ଏହିପରି ଦିନ ଥିଲା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ—“ହେ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମିଥିଲାର ରାଜା ଜନକ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧାର୍ମିକ ଯଜ୍ଞ କରିବେ; ଆମେ ସେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଯାଉଛୁ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ ସହିତ ଯିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ଏଉଁଠି ତୁମେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୁଲ୍ୟ ଧନୁଷ ଦେଖିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଧନୁଷ ପୂର୍ବରୁ ଦେବମଣ୍ଡଳରେ ଦେବମାନେ ଦାନ କରିଥିଲେ; ଏହା ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର, ଯଜ୍ଞରେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ରାକ୍ଷସ, କିମ୍ବା କୌଣସି ମାନବ ଏହି ଧନୁଷକୁ ଚାପିବାକୁ ସକ୍ଷମ ନୁହେଁ। ଏହି ଧନୁଷର ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଅନେକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସଫଳ ହେଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଧନୁଷ, ହେ ରାମ, ମିଥିଲାର ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କର; ସେଉଁଠି, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଧର, ତୁମେ ଧନୁଷ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଯଜ୍ଞ ଦେଖିବାକୁ ପାରିବ। ଏହି ଧନୁଷ, ହେ ରାମ, ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଭାବେ ମିଥିଲାର ରାଜା ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ରାଜମହଳରେ ଏକ ପୂଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଭାବରେ ଅଗୁରୁ ଧୂପ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ସଂରକ୍ଷିତ ଅଛି। ଏପରି କହି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ନିବାସୀମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ ସହ ନିଅଉଁଠି ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—“ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ; ମୁଁ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀର ଉତ୍ତର କୂଳ ଓ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଦିଗରେ ଯାଉଛି।” ଏପରି କହି, ତପସ୍ଵୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ଶିଷ୍ୟ ଓ ବେଦପାରାୟଣ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ଏକ ସଂଖ୍ୟା ରଥ ଦୂର ଯାଉଥିଲେ। ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମର ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ ମୁନିମାନେ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଫିରିଗଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତେ ସ୍ନାନ କରି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିଲେ; ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁନିମାନେ ବସିଲେ। ରାମ ଓ ସଉମିତ୍ରି ମହାର୍ଷିମାନେଙ୍କୁ ଉଚିତ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସିଲେ। ତାପରେ ରାମ, ଶ୍ରୀମୟ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ସୁକ୍ତା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିତ୍ତରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ପୂଜ୍ୟ, ଏହି ଭୂମି ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ଜଙ୍ଗଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ—ଦୟାକରି ଏହାର ସତ୍ୟ ବିବରଣୀ ଦିଅନ୍ତୁ।” ରାମଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନିମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଭୂମି ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—“ଏଠି ଏକ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ଵୀ କୁଶା ଥିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ନିଜ ବ୍ରତରେ ସ୍ଥିର ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଥିଲେ, ଏବଂ ସଦା ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; ଏକ ଉତ୍ତମ ଓ ଧାର୍ମିକ ବିଦର୍ଭା ନାରୀ ସହିତ ଚାରି ଯୋଗ୍ୟ ପୁଅ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ—କୁଶାମ୍ବ, କୁଶନାଭ, ଅସୂର୍ତ୍ତରଜସ୍ ଓ ଭସୁ। ଏହି ଚାରି ନାମ, ହେ ରାମ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। କୁଶା ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଧାର୍ମିକ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ, କୁହିଲେ—‘ମୋ ପୁଅମାନେ, ଉଚିତ ଭାବରେ ଶାସନ କର; ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରିଲେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିବ।’ କୁଶାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଏହି ଚାରି ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ର ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ନଗର ସ୍ଥାପନ କଲେ। କୁଶାମ୍ବ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକ୍ତିରେ କୌଶାମ୍ବୀ ନଗର, କୁଶନାଭ ଧାର୍ମିକ ଦେହରେ ମହୋଦୟ ନଗର, ଅସୂର୍ତ୍ତରଜସ୍ ଧର୍ମାରଣ୍ୟ ନଗର, ଭସୁ ଉତ୍ତମ ଗିରିବ୍ରଜ ନଗର ସ୍ଥାପନ କଲେ। ହେ ରାମ, ଏଠି ଏହି ଭସୁଙ୍କ ଭୂମି; ଏଠି ପାଞ୍ଚ ଉତ୍ତମ ପର୍ବତ ଚାରିପାଖରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବରେ ଶୋଭିତ। ସୁମାଗଧୀ ନଦୀ, ମାଗଧମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଠି ପାଞ୍ଚ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ମାଳାର ଭାବରେ ଶୋଭା ପାଉଛି। ଏହି ମାଗଧୀ ନଦୀ ଭସୁଙ୍କ ଅତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭୂମିରେ ଏକ ବର୍ଷାବ୍ୟାପୀ, ଉର୍ବର ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ନଦୀ। କୁଶନାଭ ରାଜର୍ଷି, ଧାର୍ମିକ ଦେହରେ, ଘୃତାଚୀ ନାମକ ଦେବଙ୍ଗନା ସହିତ ଏକ ଶତ ଅଦ୍ୱିତୀୟ କନ୍ୟା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ହେ ରଘୁବଂଶୀ। ସେମାନେ ଯୁବତୀ ଓ ସୁନ୍ଦରତାରେ ଶୋଭିତ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶୃଙ୍ଗାରରେ ନିର୍ମିତ, ବର୍ଷାର ଶତ ନଦୀର ଭଳି ଉଦ୍ୟାନ ଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ଓ ଶଙ୍ଗୀତ ମାନେ, ମନୋହର ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଏହି ଶତ କନ୍ୟାମାନେ ଭୂମିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପରେ ଉତ୍କଳ, ଉଦ୍ୟାନରେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ମେଘମାନେ ଭଳି ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେମାନେ ଯୁବତୀ, ଶୋଭା, ଓ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ; ଏହା ଦେଖି, ବାୟୁଦେବ, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, କହିଲେ—‘ମୁଁ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚାହେଁ; ତୁମେ ମୋର ପତ୍ନୀ ହେବା। ମାନବ ଅବସ୍ଥାକୁ ଛାଡ଼, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଲାଭ କରିବା।’ ‘ମାନବ ଯୁବାବସ୍ଥା ଅତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅକ୍ଷୟ ଯୁବାବସ୍ଥା ଓ ଅମରତ୍ୱ ଲାଭ କରିବା।’ ବାୟୁଦେବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଏହି ଶତ କନ୍ୟା ହସି, ଏପରି କହିଲେ—‘ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି। ତେବେ କିଏ ଆମକୁ ଅବହେଳା କରିଲେ?’ ‘ହେ ଦିବ୍ୟ, ଆମେ ସମସ୍ତେ କୁଶନାଭଙ୍କ କନ୍ୟା; ଆମେ ସ୍ଥାନ ଚ୍ୟୁତି ରୋଧ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରୁଛୁ।’ ଏପରି ଭାବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଏହି ଭୂମିର ପୂର୍ବ କଥା ଏକ ପରେ ଏକ ବିବରଣା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।