ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କମ୍ପିତ କରାଉଥିବା ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୋର୍ ଶୁଣିବା ପରେ, ବାଲିଙ୍କର ଗର୍ବ ଏକାଏକି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହି କ୍ରୋଧରେ ବାଲିଙ୍କ ଦେହ ମାନେ ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏକାଏକି ଧୂସର ହେଇପଡିଲା, ଯେପରି ରବି ତଳା ହୋଇଯାଏ। ବାଲିଙ୍କ ଦାନ୍ତ, ହାତ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିବା ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ରୂପ ଏକ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଓ ତାଳ ଅଟୁରିଥିବା ଝିଲିକ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଅସହ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି ବାଲି ତୁରନ୍ତ ଭୂମିକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଅନେକ ତୀବ୍ର ପଦକ୍ଷେପରେ ଚାଲିଲେ, ଏପରି ଲାଗୁଥିଲା ଯେପରି ଭୂମିକୁ ଭାଗିଦେଉଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତାରା, ସ୍ନେହ ଓ ମିତ୍ରତା ଦେଖାଇ ବାଲିଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କଲେ; ସେ କମ୍ପିଥିଲେ, ଚିନ୍ତା ଓ ଭୟରେ ଭରିଥିଲେ, ଏବଂ ବାଲିଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଏଭଳି କଥା କହିଲେ— "ହେ ବୀର, ଏହି କ୍ରୋଧ ନଦୀର ତାରଙ୍ଗ ପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏହି କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କର। ପ୍ରଭାତରେ ତୁମେ ଏହାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କର, ଏକ ପିନ୍ଧିଥିବା ମାଳା ପରି ଫେଲିଦେଉ। ଆଗମୀ ସକାଳେ ତୁମେ ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ; ତୁମେ କିଛି ଶତ୍ରୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିନାହିଁ, କିଛି ଦୂର୍ବଳତା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏତିକି ଶୀଘ୍ର ଆଗେ ବଢିବା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗିନାହିଁ; ଏହାର କାରଣ ମୁଁ କହିବି। ପୂର୍ବରୁ ସୁଗ୍ରୀବ କ୍ରୋଧରେ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିଥିଲା; ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇ ଦେଲା, ତାଙ୍କୁ ପିଟିବା ସମୟରେ ସେ ଚାରିପଟେ ପଳାଇଗଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇ ଦେଇ ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଛ; ତେଣୁ ସେ ଆଉ ଏଠାରେ ଫେରି ତୁମକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଛି, ଏହା ମୋତେ ଅନ୍ଧାର କରୁଛି। ତାଙ୍କ ଅହଂକାର ଓ ନିଶ୍ଚୟ, ତାଙ୍କ ରୋର୍ରେ ଅସ୍ଥିରତା—ଏହା କିଛି ଗଭୀର କାରଣ ବିନା ନୁହେଁ। ମୁଁ ଭାବୁଁ ନାହିଁ ସୁଗ୍ରୀବ ଏଠାକୁ ଏକା ଆସିଛି; ସେ କିଛି ଦୃଢ଼ ସାଥୀ ଉପରେ ଭରସା କରୁଛି, ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଏପରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛି। ସ୍ବଭାବରେ ମନ୍ଦିର ସୁଗ୍ରୀବ ଚତୁର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ସାଥୀର ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିନାହିଁ, ତାଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା କରିବେନାହିଁ। ଏଠାରେ ଯୁବ ଆଙ୍ଗଦ ଜଙ୍ଗଲର ଗଭୀର ଭାଗକୁ ଗଲା; ତାଙ୍କ ଏ ତଥ୍ୟ ଚର ଦ୍ୱାରା ଆଣିଦିଆଯାଇଛି। ଅୟୋଧ୍ୟାର ଦ୍ବିତୀୟ ପୁତ୍ର, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ଏମାନେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଓ ଶୂରବୀର। ସେମାନେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଶା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ; ସେ ତୁମ ଭାଇର ମୁଖ୍ୟ ସାଥୀ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଖ୍ୟାତି ହାସଲ କରିଛନ୍ତି। ରାମ, ଶତ୍ରୁ ଦଳ ନାଶକ, ଏକ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଦିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ନ୍ୟାୟପ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଏକ ଆଶ୍ରୟ ଗଛ, ଦୁଃଖିତଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆଶ୍ରୟ। ସେ ଦୁଃଖିତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ଏକମାତ୍ର ଖ୍ୟାତିର ପାତ୍ର; ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରବଳ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ। ପର୍ବତ ମାନ୍ୟ ଖଣିଜ ପାଇଁ ଯେପରି ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ, ରାମ ମହାଗୁଣର ଉତ୍ସ; ଏହି ଦିଗରୁ ତୁମେ ଏହି ମହାତ୍ମା ସହ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଓ ଅପରିମାପ୍ୟ ରାମ ସହ, ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି କହିବି, ତୁମେ କ୍ଷମା କରିବା। ମୋ କଥା ଶୁଣି ତାହା ଅନୁସରଣ କର; ମୁଁ ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ କହୁଛି—ଶୀଘ୍ର ଓ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜପୁତ୍ର ଭାବେ ଅଭିଷେକ କର। ତୁମେ ତୁମ ଛୋଟ ଭାଇ ସହ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ରାମ ସହ ମିତ୍ରତା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ୍। ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ମିତ୍ରତା କର, ଏହି ଦ୍ୱେଷ ଦୂର କର; ଏହି ବନର ମନ୍ଦିର, ତୁମ ଭାଇ, ସେ ଚେରିଷ୍ୟବଲା। ସେ ଏଠାରେ କିମ୍ବା ନିକଟରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତୁମ ଆତ୍ମୀୟ; ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ଆତ୍ମୀୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ। ଉପହାର, ଆଦର ଓ ଯଥାଯଥିକ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ, ଏହି ଦ୍ୱେଷ ଛାଡି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ତୁମ ପାଶରେ ରଖ। ସୁଗ୍ରୀବ, ଚଉଡ଼ା ଗଳା ଓ ବଡ଼ ହୃଦୟର, ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତୁମ ମୁଖ୍ୟ ସାଥୀ; ଭାଇପଣି ଉପରେ ଭରସା କରି, ତୁମେ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଇଚ୍ଛାକୁ ମାନିବାକୁ ଚାହୁଁ ଓ ମୋତେ ଭଲବାସୁଛ, ତେବେ ଏହି ସ୍ନେହରୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ମୋ ପରାମର୍ଶ ପାଳନ କର। ଦୟା କରି ମୋ ଉପଦେଶ ଶୁଣ; କ୍ରୋଧକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ; ଏହିପରି ଜନ ସହ ବିରୋଧ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତାରା ଏପରି ଭଲ କଥା କହି ବାଲିଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ବାଲିଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗିଲା ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କ ବିନାଶ ସମୟରେ, ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ବିନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଶୋଳ ଶର୍ଗା ଶେଷ ହେଲା। ତାରା, ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ପ୍ରଭାମୟ ମୁହଁ ଥିବା, ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ ବାଲି ତାଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କରି କହିଲେ—"ମୋ ଭାଇ, ମୋ ଶତ୍ରୁ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୋର୍ ଯେପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣରେ ମୁଁ ସହିବି? ଶୂରବୀରମାନେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ଅପରାଜୟ, ନିନ୍ଦା ସହିବା ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟକର, ହେ ଭୟଭୀତ ତାରା। ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ, ତାଙ୍କ ରୋର୍ ସହିବାକୁ ଅସମର୍ଥ। ରାଘବ ବିଷୟରେ ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେ ଧର୍ମ ଓ କୃତଜ୍ଞତା ଜାଣିଛନ୍ତି—ସେ କିପରି ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ? ତୁମେ ଜନାନୀମାନେ ସହିତ ପଛକୁ ଫେରିଯାଉ; ଆଉ ଆଗକୁ ଆସିବାକୁ କାହାକୁ ଚାହୁଁ? ତୁମେ ମୋତେ ମିତ୍ରତା ଓ ଭକ୍ତି ଦେଖାଇଛ। ମୁଁ ଯାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବି; ତୁମ ଚିନ୍ତା ଛାଡିଦିଅ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଦମନ କରିବି, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ। ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରୁଛି, ମୁଁ ତାହା କରିବି; ମୋ ଫିଷ୍ଟ ଓ ଗଛର ଘାତରେ ତାଙ୍କୁ ପଛକୁ ହଟିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବି। ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ଅହଂକାରରେ ଫୁଲିଥିବା, ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଟିକିପାରିବେନାହିଁ; ତୁମେ ତାରା, ମୋ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଏବଂ ମୋ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଛ।