ବାଳୀ ଶରବିଧ୍ଧ ହୋଇ ଶୟନ ଅବସ୍ଥାରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ—"ତୁମେ କିପରି ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ, ଧୋକାବାଜ, ନିମ୍ନ ଚିତ୍ତ ଏବଂ ମିଥ୍ୟା ନମ୍ରତା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମହାନ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେବାକୁ ପାରିଲେ? ତୁମେ ନୀତି ଓ ଧର୍ମର ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଛ, ଏବଂ ଏପରି ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ମୋତେ ହତ କରିଛ। ଏ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲାପରେ ଯଦି ତୁମେ ଏହାକୁ ସଜ୍ଜନ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କହ, ତେବେ କ’ଣ କହିବାକୁ ପାରିବ? ଆମେ ନିରପେକ୍ଷ ଥିଲୁ, ତଥାପି ତୁମେ ଯେପରି ଶୌର୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲ, ତାହା ତୁମର ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପ୍ରତି କେବେ ଦେଖାଯାଇନି। ଯଦି ମୋ ସହିତ ମୁହଁମୁହଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥାନ୍ତୁ, ତେବେ ତୁମେ ଆଜି ମୋ ହାତରେ ବଧ ହୋଇ ବୈବସ୍ୱତ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଥାନ୍ତୁ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ମୋତେ ମାରିଛ, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଲିପ୍ତ ଜଣେ ଲୋକ ସପ୍ନାବସ୍ଥାରେ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଦଂଶିତ ହୁଏ। ଯଦି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଦେଖାଇ ମୋତେ ହତ କରିଛ, ତେବେ ପ୍ରଥମେ ମୋତେ ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କହିଦେଇଥାନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଣିଦେଇଥାନ୍ତି। ମୁଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କୁ ବନ୍ଧି ତୁମ ସାମ୍ନାକୁ ଜୀବନ୍ତ ଆଣିଦେଇପାରିଥାନ୍ତି। ମୈଥିଳୀ ସମୁଦ୍ର ଜଳ କିମ୍ବା ପାତାଳରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଣିଦେଇପାରିଥାନ୍ତି। ମୋ ପରେ ଯଦି ସୁଗ୍ରୀବ ରାଜ୍ୟ ପାଇଥାନ୍ତି ତାହା ଯଥାଯଥ, କିନ୍ତୁ ଯେପରି ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ତୁମେ ମୋତେ ମାରିଛ, ତାହା ଅନୁଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ କାଳର ନିୟତିକୁ ଅନୁସରେ, ତଥାପି ଯଦି କିଛି ଯୁକ୍ତି ଥାଏ, ତେବେ ତୁମେ ଯଥୋଚିତ ଉତ୍ତର ଦିଅ।" ଏପରି କହି ବାଳୀ ଶରର ଘାଉରେ ପିଡିତ, ମୁଁହ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାମ, ବାଳୀଙ୍କ ଏହି କଠୋର କିନ୍ତୁ ନୀତିମୟ ଓ ଉପଦେଶପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି ସ୍ଥିର ରହିଥିଲେ। ତିଁନି ବାଳୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ତେଜ ଅପସାରିଯାଇଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକହୀନ, ମେଘ ଜଳଶୂନ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିବା ପରି। ତାପରେ ରାମ, ବାଳୀଙ୍କ ଉପରେ ଉପାଳମ୍ଭ ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ—"ତୁମେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ଲୋକ ଚର୍ୟା ବୁଝିନାହ, ଏବଂ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବରେ ମୋତେ ଅଭିଯୋଗ କରୁଛ। ଅନୁଭବୀ ବୃଦ୍ଧମାନ୍ୟଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି ନାହାଁତ, ଗୁରୁଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦିତ ନୁହଁ, କେବଳ ବାନର ସ୍ୱଭାବରେ ଏପରି କଥା କହୁଛ। ଏହି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶୀୟ ଭୂମି, ପର୍ବତ, ଅରଣ୍ୟ, ଉଦ୍ୟାନ—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ପକ୍ଷୀ ଓ ମାନବଙ୍କ ରକ୍ଷା ଓ ଦଣ୍ଡ ପାଇଁ ରହିଛି। ଏହି ଭୂମି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ନୀତିଜ୍ଞ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭରତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ଯିଏ ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଆମେ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚୁ। ଏପରି ଧର୍ମପରାୟଣ ଭରତ ଏଇ ଭୂମିରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବା ବେଳେ କିଏ ଅଧର୍ମ କରିପାରିବ? ଆମେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ୍ ଥାଇ, ଭରତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅପଥଗାମୀଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଅପବିତ୍ର, କାମପରାୟଣ, ଅନୀତିମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ। ବଡ଼ ଭାଇ, ପିତା, ଏବଂ ଶିକ୍ଷକ—ଏ ତିନିଜଣ ଧର୍ମପଥୀଙ୍କ ପାଇଁ ପିତା ସମ, ଏବଂ କ୍ଷେମସ୍ୱରୂପ। ଛୋଟ ଭାଇ କିମ୍ବା ଗୁଣୀ ଶିଷ୍ୟ ସନ୍ତାନ ସମ, ଏ ତିନି ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରମାଣିତ। ଧର୍ମ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଗୁହ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ ରିଦୟରେ ବସିଥିବା ଆତ୍ମା ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଜାଣେ। ତୁମେ ନିଜେ ଅସ୍ଥିର, ଅସ୍ଥିର ବାନରମାନେ ଚାରିପାଖରେ, ଅନ୍ଧଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ଧ ପରି ବିଚାର କରୁଛ। ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି ସେ ସତ୍ୟ, କେବଳ କ୍ରୋଧବଶତଃ ମୋତେ ଦୋଷ ଦିଅନି। ସୁଗ୍ରୀବ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ତୁମେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ରୁମା ସହ କାମବଶତଃ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଏହି ଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଯିଏ ଲୋକ ଚର୍ୟା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେ, ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ମହାନ ବଂଶର ସନ୍ତାନ ଭାବେ, ନିଜ ପିତା, ଜଣେ ଭଉଣୀ କିମ୍ବା ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଯେ କାମବଶତଃ ଅନୁପ୍ରବେଶ କରେ, ତାଙ୍କୁ କ୍ଷମା କରିପାରିବିନି। ଏହା ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ଏବଂ ଭରତ ରାଜ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଆମେ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚଲୁଛୁ। ଏପରି ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି, ବଡ଼ଙ୍କ ପ୍ରତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭଂଗ କରିଛ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ କିପରି ଏହାକୁ ଅନଦେଖା କରିପାରିବ? ଭରତ କାମବଶ ଲୋକଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆମେ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏପରି ଅପରାଧୀଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ। ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ମୋ ସନ୍ଧି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଯେପରି, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଓ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏହା ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ। ମୁଁ ବାନରମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି, ଏପରି ଲୋକ ତାହାକୁ କିପରି ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବ? ଏହି ସମସ୍ତ ଉଚିତ ଓ ଧର୍ମମୟ କାରଣ ଦ୍ୱାରା ଯେ କିଛି ଆଜ୍ଞା ଦେଅଛ, ତାହା ଉଚିତ ଓ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦିତ ହେଉ।" ଏପରି ଉତ୍ତର ଦେଇ ରାମ ବାଳୀଙ୍କ ନିକଟରେ ତାଙ୍କ କଥା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ମହତ୍ତ୍ୱ ଉପଦେଶ ଦେଇଲେ।