ବାଲୀ ଦୁଃଖରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଏଭଳି କହିଲେ: "ଏଠି ମୋର ଅରଣ୍ୟ ଫଳ ବ୍ୟତୀତ, ଜମି, ସୋନା, ନାରୀ ଓ ବିବାଦର କାରଣ ହେବା ଯାହା ଅନେକ ଆକାଂକ୍ଷା ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ତୁମେ କଣ ଲୋଭ କରିପାରିବ? ଏକ ରାଜାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଶାସନ, ନିୟମ, ଦଣ୍ଡ ଓ କୃପା; ରାଜା ମାତ୍ର ଚାହିଦା ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଶୀଘ୍ର ରୋଷିତ ହୁଅ, ଅସ୍ଥିର ଓ ଅନିୟମିତ ଚରିତ୍ର ରଖ, ଧନୁଷ ଓ ବାଣକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛ। ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ମାନ୍ୟ କରୁନାହାଁ, ଧନରେ ମନ ଲଗାନାହାଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଶାସିତ ହୁଅ। ମୁଁ ଦୋଷହୀନ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଏଠି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ହତ କରିବା, ତେବେ ଏହି ଲଜ୍ଜାଜନକ କାର୍ଯ୍ୟ ପରେ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଣ କହିବା? ରାଜା ହତ୍ୟା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା, ଗୋ ହତ୍ୟା, ଚୋରି, ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟା, ନାସ୍ତିକତା, ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ସମ୍ବୋଧନ—ଏହି ସବୁ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି। ଚଗଲି କଥା କହିବା, କଞ୍ଜୁସି, ମିତ୍ର ଦ୍ରୋହ, ଗୁରୁ ର ଶୟନର ଉଲ୍ଲଂଘନ—ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନସ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ନଶ୍ଟ କରେ। ମୋ ଚର୍ମ, କେଶ, ହାଡ଼ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୋ ମାଂସ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ପଞ୍ଚ ନଖୀ ପ୍ରାଣୀ—ଏହି ପଞ୍ଚ: କଣ୍ଡା, କଣ୍ଡା ଶୁଆ, ଗୋହି, ଖରା, ଏବଂ କଚ୍ଛପ—ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଜନଯୋଗ୍ୟ। ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଲୋକମାନେ ମୋ ଚର୍ମ ଓ ହାଡ଼କୁ ଛୁଇନାହାନ୍ତି, ମାଂସ ଖାନାହାନ୍ତି; ତଥାପି ମୁଁ ପଞ୍ଚ ନଖୀ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ହତ ହୋଇଛି। ତାରା ମୋତେ ସତ୍ୟ ଓ ଉପକାରୀ କଥା କହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ମୋହରେ ଅନ୍ତେ ଭାଗ୍ୟରେ ଶାସିତ ହୋଇପଡିଛି। କକୁତ୍ସ୍ଥ ତୁମେ ରକ୍ଷକ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭୂମି ସତ୍ୟରେ ରକ୍ଷିତ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଏକ ସତୀ ନାରୀ ଅପତ୍ରା ଭାର୍ତ୍ତା ସହିତ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ। ଚତୁର, ଦ୍ରୋହୀ, ନିମ୍ନ, ମିଥ୍ୟା ନମ୍ର ମନସ୍କ—ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ତୁମେ ବଡ଼ ଦଶରଥଙ୍କ ଉତ୍ପନ୍ନ କିପରି ହେଲା? ଧର୍ମ ର ମାର୍ଗ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି, ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ଆଚରଣ ଭଙ୍ଗ କରି, ଧର୍ମ ର ଅଙ୍କୁଶ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଛି। ଏପରି ଅନୁଚିତ ଓ ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ, ତୁମେ ଉତ୍ତମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଣ କହିବା? ରାମ, ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇଛ, ସେଉଁ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଆମ ପ୍ରତି; ମୁଁ ତୁମେ ତୁମ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଏପରି ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇବା ଦେଖୁନାହିଁ। ଯଦି ତୁମେ ମୋ ସହିତ ସାମ୍ନା ସାମ୍ନି ଯୁଦ୍ଧ କରିଥାନ୍ତ, ଏହି ଦିନ ମୁଁ ତୁମକୁ ବୈବସ୍ୱତ ଦେବତା ସମ୍ମୁଖ କରିଥାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତୁମେ ମୋତେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ହତ କରିଛ, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କୁ ଅସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୁଏ। ଯଦି ସୁଗ୍ରୀବ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରେ ତୁମେ ମୋତେ ହତ କରିଛ, ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ମୋତେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କହିଥାନ୍ତି; ଏକ ଦିନରେ ମୁଁ ମୈଥିଲୀକୁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଣିଦେଇଥାନ୍ତି। ମୁଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ, ତୁମ ଜନାନୀଙ୍କ ଅପହରଣକାରୀ, ରାବଣକୁ ଗଳାରେ ବାନ୍ଧି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଜୀବନ୍ତ ଦେଇଥାନ୍ତି। ମୈଥିଲୀ ଯଦି ସମୁଦ୍ରର ଜଳରେ କିମ୍ବା ପାତାଳରେ ରଖାଯାଇଥାନ୍ତି, ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ସେକୁ ଧଳା ଖଚ୍ଛି ପରି ଉଠାଇ ଆଣିଦେଇଥାନ୍ତି। ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଥିବା ପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ରାଜ୍ୟ ପାଇବା ଯଥାଯଥ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅଧର୍ମରେ ମୋତେ ହତ କରିଛ, ଏହା ଅଯଥାଯଥ। ଦୁନିଆ ଏପରି ଭାଗ୍ୟରେ ନିୟତ, କିନ୍ତୁ ଯଦି ତୁମେ କିଛି ନ୍ୟାୟ ରଖିଛ, ତେବେ ଉତ୍ତମ ଉତ୍ତର ଦିଅ।" ଏଭଳି କହି ବାଲୀର ମୁଁ ଶୁଷ୍କ ହେଇଗଲା, ବାଣର ଘାୟରେ ତ୍ୟାନ୍ତିତ, ବନରାଜ ରାଜପୁତ୍ର ବାଲୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଚୁପ ହେଇ ରହିଗଲେ।