ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହିପରି କହିଲେ: “ମୁଁ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱ, ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ପାଥର ଶିଖର ଦିଗରେ ଯାଉଛି।” ଏହିପରି କହି, ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ସଦୃଶ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତପରେ ଶ୍ରୀମାନ୍, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ବଡ଼ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଯାତ୍ରା କରିବା ସମୟରେ, ଅନେକ ବେଦପରାୟଣ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ଏକ ଶତ ରଥର ଦୂରତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ସହ ଚାଲିଲେ। ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମର ହରିଣ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୱୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରିବା ପରେ, ଅନେକ ଋଷି ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେବା ସମୟରେ ପଛ ଫେରିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରେ ସମସ୍ତେ ନିସ୍ନାନ କରି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିଲେ; ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତପସ୍ୱୀମାନେ ବସିଲେ। ରାମ ଏବଂ ସୌମିତ୍ରି, ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର କରି, ବିଦ୍ୱାନ୍ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସିଲେ। ତାପରେ, ରାମ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଉତ୍ସୁକତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଭୂମି କ’ଣ, ଉତ୍କଳିତ ଅରଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ? ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ଦୟାକରି ଏହି ଭୂମି ବିଷୟରେ ଏକାଠି କହନ୍ତୁ।” ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ତପସ୍ୱୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷିମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଭୂମି ବିଷୟରେ ସବୁ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: “ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଠୁ ଜନ୍ମିତ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଏକ ମହାତପସ୍ୱୀ କୁଶା ଥିଲେ। ସେ ବିଦର୍ଭ ଜନନୀ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ ସହିତ ଚାରିଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ—କୁଶାମ୍ବ, କୁଶନାଭ, ଅସୂର୍ତ୍ତରଜସ୍ ଓ ବସୁ। ସେମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମରେ ନିବେଶିତ ଥିଲେ। କୁଶା ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେଁକୁ କହିଲେ: ‘ପୁତ୍ରମାନେ, ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଶାସନ କର; ଏହିପରି ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କଲେ ବଡ଼ ଫଳ ପାଇବେ।’ କୁଶାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ନଗର ସ୍ଥାପନ କଲେ। କୁଶାମ୍ବ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ କୌଶାମ୍ବୀ ନଗର, କୁଶନାଭ ଧର୍ମାତ୍ମା ମହୋଦୟ ନଗର, ଅସୂର୍ତ୍ତରଜସ୍ ଧର୍ମାରଣ୍ୟ ନଗର ଏବଂ ବସୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗିରିବ୍ରଜ ନଗର ସ୍ଥାପନ କଲେ। “ହେ ରାମ, ବସୁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଭୂମି ଏଠି ଅଛି; ପାଖାପାଖି ପାଞ୍ଚଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ ଚମକୁଛି। ସୁମାଗଧୀ ନଦୀ, ମାଗଧମାନେଁକୁ ଉତ୍କର୍ଷ ଦେଇଥିବା, ଏଠି ପାଞ୍ଚଟି ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ମାଳା ସଦୃଶ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି। ଏହି ମାଗଧୀ ନଦୀ ବସୁଙ୍କ ଅତି ପୁନ୍ୟ ଭୂମିରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପ୍ରବାହିତ, ଫଳଦାୟି, ଫସଲରେ ଉତ୍ପନ୍ନ।” “କୁଶନାଭ ରାଜା ତପସ୍ୱୀ, ଧର୍ମାତ୍ମା, ଘୃତାଚୀ ନାମକ ଦିବ୍ୟ ନାରୀ ସହିତ ଏକ ଶତ ଅଦ୍ୱିତୀୟ କନ୍ୟା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ। ସେମାନେ ଯୁବା ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଏକ ଶତ ନଦୀ ସଦୃଶ ଉଦ୍ୟାନ ଶୋଭା ଦେଇ ଏଠି ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ଓ ବାଦ୍ୟରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ, ରାଘବ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହି ଅପୂର୍ବ କନ୍ୟାମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟତାରେ ଶୋଭିତ, ମেঘ ମଧ୍ୟରେ ତାରା ସଦୃଶ ଉଦ୍ୟାନ ଭୂମିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସମସ୍ତ କନ୍ୟାମାନେଁକୁ ଦେଖି, ଯୁବା, ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାୟୁଦେବ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାଥ, ଏହିପରି କହିଲେ: ‘ମୁଁ ତୁମମାନେଁକୁ ଚାହୁଁଛି; ତୁମେ ମୋର ପତ୍ନୀ ହେବା। ମାନବ ଅବସ୍ଥା ଛାଡ଼, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଲାଭ କରିବା।’ ‘ମାନବ ଯୁବାବସ୍ଥା ଅତି ଶୀଘ୍ର ଅତିତ ହୁଏ, ତୁମେ ଅକ୍ଷୟ ଯୁବାବସ୍ଥା ଓ ଅମରତ୍ୱ ପାଇବା।’ ବାୟୁଦେବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶତ କନ୍ୟା ହସି ଏହିପରି କହିଲେ: ‘ହେ ଦେବ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜ କରିଛ; ସମସ୍ତେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଜାଣନ୍ତି। ତେବେ, ଆମକୁ ଅବହେଳା କିପରି କରିଛ?’ ‘ହେ ଦେବ, ଆମେ କୁଶନାଭଙ୍କ କନ୍ୟା; ଆମେ ନିଜ ଅବସ୍ଥାରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବାକୁ ନ ଦେବାକୁ ତପ କରୁଛୁ।’ ‘ଏପରି ଦିନ ଆସୁନାହିଁ, ଯେ ତୁମେ ଆମ ସତ୍ୟବାନ୍ ପିତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବା। ଆମେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରି, ତାଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ପତି ଚୟନ କରିବା।’ ‘ଆମ ପିତା ଆମର ନାଥ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା; ଯାହାଙ୍କୁ ଆମ ପିତା ଦେଇବେ, ସେମାନେ ଆମର ପତି ହେବେ।’ କନ୍ୟାମାନେଁକୁ ଏହିପରି କଥା କହିବା ଶୁଣି, ହରି ଦେବ ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ, ଶତ କନ୍ୟାଙ୍କ ଶରୀର ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ୍, ସେମାନଙ୍କ ଶରୀର ବିଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ବାୟୁଦେବ ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ଉଙ୍ଗୁଳି ପରି ଛୋଟ ହୋଇ, ଭୟାନକ, କନ୍ୟାମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଭିତରେ ଗଲେ, ଅତି ଉତ୍ତେଜିତ, ଲଜ୍ଜିତ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ତାଙ୍କ ଅତି ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାମାନେ ଭଙ୍ଗ ଓ ବିପର୍ୟସ୍ତ ଦେଖି, କୁଶନାଭ ରାଜା ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଇ, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଏହି କ’ଣ ଘଟିଲା? କହ, କନ୍ୟାମାନେ। କିଏ ଧର୍ମକୁ ଅବହେଳା କଲା? କିଏ ତୁମମାନେଁକୁ ଏପରି ବିକୃତ କଲା? ତୁମେ ଚାଲିବା କରୁଛ, କିନ୍ତୁ କଥା ନ କହୁଛ।” ଏପରି କହି, ରାଜା ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଦେଇ, ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ। ତାପରେ, କୁଶନାଭଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶତ କନ୍ୟା ତାଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ମୁଣ୍ଡିରେ ଲାଗି, ଏହିପରି କହିଲେ: “ହେ ରାଜା, ବାୟୁ, ସମସ୍ତ ଭିତରେ ବିରାଜ କରିଥିବା, ଧର୍ମକୁ ଅବହେଳା କରି, ଆମକୁ ଅପମାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।” “ଆମେ ଆମ ପିତାଙ୍କ ଅଧୀନ; ଆମେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ। ଆମ ପିତା ଚୟନ କରନ୍ତୁ; ଯଦି ସେ ଆମକୁ ଦେବେ, ତେବେ ଆମେ ତାଙ୍କର।