ତ୍ରେତାଯୁଗର ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ଏଠି ଏପରି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଉଛି, ଯାହାର ଧୁଆଁ ଗଭୀର ଏବଂ ପାରାବତ ରଙ୍ଗର ଲାଲ ଆଭାରେ ଭରିଯାଇଛି, ମାନେ ଗଛମୁଡ଼ିକୁ ଢାକି ଦେଉଛି। ଏହି ଗଛମାନେ ଧୁଆଁରେ ଢାକାଯାଇଥିବାରୁ, ମଣିର ପାହାଡ଼ ମାନେ ମେଘରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଏହା ଦେଖି, ହନୁମାନ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ଓ ତୁମର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଏକାଗ୍ରତା ଧରି ହାତ ଯୋଡ଼ି ସମ୍ମାନ କର। ଏମିତି ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ସଂତମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, କେବେ ବି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଛୁଁଇପାରେ ନାହିଁ।” ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପାଇ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଇଜଣ ହାତ ଯୋଡ଼ି ସେହି ମହାପୁନ୍ୟବାନ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଏଭଳି ନମସ୍କାର କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାନରମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ। ସାତ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯିବା ପରେ, ସେମାନେ ବଳୀ ଶାସିତ ଭୟଙ୍କର କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ରାମ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ବାନରମାନେ, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ତାଙ୍କ ତେଜ ପ୍ରବଳ କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଏହି ନଗରକୁ ଶତ୍ରୁ ବିନାଶ ପାଇଁ ଫେରିଲେ। ଏଠାରୁ ସ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର କିଷ୍କିନ୍ଧା ନଗରକୁ, ବଳୀଙ୍କ ରାଜଧାନୀକୁ ଯାଇ, ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ଘନବନରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଚାରିପାଖରେ ଉପବନ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଚୌଡ଼ ଗଳା ଓ ଉପବନ ପ୍ରେମରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ବିପ୍ରମାନ୍ନ ହେଲେ। ଏବେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ, ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଫାଟିଦେଉଥିଲା। ବଡ଼ ମେଘ ଯେପରି ବାୟୁରେ ଗର୍ଜନ କରେ, ସେପରି ସୁଗ୍ରୀବ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହେଲେ, ସିଂହ ପରି ଗମନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ତେଜ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, କୌଶଳୀ ନିପୁଣ ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, “ଆମେ ବଳୀଙ୍କ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ, ସୁନା ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ନଗର ବାନରମାନେ ଘେରି ରଖିଛନ୍ତି। ବଳୀକୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କର।" "ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଜଳ୍ଦି ପୂରଣ କର, ଯେପରି ଦାନ୍ତ ଆସିଥିବା କାଳ ପରି।" ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ କହିଲେ, "ଏହି ଗଜସାହ୍ୱୟ ମାଳା ଯାହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମ ଗଳାରେ ପିଣ୍ଧାଇଛନ୍ତି, ତାହା ଚିହ୍ନ ସ୍ୱରୂପ।" "ଏହି ମାଳା ତୁମ ଗଳାରେ ଥିଲେ, ତୁମେ ଅଧିକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଛ, ମାଳା ଗଳାରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି।" "ଯେପରି ଆକାଶରେ ତାରାମାଳା ଘେରି ଥିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଲଗା ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ବଳୀ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଭୟ ଓ ଶତ୍ରୁତା ଆଜି ଶେଷ ହେବ।" "ଏକ ମାତ୍ର ବାଣରେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି; ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମ ଭାଇ ଭାବରେ ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁ ଆସିବ, ତାକୁ ଦେଖାଇଦିଅ।" "ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଳୀ ମୋର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆସି ଏହି ବନର ଧୂଳିରେ ଲୁଢ଼ିବା ନାହିଁ, ଯଦି ସେ ଜୀବନ୍ତ ଫେରିଯାଏ—" "ତେବେ ତୁମେ ମୋପରେ ଦୋଷ ଦେଉଥିବା ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି; କିନ୍ତୁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ସାତଟି ଶାଳ ଗଛକୁ ମୋ ବାଣ ଭେଦିଯାଇଛି।" "ଧର୍ମ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଥିବା ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିବି ନାହିଁ; ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନିଶ୍ଚିତ ପୂରଣ ହେବ—ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼।" "ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷାଦ୍ୱାରା ଶସ୍ୟ ଖେତ ଉପଜାଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ବଳୀଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବ।" "ସୁଗ୍ରୀବ, ସେହି ଆହ୍ୱାନ କର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବଳୀ, ଯିଏ ଜୟର ଗର୍ବ କରେ ଓ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଯାହାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଛ, ସେ ବାହାରିଆସିବ।" "ବଳୀ, ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଉତ୍ସୁକ୍ତ, ବିଳମ୍ବ ନକରି ବାହାରିଆସିବ; ଶତ୍ରୁ ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣି ତାହା ସହିପାରିବ ନାହିଁ।" "ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସାମ୍ନାରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଜାଣି, ସୁନା ରଙ୍ଗର ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ।" "ସେ ଦାନ୍ତିଆ ଧ୍ୱନିରେ ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଫାଟିଦେଲା; ଏହି ଶବ୍ଦରେ ଗାଈମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।" "ରାଜାଙ୍କ ଅପରାଧରେ ଆଘାତ ପାଇ, ମହିଳାମାନେ ଯେପରି ଦୁଃଖରେ ଦୌଡ଼ନ୍ତି, ସେପରି ପଶୁମାନେ ଧାଉଛନ୍ତି; ପକ୍ଷୀମାନେ ତ ତାଙ୍କ ଶୁଭ ଫଳ ଶେଷ ହୋଇଗଲା ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି।" "ତାପରେ, ବୃଷ୍ଟିମେଘ ପରି ଗର୍ଜନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଓ ତେଜ ଆରମ୍ଭ କରି, ନଦୀପତି ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବିକ୍ଷୁଭ୍ନ ହେବା ପରି ଶବ୍ଦ କଲେ। ଏଠାରେ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ତାପରେ, ବଳୀ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଅସହ୍ୟ ଅସହନୀୟ ଭାବରେ ରାଜମହଳରେ ଥିବାବେଳେ ଅତି ରୂଷ୍ଟ ହେଲେ। ସେଇ ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲା, ବଳୀଙ୍କ ଗର୍ବ ତୁରନ୍ତ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଚମକିଉଠିଲା, କିନ୍ତୁ ସେଇ ଚମକ ହଠାତ୍ ଅନ୍ଧାର ହେଲା, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦାଗ ଲାଗି ମଲିନ ହୋଇଯାଏ। ବଳୀ ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତ, ହାତ ଓ ଆଗ୍ନିପରି ଚମକୁଥିବା ଆଖିରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଖିଳିଥିବା କମଳ ଓ ତଣ୍ଡି ଥିବା ହିଲା ଝିଲିମିଲି ପୋଖରୀ। ଏହି ଅସହ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ବଳୀ ଜମିନକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିବା ପରି ଦୃତ ଚାଲି ବାହାରିଆସିଲେ। ଏବେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ତାରା, ସ୍ନେହ ଓ ମୌତ୍ରୀ ଦେଖାଇ, କମ୍ପିତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ସୁକଳ୍ୟାଣ ପାଇଁ କହିଲେ— "ହେ ବୀର, ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଯେପରି ତୁମେ ପ୍ରଭାତରେ ଶଯ୍ୟା ଛାଡ଼ି ପୁରୁଣା ମାଳାକୁ ଫେଲାଅ।" "ତୁମେ ସକାଳେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବ, ତୁମେ ବିରୋଧୀମାନେ ଅଧିକ ନୁହଁ, ନ ତୁମେ କୌଣସି ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖାଉଛ।" "ତୁମର ଏହି ହଠାତ୍ ଆଗ୍ରସରତା ଏଯିଏ ମତେ ପସନ୍ଦ ନୁହଁ; କାହିଁକି ମୁଁ ତୁମକୁ ରୋକୁଛି, ଏହାର କାରଣ ମୁଁ କହିବି।