ବାଲିଙ୍କ ପରାଜୟ ପରେ ତାରାଙ୍କୁ ଅନେକ ମନ୍ଦ୍ରିମାନେ ସମ୍ବୋଧନ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କରିଲେ—“ତୁମେ ତୁମ ଜୀବନ୍ତ ପୁଅଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଫେରିଯାଅ; ମୃତ୍ୟୁର ରୂପରେ ରାମ ଆସିଛନ୍ତି, ବାଲିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ଏବେ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି। ବାଲି ଗଛ ଓ ପ୍ରମାଣବାହା ଶିଳା ନିକ୍ଷେପ କରିଥିଲେ, ତଥାପି ରାମଙ୍କର ଦୃଢ଼ ବାଣରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଯେଉଁପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହୁଏ। ବାଲିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସମସ୍ତ ବାନର ସେନା ଭୟ ଓ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି; ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବାଲି, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭଳି ଥିଲେ, ସେ ଏବେ ପୃଥିବୀରେ ନାହାନ୍ତି। ନଗରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବାକୁ ଶୂରବୀରମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ; ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ରାଜପୁତ୍ର ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତୁ; ବାନରମାନେ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ସେବା କରିବେ, ସେ ପିତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ନେଇଛନ୍ତି। କିମ୍ବା, ମଧୁର ମୁହଁ ଥିବା ତାରା, ତୁମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ବାନରମାନେ ଏହି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଦୃତ ଭାବେ ଦୁର୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ବନରେ ରହୁଥିବା ଅନେକ ବାନର, ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ବିନା, ରହୁଛନ୍ତି; ଲୋଭ ଓ ଧୋଖା ଦେଇଥିବା ଏମାନେ ଆମେ ଭୟ ଅନୁଭବ କରୁଛୁ। ଏପରି ସମୀପରେ ଥିବା ଜନନୀଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ମନୋହର ହାସ ଥିବା ତାରା ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ମୋ ପାଇଁ ପୁଅ କି ରାଜ୍ୟ କି, ଯେତେବେଳେ ମୋ ଶ୍ୱାମୀ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଶ୍ରୀମତି ବାଲି, ନାହାନ୍ତି?” ଏପରି କହି, ତାରା ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଛାତିକୁ ମାରି, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଦୃତ ଚାଲିଗଲେ। ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ସେ ତାଙ୍କ ଶ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ—ଯେଉଁ ବାନର ଦେମନ୍ ମାରିଥିଲେ, ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧରେ କଦାଚିତ୍ ପଛୁଆନ୍ତି ନଥିଲେ। ବଡ଼ ପବନ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ, ମହାମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ପର୍ବତ ନିକ୍ଷେପ କରୁଥିବା ବାଲି ଏବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପ୍ରତାପୀ, ବର୍ଷାମେଘ ପରି ତଳିଗଲେ, ଅନ୍ୟ ନାଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର, ଏକ ବାଘ ଦ୍ୱାରା ମାଂସ ପାଇଁ ହତ୍ୟା ହୋଇଥିବା ସିଂହ ପରି ଅନ୍ୟ ବୀର ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହୋଇଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ଧ୍ୱଜ ଓ ମଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ, ଗରୁଡ ଦ୍ୱାରା ନାଗ ପାଇଁ ଭଗ୍ନ ମନ୍ଦିର ପରି ଏହି ବୀର ଏବେ ନାହାନ୍ତି। ତାରା ଦେଖିଲେ—ରାମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁ ଧରିଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କ ଶ୍ୱାମୀଙ୍କ ଭାଇ ନିକଟରେ ଦଢ଼ିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା ହୋଇଥିବା ବାଲିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ତାରା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେ ଆଉ ଏକବାର ଉଠି, 'ମହାନ ରାଜପୁତ୍ର!' ବୋଲି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଦେଖିଲେ, ନିର୍ଦୟ ମୃତ୍ୟୁର ଫାସରେ ବାନ୍ଧା ଶ୍ୱାମୀ। ତାରା କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ନାଡ଼ା ପକ୍ଷୀ ପରି ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, ବିଶେଷ କରି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି। ଏଉଁପରେ, ଶ୍ରୀମତି ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ବିଶ ଶର୍ଗ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହୁଏ। ତାରା ଦେଖିଲେ—ଚନ୍ଦ୍ରପରି ମୁହଁ ଥିବା ବାଲି, ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ହତ୍ୟା ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ସେ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବାଲିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ହାତୀ ପରି ଦେଖି, ଏହି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହୋଇଥିବା ଦେଖି। ଦୁଃଖରେ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ଗଛ ଉଖଳି ଯିବା ଲତା ପରି ତାରା ଅତିବଡ଼ ପର୍ବତ ପରି ଥିବା ମହାବାନର ବାଲିଙ୍କୁ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଅନ୍ତିମ ବିଳାପ କଲେ—“ହେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ ନାୟକ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମ ନିକଟରେ ଦଢ଼ିଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ କାହିଁକି ମୋ ସହ କଥା ନାହାଁ? ଉଠ, ହେ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ତୁମ ଉତ୍ତମ ଶୟନକୁ ଯାଅ; ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ଭୂମିରେ ଏଭଳି ନପଡ଼ନ୍ତି। ହେ ପୃଥିବୀର ନାଥ, ତୁମେ ଭୂମିକୁ ଅତି ପ୍ରିୟ କରିଛ; ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରି, ତୁମ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛ। ହେ ବୀର, ତୁମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି, ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧା ନଗର ଏବେ ସ୍ୱର୍ଗ ପଥରେ ତିଆରି ହୋଇଛି। ମଧୁର ବନରେ ଆମେ ଯେଉଁ ମଧୁମୟ ସମୟ ଅନୁଭବ କରିଥିଲୁ, ଏବେ ତୁମେ ଏହି ସମୟକୁ ଶେଷ କରିଦେଲା। ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶା ବିନା, ମୁଁ ଏବେ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ନାହାଁ। ମୋ ହୃଦୟ ଏକଦମ ଦୃଢ଼; ଏତେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଏହି ଦିନ ଭାଙ୍ଗି ଏକ ହଜାର ଖଣ୍ଡ ହୋଇଯାଏନି। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ତୁମେ ନିଜ ନିକଟକୁ ନେଇଥିଲା, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ନିକାଳି ଦେଇଥିଲା; ଏବେ, ବାନରମାନଙ୍କ ନାଥ, ତାହାର ପ୍ରତିଫଳ ତୁମେ ପାଇଲା। ନିଜ ଉପକାର ପାଇଁ ତୁମେ ମୋତେ ଅସ୍ୱୀକାର କଲା, ମୁଁ ତୁମ ଉପକାର ଚାହିଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଭ୍ରମରେ ମୋ ଉପଦେଶ ଅସ୍ୱୀକାର କଲା। ହେ ସମ୍ମାନଦାତା, ତୁମ ରୂପ, ଯୁବା ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଆକର୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ଏବେ ତୁମେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବିକଳ କରିବେ। ସମୟ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ; ତାହାର ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅଧିନ ହୋଇ ପଡ଼ିଛ। ରାମ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀ, ବାଲିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା କଲେ, ଯଦିଓ ସେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ଏପରି ନିନ୍ଦନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ରାମ ଦୁଃଖ ଭୋଗିନାହଁ। ଏବେ, ଏକା ଓ ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ, ମୁଁ ଏଉଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବି, ଯେଉଁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ନ ଦୟାର ଅଭ୍ୟାସ ଥିଲି, ନ ଦୁଃଖର ଅନୁଭବ ଥିଲି। ଅଙ୍ଗଦ, ଆମ ଆର୍ତ୍ତ ପୁଅ, ଯେଉଁ ଆରାମ ଅଭ୍ୟାସୀ, ଏବେ ମୋ ଇଛା ଅନୁସାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବେ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଚାଚା କ୍ରୋଧରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ। ହେ ପୁଅ, ତୁମ ଶ୍ୱାମୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେଖ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଦେଖିବା ତୁମ ପାଇଁ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ହେବ। ତୁମ ପୁଅକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ, ମୋ ବାକ୍ୟ ଦିଅ; ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବନ କର, କାରଣ ତୁମେ ଏବେ ଦୂର ଯାତ୍ରାକୁ ଚାଲିଯାଉଛ।