ତାରା, ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କଥା କହି, ଭଲପାଇ ବାଲିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ଭିଜିଗଲା, ଶୋକରେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ବାଲିଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତି ପରିକ୍ରମା କରି, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ସହିତ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାରା ଜେତ୍ରା ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, ବାଲି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ନଗରରୁ ବାହାରିଲେ—ଏକ ବିଶାଳ ସର୍ପ ମାନେ ଫୁଁସିଥିବା ପରି। ସେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଚାରିପଟେ ଦୃଷ୍ଟି ପାଥାଇ, ଶତ୍ରୁକୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବାଲି ଦେଖିଲେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ—ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଶ୍ରୀଙ୍ଗାରିତ, କମରେ କଟିବନ୍ଧନ, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳମାନ। ବାଲି ସ୍ନାୟୁମୟ ଶକ୍ତିରେ ତିବ୍ର, ମୁଠି ବନ୍ଧି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗେଇଲେ। ସେହିପରି, ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ, ସ୍ବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାରିତ ବାଲିଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ମୁଠି ବନ୍ଧି ଆଗେଇଲେ। ବାଲିଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତିମ, ସେ ଦୃତ ଗତିରେ ଆସୁଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ଏହି ମହାମୁଠି, ଭଲଭାବେ ବନ୍ଧା, ଉଙ୍ଗୁଳି ସମ୍ମିଳିତ, ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତୁମ ଜୀବନ ନେଇ ଯିବ।" ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ ସୁନି, ସୁଗ୍ରୀବ କ୍ରୋଧାନ୍ବିତ ହୋଇ, ଉତ୍ତରେ କହିଲେ, "ତୁମ ଏହି ମୁଠି, ତୁମ ଜୀବନ ନେଇ, ତୁମ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଡ଼ୁ!" ଏହିପରି ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ବାଲି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଘାତରେ ରକ୍ତାକ୍ତ ହେଇ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ କ୍ରୋଧରେ ଦୃତ ଗତିରେ ଆଗେଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ଘାତ ଲାଗିଲା—ସେ ଏକ ପାହାଡ଼ ରେ ମେଘ ଧରି ଘାତ ଲାଗିଥିବା ପରି ରକ୍ତ ଝରିଲା। ସୁଗ୍ରୀବ ବିଳମ୍ବ ନ କରି, ଏକ ଶଳ ଗଛ ଉପଡ଼ି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ବାଲିଙ୍କ ଦେହ ଉପରେ ଘାତ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ଅଶ୍ମାନ୍ତରେ ବଜ୍ରପାତ ହୁଏ। ଶଳ ଗଛର ଘାତରେ ବାଲି ଦୁର୍ବଳ, ଭାରକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଜଳରେ ଭାରି ଜହାଜ ପରି ହେଲେ। ଏହି ଦୁଇ ମହାବଳୀ ବାନର, ଦୃତ ଗତିରେ ଗରୁଡ଼ ପରି, ଭୟଙ୍କର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏଉଁ ଦୁଇଁ ଏକାଉଁକୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ବାଲି ଶକ୍ତିରେ ଅଧିକ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସୁର୍ୟପୁତ୍ର ସୁଗ୍ରୀବ, ବିରତାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ, ବାଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ହେଲା। ସୁଗ୍ରୀବ, ବାଲିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରାଘବଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ, ତାଳି, ଶାଖାଯୁକ୍ତ ଗଛ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର, ଏବଂ ବଜ୍ରପାତ ସମାନ ନଖ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ତାଳି, ଘୁଁଡ଼ି, ପାଦ, ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ହେଲା, ବୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି। ଦୁଇଁ ବାନର, ରକ୍ତାକ୍ତ ହୋଇ, ବନବାସୀ, ଏକାଉଁକୁ ଘୋରରେ ତ୍ରାସ ଦେଇ ବଡ଼ ଧ୍ୱନି ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ମେଘ ଦ୍ୱନି ପରି। ତାପରେ, ରାଘବ, ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସେ ଚାରିପଟେ ଦେଖୁଥିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ। ରାମ, ମହାତେଜସ୍ବୀ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି, ବାଲିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କ ଧନୁଷର ତୀର ଦେଖିଲେ। ସେ, ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ସମାନ ଏକ ତୀରକୁ ଧନୁଷରେ ଲଗାଇ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିରେ ଟାଣିଲେ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ କାଳଚକ୍ର ଘୁଞ୍ଚାଏ। ଧନୁଷ ତାଣିବାର ଧ୍ୱନିରେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ମୃଗମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ବିକଳ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ, ଯେପରି କାଳାନ୍ତର ଶେଷରେ ଭୟ ହୁଏ। ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୀର, ବଜ୍ରପାତ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପରି, ବାଲିଙ୍କ ଛାତିରେ ଘାତ କଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଘାତରେ, ବଳଶାଳୀ ବାଲି ଦୃତ ଗତିରେ ଭୂମିକୁ ଢଳି ପଡ଼ିଲେ। ସେ, ଆଶ୍ୱୟୁଜ ଋତୁରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ ପଡ଼ିଯିବା ପରି, ତେଜ ହୀନ ଓ ସ୍ମୃତିହୀନ ହୋଇ, ଗଳା ଅଶ୍ରୁରେ ଅଟକି, ବିରଳ କ୍ଷୁଦ୍ର ଶବ୍ଦ କଲେ। ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, କାଳାନ୍ତରର ନାଶକ ପରି, ସ୍ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୌପ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରିତ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର ମୁକ୍ତ କଲେ, ଯେପରି ହର ମୁଖରୁ ଅଗ୍ନି ଧୂଆଁ ନିଷ୍କାସନ କରନ୍ତି। ବାଲି, ରକ୍ତଧାରାରେ ଭିଜି, ବସନ୍ତ ପବନରେ ନଢ଼ି ହୋଇଥିବା ଅଶୋକ ଚେତନାହୀନ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ ପରି ଭୂମିକୁ ଢଳିଗଲେ। ଏହିଁଠି ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ସପ୍ତଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ବାଲି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟାନକ, ରାମଙ୍କ ତୀର ଘାତରେ ବୃକ୍ଷ ଛେଦ ହୋଇ ପଡ଼ିଯିବା ପରି ଅଚାନକ ଭୂମିକୁ ଢଳିଲେ। ତାଙ୍କ ଶରୀର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ପ୍ରସାରିତ, ତେଜ ମୁକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ ପରି ଭୂମିକୁ ଢଳି ପଡ଼ିଲେ। ସେ ମହାବାନର ଓ ରିକ୍ଷରାଜା ଭୂମିକୁ ଢଳିଯିବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅନ୍ଧକାର ହେଲା, ଯେପରି ଆକାଶରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିବା ପରି। ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଶରୀର ତେଜ, ପ୍ରାଣ, ଶକ୍ତି, ବଳ କ୍ଷୟ ହେଲାନି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମାଳା, ମଣିମାଳା ସଜିତ, ସେହି ବାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରାଣ, ଶକ୍ତି ଓ ତେଜକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲା। ସେହି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ସହିତ, ବୀର ବାନର ନାୟକ ସଂଧ୍ୟା ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାଳା, ଶରୀର ଓ ଶର ଏହି ତିନି ଅଳଙ୍କାର ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ତେଜ ଦେଉଥିଲା। ରାମଙ୍କ ଧନୁଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଏହି ଅସ୍ତ୍ର, ବୀରମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗର ପଥ ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରେ, ବାଲିଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇଗଲା। ସେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଏଭଳି ଢଳି, ଶିଖା ହୀନ ଅଗ୍ନି ପରି, ଯଥା ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେଲେ ଯୟାତି ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ଦିନାନ୍ତରେ କାଳକ୍ଷୟରେ ଭୂମିକୁ ଢଳିଯିବା; ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଦୁର୍ଜୟ; ଉପେନ୍ଦ୍ର ପରି ଦୁର୍ନିବାର। ବାଲି, ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମାଳାଧାରୀ, ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ସିଂହ ପରି ଚକ୍ଷୁ ଓ ମୁଖ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ଏହିପରି ଭୂମିରେ ଢଳି ପଡ଼ିଥିଲେ।