ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନର ଅନୁସୃତ ଗଥା ଏପରି: ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭାଲୀଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଓ ଧର୍ମମୟ କଥା କହିଲେ—"ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଭୟଭୀତ, ଅସାବଧାନ, ସ୍ଥିର ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶିକାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଆନ୍ତି। ମାଂସାହାରୀ ଲୋକମାନେ ସାବଧାନ କିମ୍ବା ଅସାବଧାନ, ପଳାଇଯାଉଥିବା କିମ୍ବା ମୁହଁ ଫେରାଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ଏହାର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ରାଜା ଓ ରାଜରୁଷିମାନେ ଏଠାରେ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଶିକାର କରନ୍ତି। ସେହିପରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ବାଣରେ ମାରିଛି—ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ କିମ୍ବା ନ କରୁଥିଲେ, କାରଣ ତୁମେ ଏଠିର ଏକ ଶାଖାପଶୁ। ରାଜାମାନେ ଜୀବନ, ଧର୍ମ ଓ ଶୁଭ ଲାଗି ଦାତା ହୁଅନ୍ତି—ଏଠାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଏମିତି ଦେବତାସ୍ବରୂପ ରାଜାମାନେ ଉପରେ କେବେ ଅପମାନ, ଅପବାଦ କିମ୍ବା କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଧର୍ମ ନ ବୁଝି, କେବଳ କ୍ରୋଧକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ପିତାପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମ ଉପରେ ମୋତେ ଅଭିଯୋଗ କଲା।" ଇଏପରି କଥା ଶୁଣି ବାଲୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବେଦନାକୁ ଅନୁଭବ କଲେ, ଏବଂ ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତି ପାଇ ବାଲୀ ରାଘବଙ୍କୁ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ବାନରରାଜ ବାଲୀ ହାତ ଯୋଡ଼ି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ମନୁଷ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି ଏହା ସଠିକ୍—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କେବଳ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରନ୍ତି, ଅନୁତ୍କୃଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ଯଦି ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଅସାବଧାନରେ କିଛି ଅଶୁଭ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିଥିଲି, ତେବେ ମୋତେ ଦୋଷ ଦେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ ରାଘବ। ଆପଣ ସତ୍ୟ ଦ୍ରଷ୍ଟା, ଜନମଙ୍କ ମଙ୍ଗଳେ ନିଯୁକ୍ତ ଓ ଧର୍ମ-କାରଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ଅଚଳ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା। ଯଦି ମୁଁ ଜାଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି ଧର୍ମରୁ ବ୍ୟତିକ୍ରମ କରିଥିଲି, ତେବେ ଆପଣ ଧର୍ମସହିତ ମୋତେ ସମ୍ରକ୍ଷଣ କରନ୍ତୁ।" ଏହିପରି ବିଷାଦରେ, କଣ୍ଠ ଅଶ୍ରୁରେ ଅଟକିଯାଇ, ବାଲୀ ବିଷଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା ଦୁଃଖିତ ହାତୀ ପରି କହିଲେ, "ମୁଁ ମୋ ପାଇଁ, ତାରା ପାଇଁ, କିମ୍ବା ମୋ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ପାଇଁ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ, ଯେତେ ମୋ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ ପାଇଁ। ସେ ଶୈଶବରୁ ଆଦରିତ, ଧର୍ମଶୀଳ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ଏବେ ମୋ ଦର୍ଶନରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବାରୁ ଶୁଷ୍କ ସରୋବର ପରି ଶିଉଁଯିବ। ସେ ଶିଶୁ, ଅପକ୍୵ ମତିର, ମୋ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରିୟ ପୁଅ; ହେ ରାମ, ତାରାଙ୍କ ପ୍ରବଳ ପୁଅଙ୍କୁ ଆପଣ ରକ୍ଷା କରିବେ।" "ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅଙ୍ଗଦ ପ୍ରତି ଆପଣ ଯେପରି ବିବେକ ଓ ସମ୍ବଲ ଦେଖାନ୍ତି, ସେପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତୁ। ଭାରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଯେପରି ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେପରି ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭାବନ୍ତୁ। ଯେପରି ତାରା ମୋ ଦୋଷ ଦାୟିନୀ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କୁ ଅଦୃଷ୍ଟ କରିବା ନାହିଁ, ଏହିପରି ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ରାଜ୍ୟ ଚଳାଇବା, ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଲିବା ସମ୍ଭବ। ଆପଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଅଧିକାର ମିଳେ, ତଥାପି ତାରା ଅବରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁ ମୋ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧ କଲି।" ଏପରି କଥା କହି ବାନରେଶ୍ୱର ବାଲୀ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ ଧର୍ମର ଅର୍ଥରେ ଭରିଥିବା, ସାଧୁମାନ୍ୟ କଥା ରାମ ବାଲୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ଵନା ଦେଇ କହିଲେ, "ତୁମେ ଏହି କାରଣରେ ଚିନ୍ତିତ ହେଉନାହାଁ, ଅପରାଧୀ ଉପରେ ଶାସନ କରିବାରେ ଓ ଶାସିତ ହେବାରେ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର କାରଣ ସଫଳ ହେଲେ, ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଶାସନ ପାଇଁ, ତୁମେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲ, ଧର୍ମ ମାର୍ଗରେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କଲ। ଦୁଃଖ, ମୋହ ଓ ଭୟ ଛାଡ଼, ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିୟତିକୁ କେହି ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଅଙ୍ଗଦ ଯେପରି ସଦା ତୁମେଉପରେ ଭକ୍ତ, ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ମୋପ୍ରତି ଏମିତି ଭକ୍ତ ହେବେ।" ଏପରି ଧର୍ମମୟ, ମୃଦୁ ଓ ଚିନ୍ତାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୀଣ ବାଲୀ ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ, "ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ତୁମ ବାଣରେ ବିଧସ୍ତ ହୋଇ ଅଜାଣି ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିଥିଲି, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭୟଙ୍କର ବୀର, ଏବଂ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଥିଲି—ମୋ ଦୋଷକୁ କ୍ଷମା କର, ହେ ରାଜନ।" ଏଠାରେ ଏହି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗ ଶେଷ ହୋଇ, ପୂଜ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ଏକୋନଵିଂଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏଥିରେ ଦେଖାଯାଏ, ବାଲୀ ବାଣରେ ଘାୟଳ ହୋଇ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଶିଳା ଓ ଗଛ ଆଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ସମୀପରେ ଅଚେତନ ହେଲେ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ତାରା ଶୁଣିଲେ, ଯେ ବାନରମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମ ବାଲୀ ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇଛନ୍ତି। ତାରା, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ, ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କ୍ରୁର ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାଦରେ ପାହାଡ଼ ଗୁହାରୁ ବାହାରି ଆସିଲେ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ସେବାରେ ଥିବା ପ୍ରବଳ ବାନରମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଧନୁଷସହିତ ଦେଖି, ଭୟରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ। ତାରା ଦେଖିଲେ ଭୟଭୀତ ବାନରମାନେ ଦଳ ଭଙ୍ଗି, ନାୟକ ହୀନ ହରିଣ ପରି ଏକଠା ହେଉଛନ୍ତି। ସେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ, ଏହି ଭୟଭୀତ ବାନରମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ତୁମେ ବାନରମାନେ, ରାଜାଙ୍କ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସହଚର, କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଭଳି ଭୟ ଓ ବିଷାଦରେ ପଳାଇଯାଉଛ?" ଯଦି ରାଜ୍ୟ ଲାଗି, ଏକ ଭାଇ ଅନ୍ୟ ଭାଇଙ୍କୁ ନିଜ ଦୂର୍ଯ୍ୟୟ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କରି, ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଦେଇଛି, ତେବେ...। ତାରାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିଥିବା ବାନରମାନେ ସମୟୋପଯୁକ୍ତ ଓ ଉଚିତ କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଏହି କଥା ଏକ ଶୋକ ଓ ଧର୍ମର ଗଭୀର ଅନୁଭୂତି ଉପସ୍ଥାପନ କରେ।