ବାଳୀଙ୍କୁ ଚେତାବନୀ ଦେଇ ସୁଗ୍ରୀବ ଦ୍ରୁତରେ କହିଲେ, “ମୋ ଏହି ମହା ମୁଠି, ଭଲଭାବେ ଗଠିତ ଆଙ୍ଗୁଠିମାନେ ସହିତ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଚେପି ରଖିଛି, ଏହି ଶକ୍ତିରେ ତୁମ ଜୀବନ ନେଇ ଦେବି।” ଏହିପରି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ବାଳୀ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ରୋଷରେ କହିଲେ, “ମୋ ମୁଠି, ତୁମ ଜୀବନ ନେଇ, ତୁମ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଡ଼ିଯାଉ।” ଏହି ସଂଘର୍ଷରେ ବାଳୀ ଉତ୍ତିଜିତ ହୋଇ ଦ୍ରୁତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଘାତ କରିବା ପରେ ରକ୍ତ ଝରିଲା, ଏହା ଏକ ପାହାଡ଼ ଆଘାତ ପାଇ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେବା ପରି ଦେଖାଗଲା। ସୁଗ୍ରୀବ ଚିନ୍ତା ନ କରି ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଏକ ଶାଳ ଗଛ ଉପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ବାଳୀଙ୍କ ଦେହରେ ଘାତ କଲେ, ଏହା ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବିଦ୍ୟୁତ ଆଘାତ ପଡ଼ିବା ପରି। ଶାଳ ଗଛର ଘାତରେ ବାଳୀ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, ଭାର ଅଧିକ ହେବାରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଦୁର୍ବଳ ହେଲା, ଏହା ଏକ ଦୁର୍ବଳ ଜାହାଜ ମାନ୍ୟା ହେବା ପରି। ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାଳୀ, ଦୁଇଁଝଣେ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ସମ, ଗରୁଡ଼ ପରି ଦ୍ରୁତ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଗଲେ। ଦୁଇଁଝଣେ ଏକାଉଁଝଣ ଦୁଇଁଝଣ କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଦୁଇଁଝଣ କୁ ଦୂର୍ବଳ କ୍ଷେତ୍ର ଦେଖିବାରେ ଲାଗିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବାଳୀ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ବଢ଼ିଗଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ଶୂର ନାୟକ, ବାଳୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଗର୍ବ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଶକ୍ତି କମିଗଲା। ବାଳୀ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ରୋଷ ଦେଖାଇ ରାଘବ କୁ ଦେଖାଇଲେ; ଗଛ, ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ନଖ ଦିଆଁ ପରି ତୀବ୍ର ଘାତ କଲେ। ମୁଠି, ଘୁଣ୍ଡି, ପାଦ, ଓ ବାହୁ ଦେଇ ଏକ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଭୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟର ଯୁଦ୍ଧ ପରି। ଦୁଇଁଝଣ ଭାନର ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ ଅତି ଉଚ୍ଚ ରୋଷରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଏହା ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା। ତାପରେ ରାଘବ ଦେଖିଲେ ଯେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେ ଅନେକ ଦିଗରେ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ରାମ ତାଙ୍କ ଶ୍ରୀମୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର କୁ ନଜର ଦେଲେ, ବାଳୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମ ଏକ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି ଅସ୍ତ୍ର କୁ ଧନୁରେ ଲଗାଇ, ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଟାଣିଲେ, ଏହା ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ କାଳଚକ୍ର ଘୁଞ୍ଚିବା ପରି। ତାଙ୍କ ଧନୁର ତାନ ଶବ୍ଦରେ, ଦିବ୍ୟ ରଥ ଓ ମୃଗମାନେ ଭୟରେ ଭାଗିଗଲେ, ଏହା ଏକ ଯୁଗ ଶେଷ ହେବା ପରି ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଲା। ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର, ବିଦ୍ୟୁତ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ବାଳୀଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲା। ଏହି ଶକ୍ତିରେ ବାଳୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନ୍ଦ୍ର, ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହା ଏକ ଆଶ୍ୱୟୁଜ ଋତୁରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତାକା ଖସିଯିବା ପରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇ, ଗଳା ଅଂଶୁ ଦେଇ, ବାଳୀ ଦୁଃଖ ଭରା ଶବ୍ଦ କହିଲେ। ଏହି ମହାପୁରୁଷ ରାମ, କାଳ ଶେଷରେ ସମ୍ବଳ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ସୋନା ଓ ଚାନ୍ଦି ରେ ଶୋଭିତ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ହରାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଅଗ୍ନି ଓ ଧୂଁଆ ନିସ୍କାସିତ ପରି। ବାଳୀ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ, ଆଶୋକ ଗଛ ପରି ହଲା, ବାସବଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଅବଚେତନ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପତାକା ଖସିଯିବା ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏବେ ତୁମେ କିଶ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଶ୍ରୀମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସପ୍ତଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ବାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର, ରାମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଆଘାତରେ, ଏକ ଗଛ କଟିଯିବା ପରି ଅଚିରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହ ସୋନା ଗହଣାରେ ଶୋଭିତ, ଅଙ୍ଗ ଚାଲିଗଲା, ଇନ୍ଦ୍ର ପତାକା ପରି ରୂପ ହରାଇଗଲା। ଏହି ବାନର ଓ ଭାଲୁ ନାୟକ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବା ପରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତ ଅନ୍ଧକାର ହେଲା, ଏହା ଚନ୍ଦ୍ର ହରାଇ ଆକାଶ ଶୂନ୍ୟ ହେବା ପରି। ଏହି ଦେହ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଜୀବନ, ଶକ୍ତି, ବୀରତା ହରାଇ ନାହିଁ। ସୋନା ମାଳା, ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ମଣି, ବାଳୀଙ୍କ ଜୀବନ, ଶକ୍ତି, ଏବଂ ମହିମାକୁ ରକ୍ଷା କଲା। ଏହି ସୋନା ମାଳା ସହିତ, ବାନର ନାୟକ ଲାଗିଲେ ଏକ ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେବା ପରି। ତାଙ୍କ ମାଳା, ଦେହ, ଏବଂ ଘାତ କରିଥିବା ଅସ୍ତ୍ର—ଏହି ତିନିଁ ଶୋଭା ତାଙ୍କ ପଡ଼ିଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଚମକୁଥିଲା। ରାମଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧରେ ନାୟକମାନେ ପାଇଁ ସ୍ଵର୍ଗର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଥିବା, ବାଳୀଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ନେଇଗଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବା ବାଳୀ, ଏକ ଅଗ୍ନି ଶିଖା ନିଶ୍ଶେଷ ହେବା ପରି, ଏବଂ ଯୟାତି ତାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତା ଶେଷ ହେବା ପରେ ସ୍ଵର୍ଗରୁ ଖସିଯିବା ପରି। ସମୟରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର ପରି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ। ବାଳୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସୋନା ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ବିସ୍ତୃତ ଛାତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ, ସିଂହ ପରି ଚକ୍ଷୁ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏହି ଶୂର ନାୟକଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଏକ ଅଗ୍ନି ଶିଖା ନିଶ୍ଶେଷ ହେବା ପରି। ଦୁଇଁଝଣେ ଭାଇ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୃଦୁ ଭାବରେ ଏହି ଗରିମାମୟ ନାୟକ ଉପରେ ଆସିବାରେ। ରାମ, ରଘୁବଂଶୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୁ ଦେଖି, ବାଳୀ କଠୋର କଥା କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ନ୍ୟାୟ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ମୂଳ୍ୟବାନ। ଘାତ ପାଇ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ପରି ଅନ୍ତର୍ଗତ, ବାଳୀ ତାଙ୍କ ମନ ଅନୁସାରେ, ଯୁଦ୍ଧର ଗର୍ବ ସହିତ କଥା କହିଲେ। “ତୁମେ, ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ଦେଖିବାରେ ମନୋହର, ମନୁଷ୍ୟର ନାୟକ ପୁତ୍ର—କିଏ ଉପକାର ହେଲା ଏଠାରେ ଏକ ପଛ ଫେରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ କୁ ମାରିବାରେ? ମୁଁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ରୋଷରେ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଛି।" "ଦୟାଶୀଳ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ, ନିଶ୍ଚୟରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା, ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ—ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ନାମ ତୁମେ ଭୂମିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛ।" "ସ୍ଵ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ସଂଯମ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଧର୍ମ, ଶକ୍ତି, ସତ୍ୟ, ପ୍ରତାପ—ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଗୁଣ, ଏ ନାୟକ, ଏବଂ ଅପରାଧୀଙ୍କୁ ଶାସନ ମଧ୍ୟ।