ସୁବାହୁଙ୍କ ଛାତିକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡି ଦେଖିଲେ ଶ୍ରୀରାମ, ତାହାର ଆଘାତରେ ସୁବାହୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ। ଏହା ପରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରଘୁନନ୍ଦନ ବାୟୁବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ଧ୍ଵଂସ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ମହାର୍ଷିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଧ୍ଵଂସକାରୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ବିନଶ୍ଟ ହେଲେ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସେଠାରେ ମୁନିମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୟ ପରେ ଯେପରି ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ, ସେପରି ସମ୍ମାନ କରିଲେ। ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦେଖିଲେ ଯେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅଧର୍ମ ଓ ଅପମାନରୁ ଶୁନ୍ୟ। ସେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମହାବାହୁ, ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେଲା; ତୁମେ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିଛ। ମହାବୀର, ଏହି ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମକୁ ପବିତ୍ର କରିଛ।”—ଏପରି ପ୍ରଶଂସା କରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା ପାଇଁ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଏହିପରେ, ଶ୍ରୀରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରି, ଏହି ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ଏକ ଶୁଭ ରାତି ଅତିବାହିତ କଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ପ୍ରଭାତ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ନିଜ ପୂଜା-ଅର୍ଚ୍ଚନା ଶେଷ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ। ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରୀରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ—“ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ଶୁଷ୍ରୂଷାରେ ଅଛୁ। ଆପଣ ଆମକୁ ଯାହା ଆଜ୍ଞା କରିବେ, ଆମେ ତାହା କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମିଥିଲାର ରାଜା ଜନକ ଏକ ମହାଧର୍ମମୟ ଯଜ୍ଞ କରିବେ। ଆମେ ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ଯାଉଛୁ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆମ ସହ ଯିବା; ଏଠାରେ ତୁମେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୁର୍ଲଭ ଧନୁଷ ଦେଖିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଧନୁଷ ଦେବତାମାନେ ସମାବେଶରେ ଦାନ କରିଥିଲେ—ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟାନକ, ଯଜ୍ଞରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହି ଧନୁଷକୁ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ରାକ୍ଷସ କିମ୍ବା ମାନବ—କେହି ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଡୋରି ପରି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିପାରିନାହାନ୍ତି। ଏହାର ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସଫଳ ହେଇନଥିଲେ। ଏହି ଧନୁଷ ମିଥିଲାର ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କର; ସେଠାରେ ତୁମେ ଏହି ଧନୁଷ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଯଜ୍ଞ ଦେଖିପାରିବ। ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନୁଷ, ରାମ, ମିଥିଲାର ରାଜା ତାଙ୍କ ପୂଜାର ଫଳସ୍ୱରୂପ ଚାହିଁଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ। ଏହି ଧନୁଷ ରାଜମହଳରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଭାବେ ଅଗରୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ରଖାଯାଏ।” ଏପରି କଥା କହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେ ଅଟବୀବାସୀମାନୋ ନିକଟରେ ବିଦାୟ ନେଇ କହିଲେ—“ତୁମମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୁଭ ରୁହ; ଆମେ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରୁ ଜାହ୍ନବୀର ଉତ୍ତର ତୀରେ, ହିମାଳୟ ପ୍ରସ୍ଥର ଶିଖରକୁ ଯିବାକୁ ଚାଲିଛୁ।” ଏପରି କହି, ତପସ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ କୌଶିକ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ଅନେକ ବେଦଅନୁଷ୍ଠାନରେ ନିପୁଣ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଶତାଧିକ ଗଡ଼ିଘୋଡ଼ି ଦୂର ଅନୁସରଣ କଲେ। ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମର ମୃଗପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଚାଲିଲେ। ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯିବା ପରେ, ରାତି ହେଉଥିବାବେଳେ ମୁନିମାନେ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆପଣାଁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେବା ପରେ ସମସ୍ତେ ସ୍ନାନ କରି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କଲେ; ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତେ ବସିଲେ। ଶ୍ରୀରାମ ଓ ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୁନିମାନୋ ସମ୍ମାନ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସିଲେ। ତାପରେ ଶ୍ରୀରାମ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତପସ୍ୱୀମଧ୍ୟେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ—“ମୁନିବର, ଏହି ଭୂମି କ’ଣ, ଏପରି ଶୋଭାମୟ ଅରଣ୍ୟରେ ଶୋଭିତ? ଆପଣ ଦୟାକରି ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତୁ, ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଏପରି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସମସ୍ତ ମୁନିମାନୋ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଭୂମିର ଇତିହାସ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ— “ଏଠାରେ ଏକ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ କୁଶ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଦୟାଳୁ। ସେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଓ ସୁନୀତି ନାରୀ ବିଦର୍ଭ ଦେଶରୁ ବିବାହ କରି, ଚାରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—କୁଶାମ୍ବ, କୁଶନାଭ, ଅସୂର୍ତ୍ତରଜାସ୍ ଓ ବସୁ। ସେମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ। କୁଶ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନୋ କହିଲେ—‘ମୋ ପୁଅମାନେ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରୁହ; ଧର୍ମର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଲେ ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ମିଳିବ।’ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ-ନିଜ ନଗର ସ୍ଥାପନ କଲେ—କୁଶାମ୍ବ କୌଶାମ୍ବୀ, କୁଶନାଭ ମହୋଦୟ, ଅସୂର୍ତ୍ତରଜାସ୍ ଧର୍ମାରଣ୍ୟ ଓ ବସୁ ଗିରିବ୍ରଜ ନାମକ ଉତ୍ତମ ନଗର। ଏଠି, ରାମ, ବସୁଙ୍କ ଭୂମି; ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ ଚାରିପାଖରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ସୁମାଗଧୀ ନଦୀ, ମାଗଧମାନୋ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଠାରେ ଏହି ପାଞ୍ଚ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ମାଳା ପରି ବହିଯାଏ। ଏହି ମାଗଧୀ ନଦୀ ବସୁଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ ଭୂମିରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଜାଉ ଓ ଫସଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହିପରି, କୁଶନାଭ ନାମକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଘୃତାଚୀ ନାମକ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ବିବାହ କରି, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଥିବା ଏକଶତ କନ୍ୟା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ରଘୁବଂଶର ଉତ୍ତମ।