ଏହି ସମୟରେ, ରାମ ଭଲ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ହେ ବାଲି, ତୁମେ ନିଜେ ଅସ୍ଥିର ଓ ତୁମ ସହ ଅସ୍ଥିର, ଅନ୍ୟମନସ୍କ ବାନରଙ୍କ ସହିତ ଅନ୍ଧକାରରେ ଅନ୍ଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛ; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ କେମିତି ବିଚାର କରୁଛ? ମୁଁ ତୁମକୁ ସଠିକ୍ ଓ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଛି, କେବଳ କ୍ରୋଧବଶତଃ ମୋତେ ଦୋଷ ଦେଉନାହାଁତୁ। ସୁଗ୍ରୀବ ଜୀବନ୍ତ ଥିବା ବେଳେ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ରୂମାଙ୍କ ସହ ଅନୁଚିତ କାମନାରେ ଲିନ ହୋଇ, ଏକ ଅପରାଧ କରିଛ। ଏହିପରି ଅଧର୍ମ ଓ କାମନା ପ୍ରବୃତ୍ତି ପାଇଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଏହି ଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଯେଉଁମାନେ ଲୋକର ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦଣ୍ଡ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନାହାନ୍ତି। ମୁଁ ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଏବଂ ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ବ୍ୟବହାର କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଅନୁସରଣ କରି ମୁଁ କେବେ ଏପରି ପାପ କୁ ସହିପାରିବିନାହିଁ—ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ପିତା, ଭଉଣୀ କିମ୍ବା ଭାଇଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ କାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଏହି ନିୟମ ଭାରତଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଆମେ ପାଳନ କରୁଛୁ। ତୁମେ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କରିଛ; ଏପରି ଅନ୍ୟାୟ କୁ ଜଣେ ଧର୍ମପରାୟଣ ଲୋକ କେମିତି ଅନୁଦିଷ୍ଟ କରିପାରିବ? ଭାରତ ଏହିପରି କାମନାବଶ ଲୋକମାନେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ଆମେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଏହି ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛୁ। ମୋର ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ମିତ୍ରତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଯେପରି, ସେପରି; ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି କର୍ମ କରିବା ମୋର ପରମ କଲ୍ୟାଣ। ମୁଁ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ଶପଥ ନେଇଥିଲି, ତାହା କେମିତି ଭୁଲିପାରିବି? ଏହି ସମସ୍ତ ନ୍ୟାୟସଂହିତ କାରଣରୁ, ତୁମେ ଯାହା ଆଦେଶ ଦେଉଛ, ତାହା ଉଚିତ ଓ ଧର୍ମସଂମତ। ମିତ୍ରଙ୍କ ଉପକାର କରିବାକୁ ଚାହିଁଥିବା ଜଣେ ସବୁବେଳେ ଧର୍ମ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବ, କାରଣ ମନୁ ଦ୍ୱାରା ଗାଇଥିବା ଧର୍ମମୟ ଦୁଇଟି ଶ୍ଲୋକ ଧର୍ମନିପୁଣମାନେ ଅନୁସରଣ କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କରିଛି। ରାଜାମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି, ପାପୀମାନେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଦଣ୍ଡ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଚୋର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, କିନ୍ତୁ ରାଜା ଯଦି ଦଣ୍ଡ ନ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ମୋ ପୂର୍ବଜ ମାନ୍ଧାତୃ ଏପରି ଏକ ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଚାହିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଏକ ତପସ୍ବୀ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ପାପ ହୋଇଥିଲା, ଯେପରି ତୁମେ କରିଛ। ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିବା ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ତାହା ଦ୍ୱାରା ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ। ଏହିପରି, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼; ଏହି ହତ୍ୟା ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ଆମେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ। ଆଉ ଏକ କାରଣ ଶୁଣ, ଏହା ପରେ ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ ହେବନାହାଁ। ମୋତେ ଏହି ନେଇ କୌଣସି ଦୁଃଖ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧ ନାହିଁ; ଲୋକେ ରୂପା, ଜାଲ, ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଫାନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ପ୍ରାଣୀକୁ ଧରନ୍ତି—ଯେଉଁମାନେ ଦୌଡ଼ନ୍ତି, ଭୟଭିତ, ଅନ୍ୟମନସ୍କ, କିମ୍ବା ସ୍ଥିର ଅଛନ୍ତି। ମାନ୍ୟମାନେ ମାଂସ ଖାଇବା ପାଇଁ ଅବଧାନୀ କିମ୍ବା ଅନବଧାନୀ ପ୍ରାଣୀ ଉପରେ ଆଘାତ କରନ୍ତି, ଏହିରେ ଦୋଷ କିଛି ନାହିଁ। ରାଜର୍ଷିମାନେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ଏଠାରେ ଶିକାର କରନ୍ତି; ତେଣୁ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ କି ନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶର ଦ୍ୱାରା ବଧ କରିଛି, କାରଣ ତୁମେ ଏକ ଶାଖାମୃଗ। ରାଜାମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ଧର୍ମ, ଜୀବନ ଓ ଶ୍ରେୟସ୍ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଅହିଂସା, ଅପମାନ, ଅନିନ୍ଦା ଓ ଅସୁମଧୁର କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି ରାଜାମାନେ ମାନବ ରୂପରେ ଭୂମିରେ ଚରଣ କରୁଥିବା ଦେବତା। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଧର୍ମ ବୁଝିନାହାଁତ, କ୍ରୋଧକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ପିତା-ପୁରୁଷଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରିଛ। ରାମଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରବଚନ ଶୁଣି ବାଲି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଧର୍ମ ଉପରେ ନିଶ୍ଚିତି ଆସି ବାଲି ରାଘବଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ବାନର ରାଜା ତାଙ୍କର ହାଥ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ, “ହେ ମନୁଷ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ସଠିକ୍ ଓ ନିଶ୍ଚିତ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ମାନେ ମାତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଉଛନ୍ତି, ଅଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ। ଯଦି ପୂର୍ବରୁ ଅବିବେକବଶତଃ ମୁଁ ଅନୁଚିତ କିମ୍ବା କଠୋର କଥା କହିଥିଲି, ରାଘବ, ଆପଣ ମୋତେ ଦୋଷ ଦେଉନାହାଁ। ଆପଣ ତ ନିଖୁତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ପ୍ରଜାହିତେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏବଂ ଧର୍ମ ଓ ତାହାର କାରଣ ଉପରେ ଅଟୁଟ ମନ ଥିବା। ଯଦି ମୁଁ ଜାଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲି, ତେବେ ମୋତେ ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତ ଶବ୍ଦରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ବାଲି ଦୁଃଖରେ ଗଳା ଆଟକି, ଆଉ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ଦେଇ, ଧୀରେ ଧୀରେ ରାମଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି କହିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଦଳାରେ ଆଠି ହାତୀ ଦେଖାଯାଏ। “ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ, ତାରା ପାଇଁ, କିମ୍ବା ନିଜ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ପାଇଁ ତିତିକ୍ତ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ, ମୋର ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ ପାଇଁ ଅଧିକ ଦୁଃଖିତ। ସେ ଶିଶୁବେଳାରୁ ଲାଡ଼ପ୍ୟାଲି ହୋଇଛି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ମୋତେ ଦେଖିବାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲେ ପୋଖରୀର ପାଣି ଶୁଷ୍କ ହେବା ପରି ଶୋକରେ ଦୁର୍ବଳ ହେଇଯିବ। ସେ ଅପରିପକ୍ୱ ବୁଦ୍ଧିର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର; ରାମ, ତାରାନନ୍ଦନ ଅଙ୍ଗଦ କୁ ଆପଣ ରକ୍ଷା କରିବେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅଙ୍ଗଦ ପ୍ରତି ଆପଣଙ୍କର ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି ଲାଗୁ କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଆପଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାରେ ଦକ୍ଷ, ରକ୍ଷକ ଓ ଉପଦେଷ୍ଟା। ଭାରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଆପଣ ଯେପରି ଚରିତ୍ର ଦେଖାନ୍ତି, ସେପରି ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅଙ୍ଗଦ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ। ଯେପରି ଆପଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ତାରା ପ୍ରତି ଅନୁଦିଷ୍ଟ କରିବେ, ଯିଏ ମୋ ଦୋଷର ଦାୟିନୀ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସେପରି କରନ୍ତୁ। ଯିଏ ଆପଣଙ୍କ ଦୟାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ, ସେ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ରାଜ୍ୟ ଚାଳାଇପାରିବ, ଆପଣଙ୍କ ମନ ଅନୁସରଣ କରି।