ମହାପୁରୁଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ମୁଖାଲାଗି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି କହିଲେ, "ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମିଥିଲାର ରାଜା ଜନକ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଆମେ ସେଠାକୁ ଯିବା। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆମ ସହିତ ଯିବ; ସେଠି ତୁମେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଅମୂଲ୍ୟ ଧନୁଷ ଦେଖିପାରିବ। ଏହି ଧନୁଷ ପୂର୍ବେ ଦେବତାମାନେ ସଭାରେ ଦାନ କରିଥିଲେ—ଏହା ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର, ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ରାକ୍ଷସ, କିମ୍ବା କୌଣସି ମାନବ ଏହି ଧନୁଷକୁ ତାଣିପାରିନାହାନ୍ତି। ଏହି ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଅନେକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ସଫଳ ହେଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଧନୁଷ, ହେ ରାଘବ, ମିଥିଲାର ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କର; ସେଠି ତୁମେ ଏହି ଧନୁଷ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଯଜ୍ଞ ଦେଖିପାରିବ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ, ଦେବତାମାନେ ସଦା ଯାଙ୍କ ପୁଜା କରନ୍ତି, ମିଥିଲାର ରାଜା ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞର ପଳା ଭାବେ ଚାହିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ଧନୁଷ ରାଜପାଳିସରେ ଅଗୁରୁ ଧୂପ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ ରହିଛି।" ଏପରି କହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାର୍ଷି ସମସ୍ତ ଋଷିମଣ୍ଡଳ ଓ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସହ କରି, ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ்ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ, ମୁଁ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀର ତଟ ଓ ହିମାଲୟ ପାହାଡ଼କୁ ଯିବି।" ଏପରି କହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି, ତାଙ୍କ ତପସ୍ଵି ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ ଶତଧିକ ରଥ ଦୂରୀ ଅନେକ ବେଦାନୁସାରୀ ଅନୁୟାୟୀ ଚାଲିଲେ। ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମର ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପଛପଛ ଚାଲିଲେ। ଦୀର୍ଘ ପଥ ଚାଲିବା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ ଅନେକ ଋଷିମଣ୍ଡଳ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଫେରିଗଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେବା ପରେ ସମସ୍ତେ ସ୍ନାନ କରି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିଲେ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତେ ବସିଲେ। ରାମ ଓ ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦେଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବସିଲେ। ଏବେ ରାମ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଉତ୍ସୁକତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସୁସଜ୍ଜିତ ଅଟବୀ ଅଞ୍ଚଳ କ'ଣ? ଦୟାକରି ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ, ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।" ତାହା ପରେ, ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସିଥିବା ଋଷିମଣ୍ଡଳକୁ ସମ୍ମିଳିତ କରି, ସେଠିର ଇତିହାସ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। "ବ୍ରହ୍ମାଁଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ଵୀ କୁଶ ନାମକ ଥିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ସଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ସେ ମହାତ୍ମା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଏକ ଉତ୍ତମ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଵିଦର୍ଭା ନାରୀ ସହିତ ଚାରିଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ନାମ—କୁଶାମ୍ବ, କୁଶନାଭ, ଅସୂର୍ତ୍ତରଜସ୍ ଓ ବସୁ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। କୁଶ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପୁତ୍ରମାନେ, ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରି ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କର; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମହା ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିବ।' ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ରାଜଧାନୀ ସ୍ଥାପନ କଲେ। କୁଶାମ୍ବ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କୌଶାମ୍ବୀ ନାମକ ନଗର, କୁଶନାଭ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ମହୋଦୟ ନାଗର, ଅସୂର୍ତ୍ତରଜସ୍ ଧର୍ମାରଣ୍ୟ ଏବଂ ବସୁ ଉତ୍ତମ ଗିରିବ୍ରଜ ନାଗରୀ ତିଆରି କଲେ। ହେ ରାମ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ବସୁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଭୂମି; ଏଠି ଚାରିପାଖରେ ପାଞ୍ଚଟି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି। ଏଠାରେ ସୁମାଗଧୀ ନଦୀ ମାଗଧମାନେ ଖ୍ୟାତ, ପାଞ୍ଚ ମୁଖ୍ୟ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ମାଳା ପରି ବହୁଛି। ଏହି ମାଗଧୀ ନଦୀ ବସୁଙ୍କ ରାଜ୍ୟର, ସଦା ଉପଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଫସଲରେ ପ୍ରଚୁର। କୁଶନାଭ ନାମକ ରାଜା ରାଜର୍ଷି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ଘୃତାଚୀ ନାମକ ଅପ୍ସରା ସହିତ ଏକ ଶତ ଅପୂର୍ବ କନ୍ୟା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ହେ ରଘୁବଂଶୀ। ସେମାନେ ଯୌବନ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ଅନେକ ଆଳଙ୍କାରରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ବର୍ଷା ଋତୁର ଶତ ନଦୀ ପରି ଉଦ୍ୟାନ ମାଳିକାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେମାନେ ଗାନ, ନୃତ୍ୟ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପବତୀ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏବଂ ନବନୀତ ତାରାମାଳା ପରି ଉଦ୍ୟାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦୁନିଆରେ ବାୟୁଦେବତା, ସେମାନଙ୍କ ଯୌବନ, ରୂପ ଓ ଗୁଣ ଦେଖି କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚାହେଁ; ଏହି ମାନବ ଶରୀର ଛାଡ଼, ମୋର ପତ୍ନୀ ହେବା। ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଅମର ଯୌବନ ଲାଭ କରିବ।' ବାୟୁଦେବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ଶତ କନ୍ୟା ହସି କହିଲେ, 'ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବିହାର କରନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣନ୍ତି; ତେବେ ଆମକୁ କାହିଁକି ଅଦୃଷ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି? ଆମେ କୁଶନାଭଙ୍କ ପୁତ୍ରୀ, ଆମେ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବା ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରୁଛୁ। ଏପରି ଦିନ ଆସିନଯାଉ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ନିଜ ସତ୍ୟବାଦୀ ପିତାଙ୍କ ଅପମାନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବା। ଆମେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅନୁସରି, ପିତାଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ପତି ଚୟନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ।" ଏଭଳି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଏହି ଭୂମିର ପୁରାତନ ଏବଂ ପବିତ୍ର କଥା କହିଦେଲେ।