ବଳୀ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୁନା ଗହଣାରେ ଭୂଷିତ, ତାଙ୍କ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଗ ଚାଲିଯିବା ପରେ ପୃଥିବୀରେ ପଡିଗଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଏପରି ଥିଲା ଯେଉଁପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତାକା ତାହାର ଚମକ ହରାଇ ଭୂମିରେ ପଡିଯାଇଛି। ବନରେ ମକା ବା ଭାଲୁ ମାନଙ୍କର ଏହି ମହାପ୍ରଭୁ ଭୂମିରେ ଚିତ୍ତି ହେବା ସହିତ, ସମଗ୍ର ଜଗତ ଅନ୍ଧାର ହେବାର ସମାନ, ଏକ ଚନ୍ଦ୍ରହୀନ ଆକାଶ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କ ଶରୀର ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଜୀବନ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ କିଛି ହରାଇନଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସୁନା ମାଳା, ରତ୍ନରେ ଭୂଷିତ, ବଳୀଙ୍କ ଜୀବନ, ଶକ୍ତି ଓ ମହିମାକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା। ସେହି ସୁନା ମାଳା ନିଧିରେ, ବଳୀ ଏକ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳାର ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯାହା ଆଲୋକରେ ପ୍ରସ୍ଥିତ। ତାଙ୍କ ମାଳା, ଶରୀର, ଓ ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ତାଙ୍କ ଜୀବନ ନିବାରଣ କରିଥିଲା, ଏହି ତିନିଟି ଭୂଷଣ ତାଙ୍କ ପଡିଥିବା ଶରୀରକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲା। ରାମଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛୁଡାଯାଇଥିବା ଏହି ଅସ୍ତ୍ର, ଯୋଧାମାନେ ଆକାଶକୁ ଯିବାର ପଥ ଖୋଲିଦେଇଥିବା, ବଳୀଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିଗକୁ ଉଠାଇନେଇଗଲା। ଯେପରି ଶମାନ୍ତି ଅଗ୍ନି ନିଶ୍ୱାସ ହରାଇ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, କିମ୍ବା ଯୟାତି କର୍ମଫଳ ଶେଷ ହେବା ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ବିପ୍ରତ୍ୟାଗ ହେଇଯାନ୍ତି, ବଳୀ ଏହି ପରି ସଂଘର୍ଷ ଭୂମିରେ ଚିତ୍ତି ହେଲେ। ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଷାବିଲାସ ଶେଷରେ ଭୂମିକୁ ପଡିଯାଏ, କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଉପେନ୍ଦ୍ର ଦୁଃସହ ହୋଇଯାନ୍ତି, ବଳୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସୁନା ମାଳାରେ ଭୂଷିତ, ବିସ୍ତୃତ ଛାତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ, ରୂପମୟ ମୁହଁ ଓ ସିଂହ ସମ ଚକ୍ଷୁ, ଭୂମିରେ ଚିତ୍ତି ହୋଇଥିଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦୁଇ ଭାଇ ମହାପ୍ରତାପୀ, ବଳୀଙ୍କୁ ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ଦେଖିଲେ ଓ ନିକଟେ ଗଲେ, ଏକ ଶାନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଭଳି ପଡିଥିବା ବୀରଙ୍କୁ ଦେଖି ଉଭୟ ଭାଇ ସମ୍ମାନ ଓ ଦୟା ସହିତ ନିକଟେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ବଳୀ ତାଙ୍କୁ କିଛି କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଲେ, ଯଦିଓ ସେସବୁ ନୀତି ଓ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସମ୍ମାନିତ ଥିଲା। ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ ସେ ଦୀପ୍ତି ହରାଇ, ଅନ୍ୟ ଦାନବର ପ୍ରାଣ ନିବାରଣ ପରେ ଯେପରି ଅନ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ଏହି ପରି ସେ ଯୁକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ କହିଲେ, ଯୁଦ୍ଧର ଗର୍ବ ଓ ଗର୍ବିତତା ସହିତ। ବଳୀ କହିଲେ, "ତୁମେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଓ ଦେଖିବାରେ ମନୋହର, ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମୁଁ ପଛ ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ ମୋତେ ମାରି ତୁମେ କେଉଁ ନୀତି ଲାଭ କଲା? ମୁଁ ରାଗରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲି, ତୁମର ଦୟା, ଦୃଢ଼ତା, ନିଶ୍ଚୟ, ନିଶ୍ଚୟରେ ରହିବା—ଏହି ଗୁଣ ସମସ୍ତ ଜନ ତୁମ୍ପରି ମହିମା କଥା କହନ୍ତି।" "ଆତ୍ମ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ସଂୟମ, ଧୈର୍ୟ, ଧର୍ମ, ଶକ୍ତି, ସତ୍ୟ, ପ୍ରତାପ—ଏହି ଗୁଣ ରାଜାଙ୍କ, ଓ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ଏହି ଗୁଣ ଓ ତୁମ୍ପରି ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମ ଚିନ୍ତା କରି, ମୁଁ ତାରାଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ମାନି ମଧ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲି।" "ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲି, ତୁମେ ମୋତେ ଅନ୍ୟ ହାତରେ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହି ଭାବ ମୋ ମନରେ ଆସିଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିନଥିଲି।" "ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣିଛି, ଏକ ଧର୍ମର ପତାକା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧର୍ମରେ ଶିଳ୍ପି, କୁ-ଆଚରଣରେ ଦୁଷ୍ଟ, ଏକ ଘାସ ଦ୍ୱାରା ଢାକା କୁଆ ଭଳି।" "ଧର୍ମର ଆବରଣ ରଖି ଦୁଷ୍ଟ ମନ, ଅଗ୍ନି ଭଳି ଲୁଚିଥିବା, ଏହି ଭଳି ତୁମେ ଧର୍ମର ଆବରଣ ତଳେ ଲୁଚି ଅପରିଚିତ।" "ତୁମ ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ନଗରରେ, ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଅପରାଧ କରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅବହେଳା କରେନି—ତେଣୁ ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତୁମେ ମୋତେ କାହିଁକି ମାରିଲା?" "ମୁଁ ଏକ ବନବାସୀ ବାନର, ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଛି, ଏଠାରେ ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁନଥିଲି, ଅନ୍ୟ ଏକ ସହିତ ଲଢୁଥିଲି।" "ତୁମେ, ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦେଖିବାରେ ମନୋହର, ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ ଧରିଛ, ଏହି ଚିହ୍ନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଉଛି।" "କେଉଁ ଯୋଧା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ, ଶିକ୍ଷିତ ଓ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ, ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ ତଳେ ଲୁଚି ଏପରି କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବ?" "ତୁମେ ରଘୁବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ, ଧର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାହା ସତ୍ତ୍ୱେ ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଦେଖାଯାଉଛ, ତାହାର ଅନୁକୂଳ କାର୍ଯ୍ୟ କାହିଁକି କରୁନଥିଲା?" "ସମ୍ବାଦ, ଦାନ, ସହିଷ୍ଣୁତା, ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ଦୃଢ଼ତା, ପ୍ରତାପ—ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଗୁଣ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ମଧ୍ୟ।" "ମୁଁ ଏକ ବନବାସୀ, ଫଳ, କନ୍ଦ, ଓ ମାଂସ ଖାଇ ରହୁଛି; ଏହି ଆମର ନିୟମ, ତୁମେ ଲୋକମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟ, ରାଜା।" "ଭୂମି, ସୁନା, ନାରୀ, ଏବଂ ଦ୍ୱେଷର କାରଣ—ଏହି ଇଚ୍ଛାର ଉତ୍ସ; ଏଠାରେ ମୋ ଫଳରେ କେଉଁ ଲୋଭ ତୁମର?" "ନୀୟମ, ସଂୟମ, ଦଣ୍ଡ ଓ ଉପକାର—ଏହି ରାଜାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ; ରାଜାଙ୍କ ଆଚରଣ କେବେ ଅପବିତ୍ର ହୋଇନଥିଲା—କିନ୍ତୁ ରାଜା କେବେ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତିନାହିଁ।" "କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳିତ, ଶୀଘ୍ର ରାଗି, ଅସ୍ଥିର, ତୁମ ରାଜା ଆଚରଣ ମିଶ୍ରିତ, ଧନୁ ଓ ବାଣରେ ଲଗ୍ନ।" "ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ସମ୍ମାନ କରନାହିଁ, ଧନରେ ଚିନ୍ତା ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଇଚ୍ଛାରେ ଶାସିତ, ତୁମେ ଚଞ୍ଚଳ, ରାଜା।" "ମୋତେ ଏଠାରେ ଅପରାଧ ନଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମାରିବା ପରେ, କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଧର୍ମବନ୍ଧୁ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କଣ କହିବା?" "ରାଜା-ଘାତକ, ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଘାତକ, ଗାଏ ଘାତକ, ଚୋର, ଜୀବ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିବା, ନାସ୍ତିକ, ଅନ୍ୟର ଜନାନୀଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିବା—ଏମାନେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି।" "କଥା ଚାଲାଇବା, କଞ୍ଜୁଷ, ମିତ୍ର ଘାତକ, ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିବା—ଏମାନେ ଅନ୍ତରେ ଦୁଷ୍ଟ, ନିଶ୍ଚୟ ଧ୍ୱଂସରେ ଯାନ୍ତି।" "ମୋର ଚମର, କେଶ, ଏଂ ହାଡ ଧର୍ମିକଙ୍କ ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୋ ମାଂସ ଧର୍ମିକ ତୁମେ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ପାଞ୍ଚ ନଖ ଥିବା ପାଞ୍ଚ ପ୍ରାଣୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଇବାଯୋଗ୍ୟ—ଏହି ହେଉଛି କଣ୍ଡା, ଦୁର୍ଗା, ଗୋସାପ, ଖରା ଓ ପାଞ୍ଚମ ଏହି କଛୁଆ।