ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ସୁନାର ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ ତାଙ୍କର ମହାଧନୁ ଉଠାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ତୀର ନେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ, ତିଆଁ ଗଳା ଓ ବଳଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଆଗରେ ଚାଲିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପଛରେ ଶୂର ହନୁମାନ, ନଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୀଳ ଓ ବନରାଜ ତାରା ଚାଲିଥିଲେ। ପଥେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ଫୁଲର ଭାରରେ ଭୂମିକୁ ବନ୍ଦ କରିଥିବା ବୃକ୍ଷ ଦେଖିଲେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ଭରିଥିବା ନଦୀ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଉଥିଲେ। ପାହାଡ଼ର ତଳ, ଶିଖର, ଖାଇ, ଗୁହା ଓ ମନୋହର ଉପତ୍ୟକା ଦେଖିଲେ। ପଥରେ ଏମିତି ହିରା ଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ଭରିଥିବା ହ୍ରଦ ଦେଖିଲେ, କଞ୍ଚନା ଓ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ, ଜଳରେ ଭରିଥିବା। ଏହି ହ୍ରଦ ଶାରସ, କ୍ରାନ୍, ହଂସ, ବଞ୍ଜୁଳା ପାଖି, ଚକ୍ରବାକ, ଜଳପାଖି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାଖିର ଅଵାଜରେ ଗଞ୍ଜିଥିଲା। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ମୃଗ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ କୁଞ୍ଚ ଘାସ ଖାଉଥିବା, ଅଟୁଟ ହେଇ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଓ ମାଇଦାନରେ ଦଉଡ଼ିବା। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ହ୍ରଦର ଶତ୍ରୁ ବନ୍ୟ ହାତୀ, ଧଳା ଦାନ୍ତରେ ଭୂଷିତ, ଭୟଙ୍କର, ଏକା ଦଉଡ଼ୁଥିବା, କୁଳକୁ ଆଘାତ କରୁଥିବା। ଏଥିରେ ମଦୋନ୍ମତ ବନରାଜ ମାନେ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଏକାଠି ହୋଇ, ଜୀବନ୍ତ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଚାଲି, ହାତୀ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ମାଟିର ଧୂଳିରେ ଆଛାଦିତ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲୀ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପାଖି ଦେଖି, ସେମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିୟମରେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଥିଲେ। ଏକ ଗଛ ମନ୍ଦିର ଆକାଶରେ ମହାମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଚାରିପାଖରେ କଦଳୀର ଗୁଛରେ ଆବୃତ। ରାମ ଜିଜ୍ଞାସାରେ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—“ଏହା କ'ଣ? ମୋର ଜିଜ୍ଞାସା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଛି, ମୋର ଜିଜ୍ଞାସା ଦୂର କର।” ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଚାଲିବା ସମୟରେ ଏହି ମହାବନ ବିଷୟରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ପରେ କହିଲେ, “ହେ ରାଘବ, ଏହା ଏକ ବିଶାଳ ଆଶ୍ରମ, ଶ୍ରମ ଦୂର କରେ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ଭରିଥିବା, ମଧୁର ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଜଳରେ ଅତିଶୟ। ଏଠାରେ ସପ୍ତ ଋଷି, ସପ୍ତ ମୁନି ନିବାସ କରନ୍ତି, ସଂଯମରେ ଦୃଢ, ସଦା ଶିର ନିମ୍ନ କରି ଶୋଇଥିବା, ସଦା ଜଳରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି। ସତ୍ତାରେ ସପ୍ତ ଦିନ ଶ୍ବାସ ନେଇ ଅତିବାହ କରି, ପାହାଡ଼ରେ ନିବାସ କରି, ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ ଶରୀର ସହିତ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଉଠିଗଲେ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଆଶ୍ରମ ଗଛର ଦେଵାଳିରେ ଆବୃତ, ଦେବତା ଓ ଦାନବ ଏକାଠି ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ। ପାଖି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲୀ ପ୍ରାଣୀ ଏଠାକୁ ଏଡ଼ିଯାନ୍ତି; ଭ୍ରମରେ ଯେଉଁମାନେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଫେରିଆସନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଅଳଙ୍କାରର ଶବ୍ଦ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ମଧୁର, ବାଦ୍ୟ ଓ ଗାନର ସଙ୍ଗୀତ, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ, ହେ ରାଘବ। ଟ୍ରେତା ଯୁଗର ଅଗ୍ନି ଏଠାରେ ଜଳିଛି; ଏହି ଧୂଆଁ ଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ, ଗାଢ଼ ଓ ପିଜନ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିତ, ଗଛ ଶିଖରକୁ ଆଛାଦିତ କରୁଥିବା। ଏହି ବୃକ୍ଷ ଧୂଆଁରେ ଆଛାଦିତ ଶିଖର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମେଘର ତଳେ ହିରା ପାହାଡ଼ ଭଳି। “ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ପବିତ୍ର ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଗେ ବନ୍ଦନା କର, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ। ଏହି ଶୁଧ୍ଧ ଆତ୍ମା ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରିଲେ, ହେ ରାମ, କୌଣସି ଅପମଙ୍ଗଳ ଶରୀରକୁ ଆସେ ନାହିଁ।” ତାପରେ ରାମ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଗେ ସେମାନେଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ। ବନ୍ଦନା ଶେଷରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବନରାଜମାନେ ସହ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ସପ୍ତ ମୁନି ଆଶ୍ରମରୁ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାଇ, ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଭୟଙ୍କର କିଷ୍କିନ୍ଧା, ଯାହା ଭାଳୀ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ତାପରେ ରାମ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ବନରାଜମାନେ, ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭା ବଢ଼ି, ଦେବପୁତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଏହି ସହରକୁ ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ଫେରିଆସିଲେ। ଏହି ବିଭାଗର ଚଉଦ ଅଧ୍ୟାୟ ଶ୍ରୀବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡରେ ଶୁଣାଯିବ। ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର କିଷ୍କିନ୍ଧା, ଭାଳୀର ନଗର, ଗଲେ ଓ ଗଛରେ ଲୁଚି ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲରେ ଦଉଡ଼ିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଚାରିପାଖ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ତିଆଁ ଗଳାରେ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ବିଶେଷ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ପରେ ଭୟଙ୍କର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱନାଦ କରି, ତାଙ୍କ ଦଳରେ ଘିରି, ଆକାଶକୁ ଚିରିଦେଇଥିବା ଶବ୍ଦ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ। ବଡ଼ ମେଘ ଭଳି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱନାଦ କରି, ସିଂହ ଭଳି ଗମନ କରି, ଉଦୟ ସୂର୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, କୌଶଳୀ ରାମଙ୍କୁ ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, “ଆମେ କିଷ୍କିନ୍ଧା, ସୁନା ଦ୍ୱାରରେ ଶୋଭିତ, ବନରାଜ ଜାଳରେ ଆବୃତ, ପହଞ୍ଚିଛୁ। ଏଠି ଭାଳୀର ନଗର, ବ୍ୟାନର ଓ ବ୍ୟାନର ଯନ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ। ହେ ଶୂର, ଏବେ ତୁମେ ଭାଳୀଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କର। ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୀଘ୍ର ପୂରଣ କର, ଯେପରି ଅନ୍ତକାଳ ଆସିଛି।” ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ କହିଲେ, “ଏହି ଗଜସାହ୍ୱୟ ମାଳା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମ ଗଳାରେ ପରିଛି, ଚିହ୍ନ ଭାବେ। ଏହି ମାଳା ତୁମେ ଗଳାରେ ପରିଲେ, ତୁମେ ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଉଛ, ହେ ଶୂର। ଯେପରି ଗର୍ବିତ ତାରାମାଳାରେ ଘିରିଥିବା ସୂର୍ୟ ଆକାଶରେ ଅଲଗା ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଏଭଳି ଆଜି, ହେ ବନରାଜ, ଭାଳୀ ଉପରେ ତୁମ ଭୟ ଓ ଶତ୍ରୁତା… ଏକ ତୀରରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ଶତ୍ରୁକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିବି; ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମ ଭାଇ ଭଳି ଦେଖାଉଥିବା ଶତ୍ରୁକୁ ଦେଖାଇଦିଅ।