବେ ଏତେ ଦୃଢ଼, ତୁମେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି ମଧ୍ୟ, ଦୁଃଖରେ ଜଳିଗଲା ଯଦିଓ, ଏହା ଏକ ହଜାର ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗି ନପଡ଼ିଲା।" "ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ତୁମେ ନେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦୂରେ ଦେଇଥିଲେ; ଏବେ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନାୟକ, ତୁମ ଦୁଷ୍କର୍ମର ପରିଣାମ ତୁମ ଉପରେ ଆସିଛି।" "ତୁମ ଉପକାର ପାଇଁ ମୁଁ ଭଲ କଥା କହିଥିଲି, ତୁମେ ମୋ ଉପଦେଶକୁ ଅପମାନ କରି ମୋତେ ଅବହେଳା କରିଥିଲେ।" "ତୁମର ଯୌବନ ଓ ଦକ୍ଷିଣାତ୍ମା ରୂପରେ ଏବେ ତୁମେ ବିମାନରେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବା।" "ସମୟ ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବନର ଶେଷ କରିବା; ଏହି ଶକ୍ତିରେ, ତୁମେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅଧୀନରେ ପଡ଼ିଛ।" "ରାମ, କକୁତ୍ସ୍ଥ କୁଳର ଅନୁସୂତ, ଭାଳୀଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରି, ଅନ୍ୟ ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ; ତଥାପି ସେ ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ପରେ ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ।" "ମୁଁ ବିଧବା ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ, ପୂର୍ବରୁ ଦୟାଳୁ ନଥିଲି, ଏବେ ସମର୍ଥନ ବିନା ଜୀବନ ଯାପନ କରିବି।" "ଅଙ୍ଗଦ, ମୋତେ ଅତି ଆଦର କରେ, ନରମ ଓ ସୁବିଧାଭୋଗୀ, ସେ ଏବେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ତାଙ୍କ ଚାଚା ରୋଷରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ।" "ଏ ପୁଅ, ତୁମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପିତାକୁ ଦେଖ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଦୁର୍ଲଭ ହେବ।" "ତୁମେ ଅଙ୍ଗଦକୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କର, ମୋ ଦେଶ ଦେଅ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବନ କର, କାରଣ ତୁମେ ଦୂର ଯାତ୍ରାକୁ ଚାଲିଯାଉଛ।" "ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ରହ, ରୁମାକୁ ପୁନଃ ପାଇବ। ରାଜ୍ୟ ଚିନ୍ତା ବିନା ଶାସନ କର, ତୁମ ଭାଇ, ଶତ୍ରୁ, ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି।" "ମୁଁ ଏଭଳି ରୋଦନ କରୁଛି, ତୁମ ପ୍ରିୟା, ତୁମେ କାହିଁକି ଉତ୍ତର ଦେଉନାହିଁ? ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାହୁଧାରୀ ନାରୀମାନେ, ତୁମ ପତ୍ନୀମାନେ, ଦେଖ।" ତାରାଙ୍କ ଦୁଃଖର ରୋଦନ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ବାନର ନାରୀମାନେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଘେରି ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ରୁଦନ କରିଲେ। "ତୁମେ ଅଙ୍ଗଦ, ନାୟକ ପୁଅକୁ କାହିଁକି ଛାଡ଼ି ଏତେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ବିଦେଶ ଗଲା?