ଏହି ସମୟରେ ରାମ ଏହିପରି କହିଲେ— “ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ ଦେଖିବା, ବାଲି ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ତୀରରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହେଇ, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ନିର୍ଜୀବ ଭାବରେ ପଡ଼ି ରହିଛି।” ତା’ପରେ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ— “ବନରାଜଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିବି, ଏହିପାଇଁ କିଛି ଚିହ୍ନ ରଖ।” ଏହିପରି କହି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଶାଲେ— “ଏହି ପର୍ବତ ଶିଖର ଉପରେ ଯେଉଁ ଫୁଲ ଫୁଟିଛି, ମଙ୍ଗଳମୟ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଗଜପୁଷ୍ପୀ ଫୁଲଟିକୁ ଚିହ୍ନଟି କାଟି, ଏହାକୁ ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧେଇଦିଅ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେହି ଗଜପୁଷ୍ପୀ ଫୁଲଟିକୁ ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳରୁ ତୋଡ଼ି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧେଇଦେଲେ। ଏହି ଚମତ୍କାର ଲତା ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି ସୁଗ୍ରୀବ ଦେଖିବାକୁ ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲେ, ଯେପରି ଧଳା କଉଁ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକ ମେଘ। ସେ ତାହାର ଦେହରେ ଉଜ୍ୱଳ ଆଭା ନେଇ, ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ମନେ ରଖି, ରାମଙ୍କ ସହିତ ଆଉଁଥରେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଠାରେ ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ତେରୋଟିଏ ଶ୍ରୀମୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଠାରୁ ବଡ଼ ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାଇ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯାହା ବାଲିଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା। ରାମ ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ଅଳଙ୍କୃତ ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ, ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ତୀର ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେ ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କ ପଛରେ ବୀର ହନୁମାନ, ନଳ, ପ୍ରବଳ ନୀଳ ଏବଂ ବନରାଜ ଦଳପତି ତାରା ଚାଲିଥିଲେ। ତା’ମାନେ ଦେଖିଲେ— ଅନେକ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ବୃକ୍ଷ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳର ନଦୀ, ଯାହା ସମୁଦ୍ରକୁ ବହୁଛି। ପର୍ବତର ଉପତ୍ୟକା, ଶିଖର, ଖାଇ, ଗୁହା, ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ଶିଖର ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ମଧୁବନ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ମାର୍ଗରେ ବେରୁଜ ରତ୍ନ ଭଳି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳର ଝିଲିକ, ମୁଞ୍ଜା ଏବଂ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ଝିଲିକ ଦେଖିଲେ। କଉଁ, ସାରସ, ହଂସ, ବଞ୍ଜୁଳା, ଜଳଚର ପକ୍ଷୀ, ଚକ୍ରବାକ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ଅଞ୍ଚଳ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଥିଲା। ଏଠାଏଠି ହରିଣ ମାନେ କୋମଳ ଘାସ ଖାଉଥିଲେ, ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିଲେ, କେତେକ ମାଟି ମାନେ ଦଣ୍ଡାରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ। ସେମାନେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲୀ ହାତୀ ଦେଖିଲେ— ଧଳା ଦାନ୍ତ ଥିବା, ଭୟଙ୍କର, ଏକାକୀ, ଝିଲିକ ତଳକୁ ମାରୁଥିବା। ମହାପର୍ବତ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଧୂଳି ଲଗିଥିବା ମଦମସ୍ତ ବନରାଜ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ହାତୀ ଭଳି ଚାଲୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁ ଏବଂ ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତ୍ୱରିତ ଚାଲି ଚାଲିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ— ଏକ ବୃକ୍ଷମୟ ଉଦ୍ୟାନ ଆକାଶରେ ବଡ଼ କଳା ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ଚାରିପାଖରେ କଦଳୀ ଗଛ ଘେରିଛି। ରାମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପଚାରିଲେ— “ଏହା କ’ଣ? ମୋ ମନରେ ଜିଜ୍ଞାସା ଜଗିଛି, ଏହା ନେଇ ମୋ ଜିଜ୍ଞାସା ଦୂର କର। ସୁଗ୍ରୀବ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଅଗ୍ରଗତି କରିଥିବା ସତ୍ୱେ, ସେହି ଅତି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟ ବିଷୟରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ପରେ ସେ କହିଲେ— “ହେ ରାଘବ, ଏହା ଏକ ବିଶାଳ ଆଶ୍ରମ, ଯାହା କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରେ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ମଧୁବନରେ ଭରିଥିବା, ମଧୁର ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଜଳରେ ପ୍ରଚୁର। ଏଠାରେ ସପ୍ତ ଋଷି ରହନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ସଦା ଶିର ଉଲ୍ଟା କରି ଥାଆନ୍ତି, ଏବଂ ସଦା ଜଳରେ ଶୟନ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସପ୍ତ ରାତି ଶୁଧା ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ପର୍ବତରେ ବସି, ଶତବର୍ଷ ପରେ ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠିଯାଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଆଶ୍ରମ ବୃକ୍ଷମୟ ପ୍ରାଚୀରରେ ଘେରାଯାଇଛି, ଦେବତା ଓ ଦାନବ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ। ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁ ଏଠାକୁ ଏଡ଼ାଇଯାଆନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଭ୍ରମରେ ଏଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣି ଫେରିଆସନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଅଳଙ୍କାରର ଶବ୍ଦ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ମଧୁର, ବାଜା ଓ ଗୀତର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଏ, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ମହକୁଛି, ହେ ରାଘବ। ଏଠାରେ ତ୍ରେତାଯୁଗର ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ଏଖଣି ଜଳିଛି; ଏହି ଧୂଆଁ ଦେଖ, ଘନ ଏବଂ ଧୂସର ରଙ୍ଗରେ, ଗଛର ଶିଖରକୁ ଢାକି ରହିଛି। ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ତାଙ୍କର ଶିଖର ଉପରେ ଧୂଆଁ ଲାଗିଥିବା ରତ୍ନପର୍ବତ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ରାଘବ, ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏମିତି ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ହାତ ଯୋଡ଼ି ଏମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର। ଏମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦେହରେ କୌଣସି ଅପମଙ୍ଗଳ ଘଟେ ନାହିଁ।” ଏହିପରି କହିବା ପରେ ରାମ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ହାତ ଯୋଡ଼ି ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପ୍ରଣାମ କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବନରାଜମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଗଲାପରେ, ସେମାନେ ବାଲିଙ୍କ ଶାସିତ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କିଷ୍କିନ୍ଧା ପୁରୀ ଦେଖିଲେ। ତା’ପରେ ରାମ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଏବଂ ବନରାଜମାନେ, ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଧରି, ତାଙ୍କ ତେଜ ଆରୋହିତ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ଦେବପୁତ୍ର ବାଲିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସୁରକ୍ଷିତ ସେହି ପୁରୀକୁ ଫେରିଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ବାଲିଙ୍କ କିଷ୍କିନ୍ଧା ପୁରୀକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଗଛ ରେ ଲୁଚି, ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଚାରିପାଖରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ବିଶାଳ ଗଳା ଓ ଅରଣ୍ୟପ୍ରେମୀ ସୁଭାବରେ, ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ। ତା’ପରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ ଆକାଶକୁ ଫାଟିଦେବା ପରି ଧ୍ୱନି କରି, ବାଲିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।