ଏହି ଅତିପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧରେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଘାତରେ ଭୟାନକ ରାଗରେ ଭରି ଯାଇଥିବା ବାଲୀ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ରକ୍ତ ଝରିଲା, ଏକ ପାହାଡ଼ ଆଘାତ ପାଇ ଆଘାତିତ ହେବା ପରି। ସୁଗ୍ରୀବ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ଏକ ସାଳ ଗଛ ଉପଡ଼ି ନେଇ, ତାହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିରେ ବାଲୀଙ୍କ ଦେହରେ ଆଘାତ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ବିଜ୍ଳୀ ଆଘାତ କରେ। ସାଳ ଗଛର ଆଘାତରେ ବାଲୀ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, ଏହି ଭାରୀ ଆଘାତରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ତଳାମଳ କରିଲା, ଏକ ସାମୁଦ୍ରିକ ଜାହାଜ ଭାର ଭରି ଭାସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ବାନର, ଗରୁଡ଼ ପରି ତ୍ୱରିତ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଏକାକାର ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି। ଦୁଇଜଣେ ପ୍ରତିପକ୍ଷର ନାଶ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟର ଦୂର୍ବଳତା ଖୋଜୁଥିଲେ; ବାଲୀ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଆଉ ଅଧିକ ବଢ଼ିଗଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ, ବାଲୀଙ୍କ ଆଘାତରେ ଦମିଗଲେ; ତାଙ୍କ ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗିଗଲା, ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ହେଲା। ବାଲୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ରାଗ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ, ଚେନା ଗଛ, ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା, ଓ ବିଜ୍ଳୀ ସମ ନଖ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ। ମୁକ୍ତି, ଘୁଁଟି, ପାଦ, ଓ ବାହୁ ଦେଇ, ପୁନଃପୁନି ଦୁଇଜଣେ ମାନ୍ୟା ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ଏହା ବୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି। ଏହି ଦୁଇ ବାନର, ଜଙ୍ଗଲ ନିବାସୀ, ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ ଆପସରେ ଗର୍ଜନ କରିଥିଲେ, ମେଘ ଗର୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା। ତାପରେ ରାଘବ ଦେଖିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନ୍ୟାର ମହାରାଜ, ଦୂର୍ବଳ ହେଉଛନ୍ତି, ପୁନଃପୁନି ଚାରିପାଶେ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ, ବାଲୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅଭିଲାଷ କଲେ। ତାପରେ, ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି ଏକ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଧନୁରେ ସଜାଇ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଟାଣିଲେ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ କାଳଚକ୍ରକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇ। ଧନୁର ତାଣର ଶବ୍ଦରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବମାନ୍ୟା ଓ ମୃଗମାନ୍ୟା ଭୟରେ ଏକ ଯୁଗ ଶେଷ ହେବା ପରି ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ। ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର, ବିଜ୍ଳୀ ଗର୍ଜନ ଓ ଆଗ ଚମକ ପରି, ବାଲୀଙ୍କ ଚେଷ୍ଟରେ ଆଘାତ କଲା। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରର ଆଘାତରେ ବାନର ମହାରାଜ ବାଲୀ, ଅତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହା ଏପରି ଥିଲା, ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ ଚନ୍ଦ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତାକା ତଳାଇ ଦିଆଯିବା ପରି; ତାଙ୍କ ଗଳା ଅଶ୍ରୁରେ ଅଟକିଗଲା, ଦୁଃଖ ଭରା ଶବ୍ଦ ଦେଇ ଦେଖାଗଲେ। ମନୁଷ୍ୟମାନ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ଏକେ ଶିବ ପରି, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୂପାରେ ଭୂଷିତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ, ଏହା ଶିବଙ୍କ ମୁଖରୁ ଆଗ ଓ ଧୂଁଆ ନିକଳିବା ପରି। ତାପରେ ବାଲୀ, ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଲିପ୍ତ, ବସନ୍ତରେ ଅଶୋକ ଗଛ ଝଡ଼ିବା ପରି, ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତାକା ତଳାଇ ଦିଆଯିବା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ଷଣରେ, ଶ୍ରୀମତ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ସପ୍ତଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହାପରେ, ବାଲୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟାନକ, ରାମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରର ଆଘାତରେ ଏକ ଗଛ କାଟି ତଳାଇ ଦିଆଯିବା ପରି ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଚାରି ପାଖକୁ ବିସ୍ତାରିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତାକା ତାହାର ଚମକ ଛାଡ଼ି ଦେବା ପରି। ବାନର ଓ ଭାଲୁ ମାନ୍ୟାର ମହାରାଜ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ସଂସାର ଚମକିଲା ନାହିଁ, ଆକାଶ ଚନ୍ଦ୍ର ବିହୀନ ହେବା ପରି। ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବାଲୀଙ୍କ ଦେହ ତାହାର ଚମକ, ଜୀବନ, ଶକ୍ତି, ଓ ପ୍ରତାପ ହରାଇଲା ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯିଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା, ମଣିମାଣ୍ୟାରେ ଭୂଷିତ, ଏହି ପ୍ରମୁଖ ବାନରଙ୍କ ଜୀବନ, ଶକ୍ତି, ଓ ଗୌରବକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ସହିତ, ବାନରମାନ୍ୟାର ନାୟକ ସନ୍ଧ୍ୟାର ମେଘ ପରି, ଆଲୋକ ରେଖା ଦେଇ ଚମକି ଦେଖାଗଲେ। ତାଙ୍କ ମାଳା, ଦେହ, ଓ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର—ଏହି ତିନିଟି ଭୂଷଣ ତାଙ୍କ ପଡ଼ିଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ଚମକିଲା। ରାମଙ୍କ ଧନୁରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଏହି ଅସ୍ତ୍ର, ଯୋଧାମାନ୍ୟାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗର ପଥ ଖୋଲିଥିବା, ବାଲୀଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ଉଠାଇ ଦେଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ି ଯିବା, ଶିଖା ହୀନ ଅଗ୍ନି ପରି, ଯଥା ଯୟାତି ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେବା ପରି ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳାଇ ଦିଆଯିବା। ଏକ ଯୁଗ ଶେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଯିବା ପରି; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ଜିନିବା ଦୁର୍ବଳ; ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଅସହ୍ୟ; ବାଲୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳାରେ ଭୂଷିତ, ଚୌଡ଼ା ଛାତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ମୁହଁ, ସିଂହ ପରି ଆଖି, ପଡ଼ି ଯିବା। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ମହାନ ଯୋଧାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏକ ଅଗ୍ନି ଶିଖା ନିର୍ବାପିତ ହେବା ପରି, ମୃଦୁ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମହାପ୍ରତାପଶାଳୀ, ମୃଦୁ ଭାବେ ପଡ଼ିଥିବା ବିର ନାୟକଙ୍କୁ ଦେଖି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ରାମ, ରଘୁବଂଶୀ, ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ବାଲୀ କିଛି କଠୋର କଥା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶିଷ୍ଟ ଓ ଧର୍ମ ଭିତ୍ତିକ। ଆଘାତିତ, ଚମକ କ୍ଷୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହରାଇ, ଏକ ଦୂତାତ୍ମା ପରି, ବାଲୀ ତାଙ୍କ ଗର୍ବ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତାପରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ଯୁକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ। "ତୁମେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟୀ, ନରପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର, କେଉଁ ଧର୍ମ ଲାଭ କଲା? ମୁଁ ରାଗରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲି, ତୁମ ଆଘାତରେ ମୋର ଶେଷ ହେଲା।" ବାଲୀ ତାଙ୍କ ଦୂଃଖ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଭିଯୋଗ କହିଲେ। "ତୁମେ ଦୟାଶୀଳ, ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା, ସମ୍ଯୋଗ ରକ୍ଷକ, ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଟଳ, ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି।" "ସଂଯମ, ନିଗ୍ରହ, ଧୈର୍ୟ, ଧର୍ମ, ଦୃଢ଼ତା, ସତ୍ୟ, ପ୍ରତାପ—ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଗୁଣ, ଓ ଅପରାଧୀମାନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ମଧ୍ୟ।