ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ମୂକ୍ୟ ବାନର ବାଳିଙ୍କୁ ନମ୍ର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ତୁମ ନିୟମ ଓ ସଂଯମ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି; ଏକ ସହଯୋଗୀ, ମିତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ମଦତ କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ ସଦା ଧର୍ମକୁ ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ କେବଳ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ପୂରଣ କରିପାରିବ; ମନୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୀତ ଦୁଇଟି ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣିଛି, ଯାହା ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେହି ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରଣ କରିଛି। ରାମ କହିଲେ, “ରାଜାମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ହୁଅନ୍ତି। ଦଣ୍ଡ ଦେଇ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତ କରି, ଚୋର ତାଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ରାଜା ଦୁଷ୍ଟକୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ନିଜେ ଦୋଷୀ ହୁଅନ୍ତି। ମୋର ପୂର୍ବଜ ମାନ୍ଧାତୃ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ଚାହିଁଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ଏକ ତାପସ୍ୟୀ ଦ୍ୱାରା ପାପ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ତୁମେ କରିଥିବା ପରି ଥିଲା। ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଅବିବେକୀ ଶାସକମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ଅପରାଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ। ଏହିପରି, ଦୁଃଖ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ଏହି ହତ୍ୟା ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ଆମେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ। “ଏହି ବିଷୟରେ ଆଉ ଏକ କାରଣ ଶୁଣ, ବାନରମୁଖ୍ୟ; ଏହା ଶୁଣି, ହେ ବୀର, ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୋତେ ଏହି ଘଟଣାରେ ଦୁଃଖ ବା କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, ବାନରମୁଖ୍ୟ; ମଣିଷମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଫାନ୍ଦ, ଜାଲ ଓ ଚଳାକି ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ପଶୁକୁ ଧରନ୍ତି—କେହି ଦୌଡ଼ୁଥିବା, କେହି ଭୟଭୀତ, କେହି ଅବିବେକୀ, କେହି ଦୃଢ଼। ମାଂସାଶୀ ଲୋକମାନେ ଅବିବେକୀ ବା ସଚେତନ ପଶୁ, ମୁହଁ ଫେରିଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ମାରନ୍ତି; ଏଠାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ରାଜର୍ଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏଠାରେ ଶିକାର କରନ୍ତି; ଏହିପରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ମୁଁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ହତ କରିଛି, ବାନର, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ କିମ୍ବା ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମେ ଏକ ଶାଖା-ପଶୁ। “ଧର୍ମ, ଜୀବନ ଓ ଶ୍ରେୟସ୍ ପାଇଁ ରାଜାମାନେ ଦାତା—ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଅପମାନ, ଅବମାନ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ କଥାର ଅର୍ହ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ରୂପରେ ଏ ଭୂମିରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଦେବତା। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଧର୍ମ ବୁଝିନଥିଲେ ଓ କ୍ରୋଧ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ପିତାମହ ଓ ପିତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଧର୍ମରେ ମୋତେ ଅଭିଯୋଗ କଲେ। ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବାଳି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ହେଲେ; ସେ ଆଉ ରାଘବଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଉ ନାହିଁ, ଧର୍ମ ଉପରେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ। ତାପରେ ବାନର ରାଜା ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ମୁଁ ଯାହା ଶୁଣିଲି, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସବୁ ଏହିପରି ଠିକ୍, କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କାରଣ, ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଉତ୍ତମଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରନ୍ତି, ଅଧମ ନୁହେଁ; ଯଦି ଆଗରୁ ଅବିବେକରେ ମୁଁ ଅନୁଚିତ କିମ୍ବା କଠୋର କଥା କହିଥିଲି— ତଥାପି, ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ମୋତେ ଦୋଷ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ; କାରଣ ତୁମେ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝ, ଲୋକମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ଧ, ତୁମର ନିର୍ମଳ ଓ ଅଚଳ ବୁଦ୍ଧି କର୍ମ ଓ ତାହାର କାରଣ ବିବେଚନାରେ ଅଟୁଟ। “ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଜାଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି ଧର୍ମରୁ ବ୍ୟତିକ୍ରମ କରିଥିଲି, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଧର୍ମ ଯୁକ୍ତ କଥା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ଲଜ୍ଜା ଓ ଦୁଃଖରେ ଗଳା ଆଟକିଯିବା ବାଳି, ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କରି, ଧୀରେ ଧୀରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, ଯେପରି ଦଳଦଳରେ ଅଟକିଥିବା ହାଥୀ। “ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ, ତାରା ପାଇଁ, କିମ୍ବା ମୋର ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ପାଇଁ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ, ଯେତେ ମୋର ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ ପାଇଁ, ଯିଏ ଗୁଣରେ ପ୍ରଧାନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଛି। ଛୁଆବେଳୁ ଲାଡ଼େଇଥିବା ସେ, ମୋ ଦର୍ଶନରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯିବ, ଯେପରି ଜଳ ଶୁନ୍ୟ ଝିଲିକ। ସେ ଏକ ଶିଶୁ, ଅପରିପକ୍ୱ ବୁଦ୍ଧି, ମୋର ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର; ହେ ରାମ, ତାରାଙ୍କ ପ୍ରବଳ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅ। "ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅଙ୍ଗଦ ପ୍ରତି ତୁମର ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି ବ୍ୟବହାର କର; କାରଣ ତୁମେ ରକ୍ଷକ ଓ ଉପଦେଷ୍ଟା, କି କରିବା ଓ କି ନ କରିବା ଉପରେ ତୁମେ ଅଟୁଟ। ଯେପରି ତୁମେ ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବ୍ୟବହାର କର, ଏହିପରି ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅଙ୍ଗଦ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଭାବିବା ଉଚିତ। ଯେପରି ତୁମେ ଦେଖିବା ଯେ ସୁଗ୍ରୀବ ତାରାଙ୍କୁ ଅବହେଳା ନ କରନ୍ତି—ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ମୋର ଦୋଷର ଭାର ବହିଛନ୍ତି—ସେପରି କରିବା ଉଚିତ। ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବା ସମ୍ଭବ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଓ ମନ ଅନୁସାରେ ଚଳିବା ସମ୍ଭବ। ତୁମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସରି ଏ ଭୂମି ଶାସନ କରିବା ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ସମ୍ଭବ; ତଥାପି ତାରା ମୋତେ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁଲି। ମୁଁ ମୋ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ଏକାକୀ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି।” ଏହିପରି କହି ବାନର ମହାରାଜ ନିରବ ହେଲେ। ତାପରେ ଧର୍ମର ଅର୍ଥ ଭରିଥିବା, ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ୟତାପ୍ରାପ୍ତ ମିଠା କଥା ଦ୍ୱାରା ରାମ, ବାଳିଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ଯିଏ ସ୍ପଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିର ଥିଲେ। “ଏହିକାରଣରେ ତୁମେ ଚିନ୍ତିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବାନର; ଆମେ ତୁମ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଘଟଣାରେ ଆମେ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛୁ। ଯିଏ ଦୋଷୀକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାଏ ଓ ଯିଏ ଦଣ୍ଡିତ ହୁଏ, ସେମାନେ ଉଭୟ କର୍ମ ଓ ତାହାର କାରଣ ପୂରଣ କରି ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହିପରି, ଯଥାଯଥ ଦଣ୍ଡ ମିଳିଲେ, ତୁମେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ନ୍ୟାୟ ପଥରେ ନିଜ ଧର୍ମ ଲାଭ କଲେ। ଦୁଃଖ, ମୋହ ଓ ଭୟ ଛାଡ଼; ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରମ ତୁମେ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ଯେପରି ଅଙ୍ଗଦ ସଦା ତୁମେ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ଧ, ତେଣୁ ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ମୋ ପ୍ରତି ଏପରି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ଧ ହେବେ—ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।