ରାମଚନ୍ଦ୍ର ବାଲିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ, “ତୁମରେ ନୀତି ଓ ଶାସନ ଦୁହେଁ ରହିଛି, ଏବଂ ସତ୍ୟ ମଜବୁତ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତୁମେ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନର ଉପଯୁକ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ପ୍ରବଳ ରାଜା। ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆମେ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଧରାକୁ ଚାରିପାଖ ଘୁରୁଛୁ, ଏହା ସମସ୍ତେ ଧର୍ମପଥରେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଭାରତ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ, ସଦା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିବା ବେଳେ, କିଏ ଧର୍ମବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବ? ଆମେ ନିଜ ଉତ୍ତମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଭାରତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରି, ଯେଉଁମାନେ ପଥଭ୍ରଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛୁ। କିନ୍ତୁ, ବାଲି, ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଦୂଷିତ, କ୍ରିୟାରେ ଦୋଷୀ, କାମବଶୀ, ଏବଂ ରାଜପଥରେ ନିଷ୍ଠିତ ନୁହଁ। ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ, ପିତା, ଓ ଶିକ୍ଷାଦାତା—ଏହି ତିନିଜଣ ଧର୍ମପଥୀଙ୍କ ପାଇଁ ପିତା ସମାନ। ଛୋଟ ଭାଇ, ନୈତିକ ଶିଷ୍ୟ—ଏହି ତିନିଜଣ ପୁଅ ସମାନ ଭାବିବା ଉଚିତ; ଏହାର ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛି ଧର୍ମ। ଧର୍ମ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଜଟିଳ, ବନର ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ବୁଝିବା କଠିନ; ଏହି ଶରୀରରେ ବସିଥିବା ଆତ୍ମା ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଜାଣେ। ତୁମେ ନିଜେ ଅସ୍ଥିର, ତୁମ ସହ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବନର ମାନବୀୟମାନେ, ଅନ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ଧ ସମାନ ଚିନ୍ତା କରୁଛ। ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଛି; କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ ଦୋଷ ଦେଉନି। ସୁଗ୍ରୀବ ଜୀବନ୍ତ ଥିବା ସମୟରେ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ରୁମା ସହ କାମବଶୀ ହୋଇ ଅପରାଧ କରିଛ। ଏହିପରି ଧର୍ମଭ୍ରଷ୍ଟ କାମବଶୀଙ୍କ ପାଇଁ, ଭାଇର ପତ୍ନୀ ସହ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବାରୁ, ଏହି ଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଯେଉଁମାନେ ଲୋକପ୍ରଥା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମୁଁ ଦେଖୁନି। ମୁଁ ଏକ ଉତ୍ତମ କୁଳର କ୍ଷତ୍ରିୟ, ତେଣୁ ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ପିତା, ଜଠାନୀ, କିମ୍ବା ଭାଇର ପତ୍ନୀ ସହ କାମବଶୀ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଅପରାଧ ମୁଁ ସହିପାରିବି ନାହିଁ। ଏପରି ମହିଳାଙ୍କୁ କାମବଶ କ୍ରମେ ସମ୍ପର୍କ କଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଘୋଷିତ; କିନ୍ତୁ ଭାରତ ରାଜା, ଆମେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛୁ। ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ତୁମେ, ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧର୍ମପାଳକ କିପରି ଉଚ୍ଚ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭଙ୍ଗକୁ ଅନୁଦିଷ୍ଟ କରିପାରିବେ? ଭାରତ କାମବଶୀଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ସଦା ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ; ଆମେ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରି, ତୁମ ପରି ସୀମା ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ। ମୋର ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ମିତ୍ରତା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଯେପରି, ସେପରି; ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଓ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ। ମୁଁ ବନର ମାନବୀୟମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲି, ଏପରି ମୁଁ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବି କି? ଏହି ସମସ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧର୍ମସମ୍ମତ କାରଣରୁ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଜ୍ଞା ଦେଉଛ, ତାହା ଉଚିତ ଓ ମନ୍ୟ; ତୁମେ ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କର। ତୁମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଧର୍ମ ଭାବିବା ଉଚିତ; ମିତ୍ରଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଲୋକ ସଦା ଧର୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିପାରିବ, କେବଳ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରି। ମନୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ ଦୁଇଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମଶ୍ଳୋକ ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଓ ଅନୁସରିଛି, ଯାହାକୁ ଧର୍ମପ୍ରବୀଣମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ରାଜାମାନେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଅପରାଧୀମାନେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ଧର୍ମାତ୍ମାମାନେ। ଦଣ୍ଡ ଦେଇବା କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ଦେଇବା ଦ୍ୱାରା ଚୋର ଅପରାଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ରାଜା ଯଦି ଦଣ୍ଡ ନ ଦେଇ, ସେ ନିଜେ ଦୋଷୀ ହୁଏ। ମୋ ଉତ୍ତମ ପୂର୍ବଜ ମାନ୍ଧାତୃ ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଗତି ଚାହିଥିଲେ; ଏକ ତପସ୍ବୀ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ତୁମେ କରିଛ। ଅନ୍ୟ ଅବିଚାରୀ ଶାସକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପରାଧ କଲେ, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ। ତେଣୁ, ଅଧିକ ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଏହି ହତ୍ୟା ଧର୍ମାନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ଏ ମହାବନରାଜ, କାରଣ ଆମେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ। ଏହା ସହ ଆଉ ଏକ କାରଣ ଶୁଣ, ବନରାଜ; ଏହା ଶୁଣି, ତୁମେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଘଟଣା ପ୍ରତି ମୋର କୌଣସି ଦୁଃଖ ବା କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, ବନରାଜ; ଲୋକମାନେ ଜାଳ, ଫନ୍ଦା, ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ନିଜେ ଚାଲିଥିବା, ଭୟଭୀତ, ଅସାବଧାନ, ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଜନ୍ତୁମାନେକୁ ଧରନ୍ତି। ମାଂସ ଖାଉଥିବା ଲୋକମାନେ ଜଣେ ଅସାବଧାନ ବା ସାବଧାନ ପଶୁମାନେ, ପଛ ଫେରିଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ମାରନ୍ତି; ଏହାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ରାଜର୍ଷିମାନେ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ ହୋଇ ଏଠାରେ ଶିକାର କରନ୍ତି; ତେଣୁ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବା ନ କରୁଥିବା ସମୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମାରିଛି, କାରଣ ତୁମେ ଶାଖାମୃଗ। ଦୁର୍ଲଭ ଧର୍ମ, ଜୀବନ ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ରାଜାମାନେ ଦାତା; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେମାନେକୁ କ୍ଷତି କରିବା, ଅପମାନ କରିବା, କିମ୍ବା ଖରାପ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ମାନବ ରୂପରେ ଭୂମିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦେବତା। କିନ୍ତୁ, ତୁମେ ଧର୍ମ ବୁଝିନାହାଁନ୍ତି, କ୍ରୋଧକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ପିତା-ପୁରୁଷମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଥିବା ଧର୍ମରେ ମୋତେ ଅଭିଯୋଗ କରୁଛ। ରାମଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବାଲି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତି ପାଇ ରାଘବଙ୍କୁ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଉନାହାଁନ୍ତି। ତାପରେ ବନରାଜ ବାଲି ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଆପଣ କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସତ୍ୟ—ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କେବଳ ଉତ୍ତମ ଉତ୍ତମଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରେ, ଅଧମ ନୁହଁ; ପୂର୍ବରୁ ଯଦି ଅସାବଧାନତାରେ ମୁଁ ଅଉଚିତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିଥିଲି, ତଥାପି, ହେ ରାଘବ, ଆପଣ ମୋତେ ଦୋଷ ଦେଉନି; କାରଣ ଆପଣ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଜନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ନିର୍ମଳ ମନ ଧର୍ମ ଓ ତାହାର କାରଣ ବିବେଚନାରେ ଅଟୁଟ।