ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଏହିପରି କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେଉଁ କଥା କହୁଛି, ସେକଥା ସଠିକ୍ ଓ ସତ୍ୟ। କେବଳ କ୍ରୋଧରେ ଆସି ମୋ ଉପରେ ଦୋଷ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସୁଗ୍ରୀବ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତୁମେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ରୁମା ସହିତ ଅଭିଲାଷାବଶତଃ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଏହା ଏକ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ। ଏପରି ଅଧର୍ମ ପଥରେ ଚାଲି, ଅଭିଲାଷାରେ ଲିପ୍ତ ହେବା ପାଇଁ ଏହି ଶାସ୍ତି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ମନ୍ଦ୍ରୀୟ ମୁଖ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଲୋକ ନୀତିକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରନ୍ତି, ସେଠି ଶାସ୍ତି ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଜଣେ ନିଜ ପିତାଙ୍କର, ଜଣେ ଉତ୍ତରୀୟ ଭଉଣୀଙ୍କର କିମ୍ବା ଭାଇଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଅଭିଲାଷାରେ ଆଗ୍ରହ କରେ, ସେଉଁଠି ଏହି ପାପ ସହିବାକୁ ମୁଁ ପାରିବିନି। ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଭରତ ରାଜ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଆମେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛୁ। ତୁମେ ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଛ, ଏପରି ଅପରାଧ ଦେଖି ଜଣେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି କିପରି ଚୁପ୍ରହିବେ? ଭରତ ଅଭିଲାଷାରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରତିବଦ୍ଧ, ଆମେ ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରି, ତୁମ ପରି ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛୁ। ମୋର ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ମିତ୍ରତା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଯେପରି, ସେହିପରି। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ। ବନରାଜଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାରରେ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲି, ଏପରି ମୁଁ କିପରି ଭୁଲିପାରିବି? ଏହି ସମସ୍ତ ଉଚ୍ଚ ଓ ଧର୍ମସମ୍ମତ କାରଣରୁ ଯେଉଁ ଆଦେଶ ଦିଅଛ, ତାହା ଉଚିତ୍ ଓ ମନ୍ୟ। ପ୍ରତି ଦିଗରୁ ଏହି ନିୟମ ଧର୍ମ ରୂପେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍; ମିତ୍ରଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିବା ଉଦ୍ୟମରେ ସଦା ଧର୍ମ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କରିପାରିବ; ମନୁଙ୍କ କଥା ଦୁଇଟି ଶ୍ଲୋକ ଧର୍ମବିଦ୍ୟା ଲୋକମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ସେହି ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରିଛି। ରାଜାମାନେ ଯେତେବେଳେ ଶାସ୍ତି ଦିଅନ୍ତି, ପାପ କରୁଥିବା ଲୋକ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ଧର୍ମାତ୍ମା ଲୋକଙ୍କୁ ମିଳେ। ଶାସ୍ତି କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚୋର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ରାଜା ଯଦି ଦଣ୍ଡ ନ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେ ନିଜେ ପାପୀ ହୁଅନ୍ତି। ମୋ ପୂର୍ବଜ ମାନ୍ଧାତୃ ଏପରି ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ଆନ୍ତିଲେ; ଏକ ତପସ୍ୱୀ ଯେପରି ପାପ କରିଥିଲେ, ସେହିପରି ପାପ ତୁମେ କରିଛ। ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଅବିଚାରୀ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ପାପ କଲେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ତେଣୁ ଏବେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼; ଏହି ହତ୍ୟା ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ମୁକ୍ୟ ବନରାଜ, କାରଣ ଆମେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ। ଏହା ସହିତ ଆଉ ଏକ କାରଣ ଶୁଣ, ବନରାଜ; ଏହା ଶୁଣି ତୁମେ କ୍ରୋଧ କରିବ ନାହିଁ। ଏହି ଘଟଣା ନେଇ ମୋର କୌଣସି ଦୁଃଖ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, ବନରାଜ। ମଣିଷମାନେ ଯେପରି ଝାଲ, ଝାଲି, ବିଭିନ୍ନ ଫନ୍ଦ, ଲୁକାଇଥିବା କିମ୍ବା ଖୋଲା ଫନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଧରନ୍ତି—ଏମିତି ଦୌଡ଼ୁଥିବା, ଭୟଭୀତ, ଅସାବଧାନ କିମ୍ବା ଦୃଢ଼ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ। ମାଂସାହାରୀ ଲୋକ ଅସାବଧାନ କିମ୍ବା ସାବଧାନ, ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଥିବା ପ୍ରାଣୀକୁ ମାରନ୍ତି, ଏହାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ରାଜା ଋଷିମାନେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣି ଏଠାରେ ଶିକାର କରନ୍ତି; ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା କିମ୍ବା ନ କରୁଥିବା ବେଳେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶର ଦ୍ୱାରା ମାରିଛି, କାରଣ ତୁମେ ଏକ ଶାଖାପ୍ରାଣୀ। ଦୁର୍ଲଭ ଧର୍ମ, ଜୀବନ ଓ ଶ୍ରେୟସ୍ ପାଇଁ ରାଜାମାନେ ଦାତା, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ସେମାନେ ଦେବତା, ଏହି ଭୂମିରେ ମଣିଷ ରୂପେ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି, ଅପମାନ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ବୁଝିନାହାଁତ, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ମୋର ଉପରେ ଦୋଷ ଦେଉଛ; ଯାହା ଧର୍ମ ପିତାପୁରୁଷମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଉପରେ ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ। ରାମଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି ବାଲି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚିତି ପାଇ ବାଲି ରାଘବଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଉନାହାଁତ। ତାପରେ ବନରାଜ ବାଲି ହାତ ଯୋଡ଼ି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମହାପୁରୁଷ ରାମ, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଠିକ୍—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କେବଳ ବଡ଼ ଲୋକ ଏପରି ଉତ୍ତର ଦେଇପାରନ୍ତି, ଛୋଟ ନୁହେଁ; ଯଦି ଆଗରୁ ଅସାବଧାନତାରେ ମୁଁ ଅନୁଚିତ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିଥିଲି—ତଥାପି, ରାଘବ, ଆପଣ ମୋର ଉପରେ ଦୋଷ ଦେବେ ନାହିଁ। କାରଣ ଆପଣ ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବକୁ ବୁଝନ୍ତି, ଜନମଙ୍ଗଳରେ ନିୟୁକ୍ତ, ଓ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଦୌର୍ଭାଗ୍ୟ ଓ ନିର୍ବିକାର ବୁଦ୍ଧି ଅଛି। ଯଦି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜାଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଛି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ, ଧର୍ମ ସହିତ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ବାଲିଙ୍କ କଣ୍ଠ ଦୁଃଖରେ ଅଟକିଯାଇଥିଲା, ସେ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଆର୍ତ୍ତନାଦ କରି ଧୀରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ, ତାରା ପାଇଁ କିମ୍ବା ମୋ ଆତ୍ମୀୟ ମାନେ ପାଇଁ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ, ଯେତେ ମୋ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ ପାଇଁ ହୁଏ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ପ୍ରଥମ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଛି। ମୋତେ ଦେଖିବାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲେ, ଶିଶୁ କାଳରୁ ଲାଡ଼ପାଳି ହୋଇଥିବା ସେ ଜଳ ଶୁଖିଯିଥିବା ଝିଲିକ ପରି ଶୋଷିଯିବ। ସେ ଏଉଁ ଶିଶୁ, ଅପକ୍ୱ ବୁଦ୍ଧି, ମୋର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରିୟ ପୁଅ; ରାମ, ତାରାଙ୍କ ପୁଅ ଏହି ବଳବାନ ଅଙ୍ଗଦକୁ ଆପଣ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅଙ୍ଗଦପ୍ରତି ଆପଣ ଯେଉଁ ଉଚ୍ଚ ବୁଦ୍ଧି ଦେଖାନ୍ତି, ସେହିପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତୁ; ଆପଣ ରକ୍ଷକ ଓ ଉପଦେଷ୍ଟା, କଣ କରିବା ଏବଂ କଣ ନ କରିବା ଉପରେ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ। ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଯେପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ରାଜନ୍, ସେହିପରି ଆଚରଣ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅଙ୍ଗଦ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଭାବନ୍ତୁ। ଯେପରି ସୁଗ୍ରୀବ ତାରାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିନପାରନ୍ତି, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ମୋ ଦୋଷର ଦାୟିନୀ, ସେପରି ଆପଣ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ରାଜ୍ୟ ଚାଳନା ସମ୍ଭବ, ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ମନ ଅନୁସାରେ ଚଲିବା ସହିତ।