ରାମ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅପାର ତେଜ ଦେଖି, ମହାବଳୀ ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଧନୁରେ ଏକ ବିଷାକ୍ତ ସର ଧାରଣ କରି, ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତା ପରି ତାହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଟାଣିଲେ। ତାଙ୍କ ଧନୁର ତଣ୍ଡ ଶବ୍ଦରେ ଆକାଶର ଦେବଗଣ ଓ ମୃଗମାନ୍ୟା ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ଚିତ୍ତବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ପଳାଇଯାନ୍ତି, ସେପରି ପଳାଇଗଲେ। ତାପରେ, ରାଘବ ତାଙ୍କ ଧନୁରୁ ଏହି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ସର ଛାଡ଼ିଲେ—ଏହା ମେଘ ଗର୍ଜନ ପରି ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା, ଏବଂ ବିଜୁଳି ପରି ଜ୍ୱାଳାମୟ ଥିଲା। ସରଟି ଯାଇ ବାଲିଙ୍କ ଛାତିକୁ ଭେଦିଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଘାତରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ରାଜା ବାଲି ତୁରନ୍ତ ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ିଲେ। ଅଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଧ୍ୱଜ ପଡ଼ିଯିବା ପରି, ତାଙ୍କ ତେଜ ହ୍ରାସ ପାଇଲା, ଗଳା ଅଶ୍ରୁରେ ଆଟକିଯିବାରୁ ବିନୀତ ମନେ ବେଦନାର ଧ୍ୱନି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରିବାର ଶକ୍ତି ଥିବା, ସୁନା ଓ ରୂପାରେ ଶୋଭିତ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ହର ମୁଁହରୁ ଅଗ୍ନି ଓ ଧୂଆଁ ନିର୍ଗତ କରନ୍ତି। ବାଲି ରକ୍ତ ଧାରାରେ ବିଜ୍ଞାନ୍ତ ହୋଇ, ଉତ୍ପତ୍ତିଶୀଳ ଅଶୋକ ଗଛ ପରି ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଚେତନା ହରାଇଗଲା। ଏହା ପରେ, ବିଶିଷ୍ଟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ସତରଞ୍ଜ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୟଙ୍କର ବାଲି, ରାମଙ୍କ ସର ଘାତରେ ଏକ ଗଛ କଟିଯିବା ପରି ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ିଲେ। ସୁନା ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ବାଲି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ପ୍ରସାରିତ କରି ଭୂମିରେ ଏପରି ପଡ଼ିଲେ—ଏହା ଇନ୍ଦ୍ର ଧ୍ୱଜ ତାରା ଖସିଯିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ବାନର ଓ ଭାଲୁ ମାନ୍ୟାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ବାଲି ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଗଲା, ଯେପରି ଆକାଶ ଚନ୍ଦ୍ର ବିହୀନ ହୋଇଯାଏ। ତାଙ୍କ ଦେହ ଭୂମିରେ ଡହଳିପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ତେଜ, ପ୍ରାଣ, ଶକ୍ତି ଓ ପରାକ୍ରମ କ୍ଷୟ ହେଲା ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଦତ୍ତ ସୁନା ମାଳା ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ, ଶକ୍ତି ଓ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା। ସେହି ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧି, ବାଲି ତାପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ—ଯେପରି ସାନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ମେଘ ଚାରିପାଖରେ ଆଲୋକ ଝଲମଲ କରୁଥାଏ। ତାଙ୍କ ମାଳା, ଦେହ ଏବଂ ଜୀବନ୍ଦାୟୀ ସର—ଏହି ତିନିଟି ଅଳଙ୍କାର ତାଙ୍କ ପତିତ ଦେହରେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୟୁତିମାନ ଥିଲା। ଏହି ଶସ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ି, ବୀରମାନ୍ୟାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବାର ପଥ ଖୋଲିଦେଲା, ଓ ବାଲିଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚତମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚାଇଦେଲା। ବାଲି ଏପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିଲେ—ଏକ ନିର୍ମିଳିତ ଅଗ୍ନି ପରି, କିମ୍ବା ଯୟାତି ଯେପରି ତାଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେବା ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ବହିଷ୍କୃତ ହେଲେ। ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଯାଏ, କିମ୍ବା ଦୁର୍ଜୟ ଇନ୍ଦ୍ର, କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳ କରାଯାଇପାରିବା ଉପେନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ବାଲି, ସୁନା ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଚୌଡ଼ ପ୍ରଷ୍ଠ, ବଳିଷ୍ଠ ବାହୁ, ଦ୍ୟୁତିମାନ ମୁହଁ ଓ ସିଂହ ପରି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଏହିପରି ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଥିଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ପତିତ ବୀରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଦୁଇଁ ଭାଇ ମୃଦୁ ଭାବରେ ଏହି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବୀରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବାଲି ରାମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି କିଛି କଠୋର କଥା କହିଲେ, ଯଦିଓ ସେଗୁଡ଼ିକ ନ୍ୟାୟ ଓ ଶିଷ୍ଟତାରେ ଭିତ୍ତି କରିଥିଲା। ଘାତ ପାଇଁ, ତେଜ କ୍ଷୟ ହୋଇ, ଅନୁଭୂତି ହରାଇ, ଏକ ଦାନବ ବଧ ହୋଇଥିବା ପରି, ବାଲି ଯୁକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଗର୍ବରେ ଆତ୍ମଗର୍ବିତ ଭାବରେ କହିଲେ: "ତୁମେ ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ଦୃଶ୍ୟରେ ମନୋହର, ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର—କିଏ ଏଠାରେ କୌଣସି ନ୍ୟାୟ ଲାଭ କଲେ? ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲି।" "ତୁମେ ଦୟାମୟ, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ, ଚୁକ୍ତି ପାଳନକାରୀ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ—ଏହିପରି କୀର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତ ଜନ ତୁମ ନାମରେ କହନ୍ତି। ଆତ୍ମ-ନିୟମ, ସଂଯମ, କ୍ଷମା, ଧର୍ମ, ଧୃତି, ସତ୍ୟ, ପରାକ୍ରମ—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ରାଜାଙ୍କ ଗୁଣ, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ମଧ୍ୟ।" "ଏପରି ଗୁଣ ଓ ଉଚ୍ଚ ବଂଶ ବିଚାର କରି, ମୁଁ ତାରାଙ୍କ ନିରୋଧ ସত্ত୍ୱେ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ମିଳିଲି। ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲି ଯେ, ତୁମେ ଏଠାରେ ନାହାଁତୁ, ତେଣୁ ମୋତେ ଅନ୍ୟର ହାତରେ ଘାତ କରିବେ ନାହିଁ।" "ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣିଛି, ତୁମ ଆତ୍ମା ନାଶ ପାଇଛି, ଧର୍ମର ପ୍ରତୀକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଛ, ଚରିତ୍ରରେ ଦୁଷ୍ଟ, ଘାସ ଛାଡ଼ି ଆଛିଥିବା କୁଏଁ ପରି। ଧର୍ମ ମୁଖାବରଣ ଧାରଣ କରି ଅଧର୍ମ କରୁଥିବା ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷ, ଲୁଚିଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି—ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁ ନାହିଁ।" "ତୁମେ ଯଦି ମୋ ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ସହରରେ ଥାନ୍ତୁ, ମୁଁ ଯଦି ଅପରାଧ କରିଥାଏ, ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ଅବହେଳା କରିନଥିଲି—ତେବେ ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଥିଲି, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ବଧ କଲେ?" "ମୁଁ ଏକ ବନବାସୀ ବାନର, ସବୁବେଳେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଏ, ଏଠାରେ ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁନଥିଲି, ଅନ୍ୟ ସହିତ ଲଢ଼ୁଥିଲି। ତୁମେ, ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସବୁଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଛ।" "କିଏ ଏପରି ଧର୍ମଶୀଳ, ଶିକ୍ଷିତ, ସନ୍ଦେହ ନଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଧର୍ମ ଚିହ୍ନ ରଖି ଏପରି କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ? ତୁମେ ରାଘବ ବଂଶର ଜନ୍ମ, ଧର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହିପରି ଉଚ୍ଚ ବଂଶର ଲୋକ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି କରିପାରିବେ?" "ସମ୍ମିଳନ, ଦାନ, କ୍ଷମା, ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ଧୃତି, ପରାକ୍ରମ—ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଗୁଣ, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ମଧ୍ୟ।" "ଆମେ ବନବାସୀ, ଫଳ, ମୂଳ ଓ ମାଂସ ଖାଉଛୁ; ଏହା ଆମର ଜୀବନ, ଆପଣ ଲୋକମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମହାପୁରୁଷ। ଜମି, ସୁନା, ନାରୀ, ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର କାରଣ—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ଆସକ୍ତିର ଉତ୍ସ; ଏଠି ମୋର ଫଳ ମୂଳରେ ତୁମେ କଣ ଲୋଭ ପାଇଲେ?" "ଶାସନ, ଆତ୍ମ-ନିୟମ, ଦଣ୍ଡ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ—ଏହି ରାଜଧର୍ମ; ରାଜାଙ୍କ ଆଚରଣ ଅପବିତ୍ର ନୁହେଁ—ତେଣୁ ରାଜା କେବେ କାମନାରେ ଚାଲନ୍ତି ନାହିଁ।