ପବିତ୍ର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡର ଏକତିସ ଶ୍ଳୋକର କଥା ଏବେ ଶୁଣିବାକୁ ଯାଉଛି। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ କରି, ସେଇ ରାତିଟିଏ ସେଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ହୃଦୟରେ ଖୁସି ସହିତ କାଟିଲେ। ପ୍ରଭାତ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ନିଜ ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଏକାସାଥିରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେମାନେ ଅଗ୍ନିପ୍ରତିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର କରି, ମୃଦୁ ଓ ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ—"ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ସେବକ। ଆପଣ ଯାହା ଆଦେଶ ଦେବେ, ଆମେ ତାହା କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।" ସେମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମିଥିଳାର ରାଜା ଜନକ ଏଠାରେ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଯଜ୍ଞ କରିବେ। ଆମେ ସେଠାକୁ ଯିବା। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆମ ସହ ଚଳ, ଏଠାରେ ତୁମେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଧନୁଷ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।" "ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଦେବମଣ୍ଡଳରେ ଦେବତାମାନେ ଦାନ କରିଥିଲେ; ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ରାକ୍ଷସ କିମ୍ବା କୌଣସି ମାନବ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ତାଣିପାରିବେ ନାହିଁ। ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ଏହାର ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ସଫଳ ହୋଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ମିଥିଳାର ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ରାଜାଙ୍କର; ତୁମେ ଏଠାରେ ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଯଜ୍ଞ ଦେଖିପାରିବ।" "ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟ ମିଥିଳାର ରାଜାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞର ଫଳସ୍ୱରୂପ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ରାଜମହଳରେ ଅତି ପବିତ୍ର ଭାବରେ ଅଗୁରୁ ଧୂପ ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ ସହିତ ରଖାଯାଏ।" ଏପରି କହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସହ ନେଇ, ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାସିନ୍ଦାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଯାତ୍ରା ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, "ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋର ବିଦାୟ; ମୁଁ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ, ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀର ଉତ୍ତର କୂଳ ଓ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ପାଶକୁ ଯାଉଛି।" ଏପରି କହି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କର ଅନୁସରଣକାରୀ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ବେଦପାରାୟଣ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ଶତ ଗଡ଼ି ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମର ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପଛପଛ ଚାଲିଥିଲେ। ବହୁ ଦୂର ଯିବା ପରେ, ସେମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ। ତାପରେ, ସମସ୍ତେ ସ୍ନାନ କରି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ତଳେ ବସିଲେ। ରାମ ଓ ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ମଧ୍ୟ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବସିଲେ। ତାପରେ ରାମ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅତି କୌତୁହଳ ସହ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଭଗବନ୍, ଏହି ଭୂମି କେଉଁଠି? ଏଠାରେ ଘନ ଅରଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଆପଣ ଦୟାକରି ଏହା ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ କଥା କହନ୍ତୁ।" ରାମଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷିମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସି, ସେଇ ଭୂମିର କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ— "ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏକ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀ କୁଶା ନାମକ ଋଷି ଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ସଦାଚାରୀ ଥିଲେ। ସେଉଁଠି ଏକ ଉତ୍ତମ ଓ ଧର୍ମିକ ବିଦର୍ଭ କନ୍ୟା ସହ ଚାରି ପୁଅ ହୋଇଥିଲେ—କୁଶାମ୍ବ, କୁଶନାଭ, ଅସୂର୍ତ୍ତରଜସ୍ ଓ ବସୁ। ସେମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। କୁଶା ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, 'ମୋ ପୁଅମାନେ, ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରି ସୁଶାସନ କର; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିବ।' ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ନଗର ସ୍ଥାପନ କଲେ। କୁଶାମ୍ବ କଉଶାମ୍ବୀ, କୁଶନାଭ ମହୋଦୟ, ଅସୂର୍ତ୍ତରଜସ୍ ଧର୍ମାରଣ୍ୟ ଓ ବସୁ ଗିରିବ୍ରଜ ନାମକ ନଗର ଗଢ଼ିଲେ। ହେ ରାମ, ଏଠା ବସୁଙ୍କ ଭୂମି; ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚ ଉତ୍ତମ ପାହାଡ଼ ଚାରିପାଖରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଏଠାରେ ସୁମାଗଧୀ ନଦୀ ପଞ୍ଚ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ମାଳା ପରି ବହୁଛି, ଯାହା ମାଗଧମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଏହି ମାଗଧୀ ନଦୀ ବସୁଙ୍କ ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଦୀ, ଏଠାର ମାଟି ଉପଜାଉ ଓ ଫସଲରେ ସମୃଦ୍ଧ। କୁଶନାଭ ରାଜା ଘୃତାଚୀ ନାମକ ଅପ୍ସରା ସହ ଏକଶେ ଅପୂର୍ବ କନ୍ୟାର ପିତା ହେଲେ। ସେମାନେ ଯୁବତୀ, ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଶ୍ରୁଙ୍ଗାରରେ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ଭାବେ ବାଗିଚାକୁ ଗଲେ, ଯେପରି ଶରତକାଳରେ ଏକଶେ ନଦୀ ଏକାଠି ହୁଏ। ସେମାନେ ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ଓ ବାଦ୍ୟ ଖେଳି, ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ଅତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଯୁବତାରେ ଶୋଭିତ ଏକଶେ କନ୍ୟା, ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ତାରାପରି, ବାଗିଚାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସମସ୍ତ ଗୁଣ, ଯୁବା ଓ ରୂପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି କନ୍ୟାମାନେକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ ବାୟୁଦେବ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ...