ଏହି ସମୟରେ, ରାମଙ୍କ ତୀରରେ ଘାୟଳ ହୋଇଥିବା ବାଳୀ ଦୁଃଖ ଭରା କଣ୍ଠରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ମୋ ଉପରେ ଦୋଷ ଦେଉ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣ, ଲୋକମଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମନ୍ତେ ସଦା ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ ଓ ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମ ବିଚାରରେ ତୁମର ଧୃଢ଼ ବୁଦ୍ଧି ଅଟୁଟ ଅଟେ। ଯଦି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜାଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି ଅଧର୍ମ କରିଛି, ହେ ଧର୍ମବିଦ୍, ତୁମେ ମୋତେ ଧର୍ମମୟ କଥା ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷା କର।” ବାଳୀଙ୍କ କଣ୍ଠ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ମୁଦା ଦୁଃଖର କ୍ଷୁଦ୍ର ଚିତ୍କାର କରି, ମାଟିରେ ଅଟକିଥିବା ହାତୀ ପରି ରାମଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି କହିଲେ, “ମୁଁ ମୋ ପାଇଁ, ତାରା ପାଇଁ କିମ୍ବା ମୋ ପରିବାର ପାଇଁ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ, ଯେତେ ମୋ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ। ସେ ଧର୍ମରେ ପ୍ରଥମ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ। ଏବେ ସେ ମୋ ଦର୍ଶନ ବଞ୍ଚିତ ହେବ, ଯେଉଁଠାରେ ଶିଶୁବେଳାରୁ ସେ ମୋ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ପୁଷ୍ଟି ପାଇଛି, ସେ ଶୁଷ୍କ ପୋଖରୀ ପରି ଶୋଷିଯିବ। ସେ ଏଉଁ ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଦ୍ଧି ଓ ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ହେ ରାମ, ତାରାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କର। ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅଙ୍ଗଦ ପ୍ରତି ତୁମର ଉଚ୍ଚ ବୁଦ୍ଧି ଦେଖାଅ; କାରଣ ତୁମେ ରକ୍ଷକ ଓ ନେତୃତ୍ୱଦାନ୍ତା, କରଣୀୟ ଓ ଅକରଣୀୟ ବିଚାରରେ ଦୃଢ଼। ଯେପରି ତୁମେ ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବ୍ୟବହାର କର, ସେପରି ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କର। ଯେପରି ତୁମେ ତାରାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବାକୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଉନାହାଁ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ମୋ ଦୋଷର ଦାୟିନୀ, ସେପରି କର। ତୁମର ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଥିଲେ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରିପାରିବ, ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳି ଓ ମନରେ ରହି। ତୁମ ନେତୃତ୍ୱରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀର ଶାସନ ଲାଭ କରିପାରିବ; ତଥାପି ତାରା ମୋତେ ବାଞ୍ଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ଖୋଜିଲି। ମୁଁ ମୋ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ଏକାକୀ ଯୁଦ୍ଧ କଲି; ଏଭଳି କହି ବାଳୀ ଶାନ୍ତ ହେଲେ।” ତାପରେ ଧର୍ମମୟ ଓ ମହାପୁରୁଷ ରାମ ମୂଲ୍ୟବାନ କଥାରେ ବାଳୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ, “ଏହି କଥାରେ ତୁମେ ଚିନ୍ତିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ବାନର; ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ନାହିଁ ତୁମେ ନିଜ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କର। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆମେ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ କାମ କରିଛୁ। ଯିଏ ଦୋଷୀକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଛି, ଓ ଯିଏ ଦଣ୍ଡିତ ହେଉଛି—ଦୁହେଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର କାରଣ ପୂରଣ କରି, ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ତୁମେ ଯଥାଯଥ ଦଣ୍ଡ ଗ୍ରହଣ କରି, ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲ; ନ୍ୟାୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଥରେ ତୁମର ଧର୍ମସ୍ୱରୂପକୁ ଲାଭ କଲ। ଦୁଃଖ, ମୋହ ଓ ଭୟକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ହେ ବାନରମୁଖ୍ୟ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରମକୁ ତୁମେ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେପରି ଅଙ୍ଗଦ ସଦା ତୁମ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସେପରି ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ମୋ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖିବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ରାମଙ୍କ ଏହି ମଧୁର, ଚିନ୍ତାଶୀଳ ଓ ଧର୍ମମୟ କଥା ଶୁଣି ବାଳୀ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ, ଉପଯୁକ୍ତ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୀର ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ମୁଁ ଅଜାଣି ଯାହା କହିଥିଲି, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପୀ ହେବା ସତ୍ୱେ ମୋତେ କ୍ଷମା କରିଛ। ମୋ ଅବିବେକକୁ ମାଫ କର, ହେ ରାଜା।” ଏହା ପରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଉନଅଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ବଡ଼ ବାନର ରାଜା ବାଳୀ, ତୀର ଘାତରେ ଶୟାନ ଥିଲେ, ଯଦ୍ୟପି ତାଙ୍କୁ ବୁଝେଇଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ। ପାଥର ଓ ଗଛର ଆଘାତରେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ରାମଙ୍କ ତୀରରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଘାୟଳ ହୋଇ, ଜୀବନର ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଅଚେତନ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ତାରା ଶୁଣିଲେ ଯେ, ବାନରମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମ ବଳବାନ ତାଙ୍କ ପତି ବାଳୀ, ରାମଙ୍କ ତୀରରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ୍ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସହିତ, ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କ କ୍ରୁର ମୃତ୍ୟୁର ଖବର ଶୁଣି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରୁ ଦୌଡ଼ି ବାହାରିଲେ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ସେବକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଧନୁଷ ଧରି ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚାରିଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ। ତାରା ଦେଖିଲେ ଭୟଭୀତ ବାନରମାନେ ଦଳ ଛିଣ୍ଡା ହୋଇ ମৃଗ ସର୍ଦାର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯେପରି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେପରି ଦୌଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି। ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ତାରା, ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ରାମଙ୍କ ଭୟରେ ଭଗ୍ନ ଦଳର ଏହି ବାନରମାନେ ଦେଖି, ଦୁଃଖଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ହେ ବାନରମାନେ, ତୁମେ ରାଜାଙ୍କ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେବକ ଥିଲ, ଏବେ କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ପଳାଉଛ? ଯଦି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ଭାଇକୁ ଦୂରରୁ ଆସିଥିବା ରାମଙ୍କ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ କରାଯାଇଛି...” ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯେଉଁ ବାନରମାନେ ଇଚ୍ଛାକ୍ରମେ ଯେକୌଣସି ଆକାର ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମୟୋପଯୁକ୍ତ ଶବ୍ଦରେ ତାରାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମର ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ ବଞ୍ଚିଥିବା ସମୟରେ ଫେରିଯାଅ; ଅଙ୍ଗଦକୁ ରକ୍ଷା କର। ମୃତ୍ୟୁ ରାମଙ୍କ ଆକାରରେ ବାଳୀଙ୍କୁ ବଧ୍ କରି ଏବେ ତାଙ୍କୁ ନେଉଛନ୍ତି। ବାଳୀ ଗଛ ଓ ପାଥର ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବଜ୍ର ସମ ଅସ୍ଥିର ତୀରରେ ବଧ୍ ହେଲେ। ବାନର ସେନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି, ବାଳୀଙ୍କ ବଧ ପରେ ସେମାନେ ଅସ୍ଥିର। ଏବେ ନଗରକୁ ବୀରମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଅଙ୍ଗଦକୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରନ୍ତୁ; ବାନରମାନେ ବାଳୀଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସେବା କରିବେ। କିମ୍ବା, ହେ ସୁନ୍ଦର-ମୁଖୀ, ତୁମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ଚାହିଁଲେ, ବାନରମାନେ ଏହି ଦିନେ ଦୃଢ଼ କିଲ୍ଲାକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ବନବାସୀ, ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ବା ବିନା ସ୍ତ୍ରୀ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ଲୋଭ ଓ ଧୂର୍ତ୍ତତାରୁ ଆମେ ଭୟଭୀତ।" ଏହି ମହିଳାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନିକଟରେ ଦଢ଼ିଥିବା ତାରା, ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି ଉପଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୋ ପତି, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମ, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯେଉଁଠାରେ ନାହାନ୍ତି, ସେଠାରେ ମୋତେ ପୁତ୍ର କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟର କଣ ଦରକାର?