ମୂକ୍ତି ଦେଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମୁଁ ବାନରମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେଇଥିଲି, ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ଭୁଲିବା କିପରି ମୋ ପାଇଁ ସମ୍ଭବ? ଏହି ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟ ନିମିତ୍ତରେ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଦେଶ ଦେଉଛ, ତାହା ଯଥାଯଥ ଏବଂ ତୁମର ଅନୁମୋଦନା ହେଉ। ପ୍ରତିଟି ଦୃଷ୍ଟିରେ ତୁମର ନିୟମିତ ବ୍ୟବହାର ଧର୍ମ ଅଟୁଟ ଅଛି; ଜଣେ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ ସଦା ଧର୍ମକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିପାରିବ; ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଛି ଯେ ମନୁ ଦୁଇଟି ଧର୍ମମୟ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଥିଲେ, ଯାହା ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକେ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ଏହି ବ୍ୟବହାର ଅନୁସରଣ କରିଛି। ରାଜାମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି, ପାପ କରୁଥିବା ଲୋକ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସ୍ଵର୍ଗ ପାଇଥାନ୍ତି, ଯେପରି ଧର୍ମୀ ଲୋକ ପାଇଥାନ୍ତି। ଦଣ୍ଡ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚୋର ପାପ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଯଦି ରାଜା ଦଣ୍ଡ ଦେଇନାହିଁ, ସେ ନିଜେ ପାପୀ ହୋଇଯାଏ। ମୋର ବିଶିଷ୍ଟ ପୂର୍ବଜ ମାନ୍ଧାତୃ ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ଚାହିଁଥିଲେ; ଏକ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାପ କରାଯାଇଥିଲା, ତାହା ତୁମେ କରିଥିଲା। ଅନ୍ୟ ଅସାବଧାନ ଶାସକମାନେ ଦ୍ୱାରା ପାପ କରାଯାଏ, ସେମାନେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରି ଦୌଷ୍ୟ ହଟାନ୍ତି। ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଏବେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ହତ୍ୟା ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ନୁହେଁ। ଏଉଁ ଅନ୍ୟ ଏକ କାରଣ ଶୁଣ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହା ଶୁଣି, ଶୂରବିର, କ୍ଷୁଦ୍ର ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଘଟଣାରେ ମୋ ପାଖରେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମଣିଷମାନେ ଫାନ୍ଦା, ଜାଲ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଟ୍ରାପ ଦ୍ୱାରା ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଅନେକ ପଶୁ ଧରନ୍ତି—ଏହି ପଶୁ ଦୌଡାନ୍ତି, ଭୟଭୀତ, ଅସାବଧାନ, ଏବଂ ସ୍ଥିର ଅଛନ୍ତି। ମାଂସ ଭୋଜୀ ଲୋକ ଅସାବଧାନ ଓ ସାବଧାନ ପଶୁମାନେକୁ ଆଘାତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏଥିରେ କୌଣସି ଦୌଷ୍ୟ ନାହିଁ। ରାଜର୍ଷିମାନେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏଠାରେ ଶିକାର କରନ୍ତି; ତେଣୁ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ତୀରରେ ହତ ହେଲା, ବାନର, ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା କିମ୍ବା ନ କରୁଥିବା, କାରଣ ତୁମେ ଏକ ଶାଖାପଶୁ। ଦୁର୍ଲଭ ଧର୍ମ, ଜୀବନ ଓ ଶ୍ରେୟସ୍, ରାଜାମାନେ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେଇଥାନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେମାନେକୁ କ୍ଷତି କରିବା, ଅପମାନ କରିବା, ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ମଣିଷ ରୂପରେ ଭୂମିରେ ଘୁଡ଼ୁଥିବା ଦେବତା। କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ଧର୍ମକୁ ନ ବୁଝି, କ୍ରୋଧରେ ଭରସା କରି, ମୋ ଉପରେ ଅଭିଯୋଗ କରିଛ, ଯେଉଁ ଧର୍ମ ପିତାପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ। ରାମଙ୍କ ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ବାଲି ବହୁତ ବିଷାଦଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ; ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ, ରାଘବରେ ଦୌଷ୍ୟ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ବାନରମାନଙ୍କ ରାଜା ହାତ ଯୋଡି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ଉତ୍ତମ ଉତ୍ତମକୁ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିବେ, ଅଧମ ନୁହେଁ; ଯଦି ଆଗରୁ ଅସାବଧାନତାରେ ମୁଁ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିଥିଲି—ତଥାପି, ରାଘବ, ତୁମେ ମୋ ଉପରେ ଦୌଷ୍ୟ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତୁମେ ସତ୍ୟର ମୂଳ ଦେଖିପାରିବା, ଜନସମୂହର ମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା, ତୁମର ନିର୍ମଳ ଓ ଅଟୁଟ ବୁଦ୍ଧି ଧର୍ମର ଅନୁସନ୍ଧାନରେ ଅଟୁଟ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଜାଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତ କଥା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ଅଶ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଗଳା ଅଟିଯାଇଥିବା ବାଲି ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କରି, ଦୀରେ ଦୀରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, କାଦାରେ ଅଟିଥିବା ହାତୀ ପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। "ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ, ତାରା ପାଇଁ, ମୋର ପରିବାର ପାଇଁ ଏତେ ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ, ଯେତେ ମୋ ପୁଆ ଅଙ୍ଗଦ ପାଇଁ କରୁଛି, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।" "ମୋ ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ହରାଇ, ଶିଶୁବାସ୍ପଦ ଅଙ୍ଗଦ ଶୁନା ପୋଖରୀ ପରି ଶୋଷିଯିବ। ସେ ଶିଶୁ, ତାହାର ବୁଦ୍ଧି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୋର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରିୟ ପୁଅ; ରାମ, ତାରାଙ୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦକୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କର।" "ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅଙ୍ଗଦ ପାଇଁ ତୁମର ଉଚ୍ଚ ବୁଦ୍ଧି ଦିଆ; ତୁମେ ରକ୍ଷକ ଓ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥିବା, ଯେଉଁ ଉଚିତ ଓ ଅନୁଚିତ ବିଚାର କରିଥିବା।" "ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଯେପରି ତୁମେ ବ୍ୟବହାର କର, ରାଜା, ସେଇ ବ୍ୟବହାର ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅଙ୍ଗଦ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କର।" "ସୁଗ୍ରୀବ ତାରାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନାହିଁ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ମୋର ଦୌଷ୍ୟର ଭାର ବହିଛି, ଏହିପରି ତୁମେ କର।" "ତୁମର କୃପାପ୍ରାପ୍ତ ଲୋକ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିପାରିବେ।" "ତୁମର ନେତୃତ୍ୱ ଅନୁସାରେ ସ୍ଵର୍ଗ ଓ ଭୂମି ଶାସନ ହୋଇପାରିବ; ତଥାପି ତାରା ମୋତେ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ମୁଁ ତୁମ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଲି।" "ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧ କଲି; ଏହିପରି କଥା ରାମଙ୍କୁ କହି ବାଲି ଚୁପ ହେଲେ।" ତାପରେ ଧର୍ମମୟ ଓ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦିତ ଶବ୍ଦରେ ରାମ ବାଲିକୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କଲେ, ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ନିର୍ମଳ ହୋଇଥିଲା। "ଏହି କାରଣରେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବାନର; ଆମେ ତୁମର ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବାକୁ ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତୁମେ ନିଜ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆମେ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି।" "ଯେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାଏ ଓ ଯେ ଦଣ୍ଡ ପାଇଥାଏ—ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ତାହାର କାରଣ ପୂରଣ କରି, ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ଅତେଯେ, ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ତୁମର ପାପମୁକ୍ତ ହେଲା, ନ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଧର୍ମରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।" "ଦୁଃଖ, ମୋହ, ଭୟ ତ୍ୟାଗ କର; ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅନୁକ୍ରମ ତୁମେ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବା ନୁହେଁ।" "ଅଙ୍ଗଦ ଯେପରି ସଦା ତୁମେ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖିଛି, ବାନରମାନଙ୍କ ରାଜା, ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ମୋ ପ୍ରତି ଏହିପରି ନିଷ୍ଠା ରଖିବ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।