ତାରାଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ମୁହଁରେ ଚମକ ନେଇ, ସେ ଯେପରି ଭାବେ କଥା କହିଥିଲେ, ସେଥିରେ ଭାଳୀ ତାଙ୍କୁ ମୂଲ୍ୟାୟନା କରି ଏପରି କହିଲେ—"ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋ ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏତେ ରୋଷ ଉପରେ ମୁଁ କାହିଁକି ସହିବି? ବିର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପମାନ ସହିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହଁନ୍ତି, ଏହା ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟଦାୟକ। ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ସହିପାରିବିନାହିଁ, ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେ, ତାଙ୍କ ଗର୍ଜନ ସହିବି ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ। ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ରାଘବଙ୍କ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ସେ ଧର୍ମ ଓ କୃତଜ୍ଞତାକୁ ଜାଣନ୍ତି—ସେ ଅନ୍ୟାୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ ନାରୀମାନେ ସହ ଫେରିଯାଅ, ଆଉ ଆଗକୁ ମୋ ସହ ଚାଲିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ତୁମେ ମୋତେ ଯେତେ ଦୟା ଓ ଭକ୍ତି ଦେଖାଇଛ, ତାହା ପ୍ରମାଣ। ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସାମ୍ନା କରିବି, ତୁମେ ଭୟ ପକାଇ ଦିଅ। ତାଙ୍କ ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି, ତେବେ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ ନାହିଁ। ସେ ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେ, ମୁଁ ତାହା କରିଦେବି; ଗଛ ଓ ମୋ ମୁଷ୍ଟିର ଆଘାତରେ ସେ ପଛୁଆଁ ହେବ। ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ଗର୍ବରେ ଫୁଲିଯାଇଛି, ମୋ ସାମ୍ନାରେ ସେ ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ ତ ତୁମର ସାହାଯ୍ୟ ଓ ସ୍ନେହ ପ୍ରମାଣ କରିଛ। ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ଓ ଜନତା ଉପରେ ଶପଥ କରି କହେ—ତୁମେ ଏଠିଠାରେ ରୁହ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଜିତି ମୁଁ ଫେରିଆସିବି।" ତାପରେ ତାରା ମୃଦୁ କଥା କହି, ଭାଳୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ହଳୁକ ହଳୁକ କାନ୍ଦି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ତାରା ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଜୟ ଆଶା କରି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ସହିତ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଗଲେ, ଦୁଃଖରେ ହୃଦୟ ଭାରି ହୋଇଯିଥିଲା। ତାରା ତାଙ୍କ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, ଭାଳୀ ରୋଷରେ ମୁର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ ହୋଇ, ସହସା ନଗରରୁ ବାହାରିଲେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ସର୍ପ ଯେପରି ଫୁସ୍କୁଇଁ କରି ଚାଲେ। ସେ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଶ୍ୱାସ ଛାଡି, ଚାରିଦିଗରେ ଦୃଷ୍ଟି ପାତିଲେ, ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁକୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଭାଳୀ ଦେଖିଲେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ—ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଭଲ ଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଭାଳୀ ମୁଷ୍ଟି କସି, ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମ୍ମୁଖ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦିଗରେ ଗଲେ। ସେତେବେଳେ ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ, ଅଧିକ କ୍ରୋଧରେ ମୁଷ୍ଟି କସି, ଭାଳୀଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଭାଳୀ ରୋଷରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ କୁଶଳ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦୃତ ଗତିରେ ଏପରି କହିଲେ—"ମୋ ଏହି ମହାମୁଷ୍ଟି, ଭଲ ଭାବେ କସି, ସଜାଗ ଅଙ୍ଗୁଳି ସହିତ, ଶକ୍ତିରେ ତୁମ ଜୀବନ ନେଇ ନିଅ।" ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ—"ଏହି ମୁଷ୍ଟି, ତୁମ ଜୀବନ ନେଇ, ତୁମ ମୁଣ୍ଡରେ ପଡ଼ୁ!" ଏହା ପରେ, ଭାଳୀ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି, ଦୃତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ଆସି, ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ରକ୍ତ ବହିଲା, ଯେପରି ପାହାଡ଼ ଆଘାତ ପାଇ ରକ୍ତାକ୍ତ ହୁଏ। ସୁଗ୍ରୀବ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଏକ ଶାଳ ଗଛ ଉପଡ଼ି, ଭାଳୀଙ୍କ ଦେହରେ ଆଘାତ କଲେ, ଯେପରି ବିଜୁଳି ପାହାଡ଼କୁ ଆଘାତ କରେ। ଗଛର ଆଘାତରେ ଭାଳୀ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ଭାରରେ ଅସ୍ଥିର, ସମୁଦ୍ରରେ ଭାରି ଜହାଜ ପରି ହୋଇଯିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପରାକ୍ରମୀ ବାନର, ଗରୁଡ଼ ପରି ଦୃତ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଦୁର୍ବଳତା ଖୋଜୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଭାଳୀ ଶକ୍ତିରେ ବଢ଼ିଲେ। ସୁର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ସୁଗ୍ରୀବ, ବିରତାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାଳୀଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ହେଲା। ସୁଗ୍ରୀବ ଭାଳୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରୋଷ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ, ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖାଇ, ଶାଖା ଓ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା, ଏବଂ ବଜ୍ରପାତ ସମ ନଖ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ମୁଷ୍ଟି, ଘୁଣ୍ଡି, ପାଦ ଓ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ପୁନିପୁନି ତୀବ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ। ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣ ବାନର, ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ବନବାସୀ, ଏକାଉଁ ଏକାଉଁ ଘର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ମେଘମାଳା ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାଘବ ଦେଖିଲେ ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନର ରାଜା, ଦୁର୍ବଳ ହେଉଛନ୍ତି, ପୁନିପୁନି ଚାରିଦିଗରେ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ରାମ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ବିପଦରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ତୀରକୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ, ଭାଳୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ କାମନା କଲେ। ତାପରେ, ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ସମ ତୀରକୁ ଧନୁରେ ଲଗାଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଟାଣିଲେ, ଯେପରି କାଳ ଚକ୍ର ଘୁଞ୍ଚାଏ। ରାମଙ୍କ ଧନୁର ତାର ଝଣ୍କାରରେ, ଦେବମାନେ ଓ ମୃଗମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ଭୂଲିଯାନ୍ତି, ପଳାଇଗଲେ। ରାଘବଙ୍କ ଛାଡ଼ିଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ, ଗର୍ଜନା ଓ ବିଜୁଳି ପରି ଚମକି, ଭାଳୀଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲା। ଏହାର ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଳୀ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ ପଡ଼ିଯାଏ, ଆଶ୍ୱୟୁଜ ଋତୁରେ ତାର ତେଜ ହରାଇଯାଏ, ଭାଳୀ କଣ୍ଠ ଆଁଶୁରେ ଆଟକି, ଧୀରେ ଧୀରେ ବେଦନା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ମାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ଯୁଗାନ୍ତର କାଳ ସମ, ସୁର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୌପ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ହର ମୁଖରୁ ଅଗ୍ନି ଓ ଧୂଆଁ ବିସର୍ଜନ କରନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ରକ୍ତଧାରାରେ ଭିଜି, ପୁଷ୍ପିତ ଅଶୋକ ଗଛ ପରି ବାୟୁରେ ଉଡ଼ୁଥିବା, ଭାଳୀ, ବାସବପୁତ୍ର, ଅଚେତନ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ ପଡ଼ିଯିବା ପରି ଭୂମିରେ ଲୁହିଗଲେ। ଏଠି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଷୋଳଷ ସର୍ଗର ଶେଷ। ଏବେ, ସତର ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ...