ଭୂମିର ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ତାହାର ନ୍ୟାୟ ରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାନ୍, ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ଭରତ। ସେ ଧର୍ମ, କାମ ଏବଂ ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ଶାସନ ଏବଂ ଦୟାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଭରତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୀତି ଏବଂ ଶାସନ ଦୃଢ় ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ଅଟୁଟ; ସେ ସମୟ ଏବଂ ସ୍ଥାନର ଉପଯୋଗ ଜାଣିଥିବା ଶୂରବୀର ରାଜା। ଧର୍ମପରାୟଣ ଭରତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆମେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ଚାରିପାଖ ଘୁଞ୍ଚୁଛୁ। ଏପରି ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ଭରତ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ର ସ୍ୱରୂପ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀର ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ, କେଉଁ ଜଣ ଧର୍ମବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବ? ଆମେ ନିଜ ଉତ୍ତମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଦୃଢ଼, ଭରତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମର ମାର୍ଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତ, ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛୁ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଦୂଷିତ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୋଷୀ, କାମପରାୟଣ ଏବଂ ରାଜଧର୍ମରେ ଅପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏକଜଣ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ, ପିତା ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିବା ଲୋକ—ଏହି ତିନିଜଣ ଧର୍ମପଥ ଚାଲୁଥିବାଙ୍କ ପାଇଁ ପିତା ସ୍ୱରୂପ। ଏକ ଅପ୍ରାପ୍ତପୁତ୍ର ବା ଶିଷ୍ୟ ଯଦି ଗୁଣବତ୍ତା ରହିଛି, ସେ ପୁତ୍ର ସ୍ୱରୂପ; ଏହି ତିନି ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଗଣନା ହୁଏ, ଏହାର କାରଣ ଧର୍ମ। ଧର୍ମ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ବୁଝିବାକୁ ଅତି କଷ୍ଟକର; ହେ ବନରୁ, ମନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆତ୍ମା ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଜାଣିଥାଏ। ତୁମେ ନିଜେ ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ବନରୁମାନେ ସହ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଅନ୍ଧ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ଧ ଭଳି ଚିନ୍ତନ କରୁଛ? କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଛି; କ୍ରୋଧରେ ମାତ୍ର ମୋତେ ଦୋଷ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ସୁଗ୍ରୀବ ଏହି ବିଶାଳ ଆତ୍ମା ଅଛନ୍ତି, ତୁମେ ରୁମା, ତୁମର ପୁତ୍ରବଧୁ ସହ କାମପରାୟଣ ହୋଇ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ। ଏହିପରି ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ଏବଂ କାମପରାୟଣ ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ—ଭାଇର ଜନାନୀ ସହ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ। ଯେଉଁମାନେ ଲୋକ ଚର୍ଯ୍ୟାରୁ ବିଚ୍ୟୁତ, ଲୋକଧର୍ମରୁ ଅପସୃତ—ହେ ବନରୁ ମୁଖ୍ୟ, ଦଣ୍ଡ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମୁଁ ଦେଖି ନାହିଁ। ମୁଁ ଏକ ଉତ୍ତମ କୁଳର କ୍ଷତ୍ରିୟ, ତୁମ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସହିପାରିବି ନାହିଁ—ଯେଉଁମାନେ କାମପରାୟଣ ହୋଇ ନିଜ ପିତା, ଉତ୍ତର ଭଗିନୀ କିମ୍ବା ଭାଇର ଜନାନୀ ସହ ଯୋଗ ରଖିଥାନ୍ତି। ଏପରି ଜଣେ ଲୋକ ଯଦି ଏହିପରି ମହିଳା ସହ କାମପରାୟଣ ହୋଇ ଯୋଗ କରିଥାଏ, ଦଣ୍ଡ ମୃତ୍ୟୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; କିନ୍ତୁ ଭରତ ରାଜା ଏବଂ ଆମେ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛୁ। ତୁମେ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇଛ, ଏକ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଧର୍ମପରାୟଣ ଲୋକ କିପରି ଉଚ୍ଚ ଉପରେ ହୋଇଥିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବାକୁ ଅନଦେଖା କରିପାରିବ? ଭରତ କାମପରାୟଣ ଲୋକଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ନିଷ୍ଠ; ଆମେ, ହେ ବନରୁ ମୁଖ୍ୟ, ଭରତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରି, ତୁମପରି ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିବାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞାବଦ୍ଧ। ମୋ ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ପରି; ତାଙ୍କର ଜନାନୀ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ମୋ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ। ମୁଁ ମନ୍ଦୁମାନେ ସାକ୍ଷୀ ରଖି ଯେଉଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି, ଏହିପରି ମୁଁ କିପରି ଭୁଲିପାରିବି? ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ଧର୍ମମୟ କାରଣ ଦେଖି, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଜ୍ଞା ଦେଉଛ, ତାହା ଯଥାୟୋଗ୍ୟ; ତୁମ ପ୍ରମାଣିତ କର। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୶େ, ତୁମର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଧର୍ମ ଭାବରେ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ; ଏକ ବନ୍ଧୁକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଚାହିଁଥିବା ଲୋକ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସର୍ବଦା ଧର୍ମ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିପାରିବ; ମନୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୀତ ଦୁଇଟି ଶ୍ରବଣ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଧର୍ମଜ୍ଞ ଲୋକମାନେ ଅନୁସରଣ କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରିଛି। ଯେତେବେଳେ ରାଜାମାନେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ପରି। ଦଣ୍ଡ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ଚୋର ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ରାଜା ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବାକୁ ଦଣ୍ଡ ନ ଦେଲେ, ସେ ନିଜେ ଦୋଷୀ ହୁଅନ୍ତି। ମୋ ଉତ୍ତମ ପୂର୍ବଜ ମାନ୍ଧାତୃ ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ଚାହିଥିଲେ; ଏକ ତପସ୍ୱୀ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ତୁମ ଦୋଷ ପରି। ଅନ୍ୟ ଅସାବଧାନ ଶାସକମାନେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦୋଷ ଅପସାରିତ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଦୁଃଖ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ହେ ବନରୁ ମୁଖ୍ୟ, ହତ୍ୟା ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, କାରଣ ଆମେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନୁହେଁ। ଏକ ଅନ୍ୟ କାରଣ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ହେ ବନରୁ ମୁଖ୍ୟ; ଏହା ଶୁଣି ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୋତେ ଏହି ଉପରେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, ହେ ବନରୁ ମୁଖ୍ୟ; କାରଣ ଲୋକମାନେ ଜାଳ, ନେଟ, ବିଭିନ୍ନ ଫାଦ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ପଶୁମାନେ—ଏହା ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ—ଅଳସ, ଭୟଭୀତ, ଅସାବଧାନ ଓ ଦୃଢ଼ ପଶୁମାନେ ପକଡ଼ନ୍ତି। ମାଂସ ଖାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଅସାବଧାନ ଓ ସାବଧାନ ପଶୁମାନେ, ଦୃଢ଼ ଓ ମୁହଁ ଫେରିଥିବା ପଶୁମାନେ ପ୍ରହାର କରନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ। ରାଜର୍ଷିମାନେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ଏଠାରେ ଶିକାର କରନ୍ତି; ଏହିପରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଶର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ବନରୁ ମୁଖ୍ୟ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିବା କିମ୍ବା କରିନଥିବା, ଶିକାର ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ହତ କରିଛି। ଦୁର୍ଲଭ ଧର୍ମ, ଜୀବନ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ରାଜାମାନେ ଦାତା—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା, ଅପମାନ କରିବା, ଅସୁନ୍ଦର କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏମାନେ ମାନବ ରୂପରେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ଦେବତା। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଧର୍ମ ବୁଝିନାହିଁ, କ୍ରୋଧ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ମୋପରି ଅଭିଯୋଗ କରୁଛ; ଏହି ଧର୍ମ ପିତା ଏବଂ ପିତାମହମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।