ରାଘବ, ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ହସ୍ତ ଯୋଡି ଏହି ପବିତ୍ର ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କର। ଏମିତି ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଯେଉଁମାନେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦେହକୁ କେହି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଛୁଇଁପାରେ ନାହିଁ, ହେ ରାମ। ତାପରେ ରାମ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହସ୍ତ ଯୋଡି ସେହି ମହାନ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଏହିପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାନରମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ସାପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂର ଯାଇ ସେମାନେ ବଳଶାଳୀ ବାଲି ଶାସିତ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ରାମ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଏବଂ ବାନରମାନେ ହସ୍ତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଆପଣାଙ୍କ ତେଜ ଆହୁରି ବଢ଼ାଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ବଳରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଏହି ନଗରକୁ ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ଫେରିଲେ। ଏହିଭଳି ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସେମାନେ ସତ୍ୱର କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ, ବାଲିଙ୍କ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଗଛ ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି, ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖ ଜଙ୍ଗଲକୁ ନଜର ଦେଇ, ଚଉଡ଼ି ଗର୍ଦ୍ଧଭ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ତାପରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ସଂଗୀ ବାନରମାନେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ, ଆକାଶ ଫାଟିଯିବା ପରି ଶବ୍ଦ କଲେ। ବଡ଼ ବଦଳିଆ ମେଘ ଯେପରି ବାତାସରେ ଚଳିବା କ୍ଷୁଭ୍ଧ ହୁଏ, ସେପରି ସୁଗ୍ରୀବ ଗର୍ଜନ କରି, ସିଂହ ପରି ଗର୍ବିତ ଚାଲି, ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜମୟ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ: “ଆମେ ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାର ଉପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭିତ ଏବଂ ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ। ଏହି ବାଲିଙ୍କ ନଗର, ପତାକା ଓ ଯନ୍ତ୍ରପାତିରେ ଭରିଥିବା, ଏଠାରେ ଆମେ ପହଞ୍ଚିଛୁ। ହେ ନାୟକ, ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଥିବା ବାଲିଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କର। ଯେପରି ସମୟ ଆସିଲେ ବିଳମ୍ବ କରେନାହିଁ, ସେପରି ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କର।” ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ କହିଲେ, “ଏହି ଗଜସାହ୍ୱୟ ମାଳା, ଯାହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଛନ୍ତି, ଏହା ଚିହ୍ନ ହିସାବରେ ରହିଛି। ଏହି ମାଳା ତୁମ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିବାରୁ ତୁମେ ଆଉ ଅଧିକ ତେଜମୟ ଦେଖାଯାଉଛ। ଯେପରି ଆକାଶରେ ତାରାମାଳିକା ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଲଗା ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ବାଲି ପ୍ରତି ତୁମ ଭୟ ଓ ଶତ୍ରୁତା ଆଜି ଅଲଗା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି। ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ମାତ୍ର ବାଣରେ ଶତ୍ରୁକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି, ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ତୁମ ଭାଇ ବାଲିକୁ ଦେଖାଇଦିଅ। ବାଲି ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆସି ଜୀବନ୍ତ ଫେରିଯାଏ, ତେବେ ତୁମେ ମୋ ଉପରେ ଦୋଷ ଦେଖିପାରିବ। କିନ୍ତୁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ମୋର ବାଣ ସାତଟି ଶାଳ ଗଛକୁ ଭେଦିଥିଲା। ଧର୍ମ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଥିବା ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିବି ନାହିଁ; ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବି—ତୁମ ଶଙ୍କା ଛାଡ଼। ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘ ଧାରାରେ ଶସ୍ୟ ଫଳାଇଥାନ୍ତି, ଏହି ବାଲିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ ହେବ। ସୁଗ୍ରୀବ, ଏବେ ସେଇ ଡାକ ଦେଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବାନର ବିଜେତା ବାଲି, ଯାହାକୁ ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଥିଲ, ସେ ବାହାରିବ। ବାଲି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଅଛି; ଶତ୍ରୁମାନେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିଲେ, ସେ ଏହାକୁ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଥିବାବେଳେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଜାଣି, ସୁନା ରଙ୍ଗର ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ। ସେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ, ଏହି ଶବ୍ଦରେ ଗାଈମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଅପରାଧରେ ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେପରି ପରିତାପ କରନ୍ତି, ସେପରି ପଶୁମାନେ ଦୂରେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଥିବା ଘୋଡ଼ା ପରି; ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଗ୍ରହମାନେ ଯେପରି ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ। ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ସୁଗ୍ରୀବ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ତେଜ ଓ ପ୍ରଭା ଉନ୍ନତ କରି, ବଡ଼ ବଦଳିଆ ମେଘ ପରି ଗର୍ଜନ କଲେ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ ନଦୀପତି ପରି ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦ ହେଲା। ଏହିଭଳି ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତାପରେ ବାଲି, ତାଙ୍କ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅସହ୍ୟ ଗର୍ଜନ ରାଜମହଳ ଭିତରେ ଶୁଣିଲେ। ସେହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲା, ବାଲିଙ୍କ ଗର୍ବ ତୁରନ୍ତ ହରାଇଗଲା, ଏବଂ ବଡ଼ କ୍ରୋଧ ଉପଜିଲା। କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର କଂପିଉଠିଲା, ସୁନା ପରି ତେଜମୟ ବାଲି ହଠାତ୍ ମାନଦଣ୍ଡ ହେଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମାନଦଣ୍ଡ ହୋଇଯିବା ପରି। ବାଲିଙ୍କ ଦାନ୍ତ, ହାତ, ଏବଂ ଆଖି ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହେଉଥିଲା, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ତେଜ ଏକ ଫୁଲିଥିବା କମଳ ଓ ତାଣ୍ଡ ଭରିଥିବା ହ୍ରଦ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଅସହ୍ୟ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ବାଲି ତୀବ୍ର ଚାଲି ଭୂମିକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିବା ପରି ଉଛଳି ବାହାରିଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ତାରା ତାଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଅନୁରାଗ ଓ ମିତ୍ରତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ, ଭୟଭୀତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କହିଲେ: “ହେ ନାୟକ, ଏହି ଉତ୍ତେଜିତ କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର; ପ୍ରଭାତରେ ଶୟନ ଛାଡି ଯେପରି ପୁରୁଣା ମାଳା ଛାଡ଼ିଦଅ, ସେପରି ଏହାକୁ ଛାଡ଼। ତୁମେ ପ୍ରଭାତରେ ସେଥିରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବା; ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ବହୁଳ କିମ୍ବା ତୁମେ ଦୁର୍ବଳ ଏପରି କିଛି ନୁହେଁ। ତୁମେ ଏତେ ତିବ୍ର ଭାବେ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ; ଏହାର କାରଣ କହିବି। ପୂର୍ବରୁ ସେ କ୍ରୋଧରେ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧ କଲା, ସେ ପିଟି ଯାହାଁ ତାହାଁ ଭଗିଗଲେ। ଏବେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇ ଏବଂ ବିଶେଷ ଭାବେ ଦଣ୍ଡିତ କରିଥିବା ବେଳେ, ସେ ପୁନି ଏଠାକୁ ଫେରି ତୁମକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଛନ୍ତି, ଏଥିରେ ମୋର ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।