ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମର ରକ୍ଷାରେ ଅଛୁ; ତୁମେ ଆମର ଆଶ୍ରୟ। ତେଣୁ, ମହାବଳୀ ବନରାଜ, ଆଉଥରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ତୁମେ ଭୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ ଦେଖିବେ, ଏକ ତୀରରେ ବାଳି ଯୁଦ୍ଧରେ ପତିତ ହୋଇ, ପୃଥିବୀରେ ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ହୋଇ ପଡ଼ିଛି। ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିବି, ଏହି ପାଇଁ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦିଅ। ଏହି ଫୁଟିଥିବା ଗଜପୁଷ୍ପୀ ଫୁଲକୁ ଚୟନ କର, ଏହି ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଫୁଲକୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବିଶାଳ ଆତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଦିଅ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଗ୍ରହରେ ପାହାଡ଼ ଶିରାରେ ଫୁଟିଥିବା ଗଜପୁଷ୍ପୀ ଫୁଲକୁ ଚୟନ କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଦେଲେ। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଲତା ଫୁଲ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି ସୁଗ୍ରୀବ ଦ୍ୱିପ୍ରାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଦଳା ଆକାଶରେ ମେଘର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତିନି ଆକାରରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ରାମଙ୍କ କଥାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଫେରି ଆଉଥରେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଗଲେ। ଏବେ ମହାକାବ୍ୟ ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ତ୍ରୟୋଦଶ ସର୍ଗକୁ ଶୁଣ। ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ, ବାଳିଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ସୁରକ୍ଷିତ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଯାଇଲେ। ରାମ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷିତ ବଡ଼ ଧନୁ ଉଠାଇ, ସୂର୍ୟ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ତୀର ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ, ଚଉଡ଼ା ଗଳା ଓ ବିଶାଳ ଶକ୍ତି ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଆଗରେ ଚଲିଲେ। ତାଙ୍କ ପଛରେ ହନୁମାନ, ନଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୀଳ ଓ ବନରାଜ ଦଳପତି ତାରା ଚଲିଲେ। ସମସ୍ତେ ରାସ୍ତାରେ ବହୁ ଫୁଲର ଭାରରେ ଝୁକିଥିବା ଗଛ, ସ୍୫ଚ୍ଛ ଜଳ ଭରିଥିବା ନଦୀ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁ ନଦୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଉଛି। ପାହାଡ଼ ତଳ, ଶିଖର, ଗହ୍ୱର, ଗୁହା, ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଓ ମନୋହର ଅଂଗନ ଦେଖିଲେ। ରାସ୍ତାରେ ସ୍୫ଚ୍ଛ ଜଳ ଭରିଥିବା ହ୍ରଦ, ନୀଳମଣିର ଭଳି ଚମକୁଥିବା ହ୍ରଦରେ ତଳ ଓ ଫୁଟିଥିବା ପଦ୍ମ ଦେଖିଲେ। ଏହି ହ୍ରଦ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟ କ୍ରାନ୍, ସାରସ, ହଂସ, ବଞ୍ଜୁଳା ଆଉ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀର ଚିତ୍କାରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ଅରଣ୍ୟରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଥିବା ହରିଣ ଏଠିଏଠି ନରମ ଘାସ ଚାରୁଥିଲେ, ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଓ ମାଇଦାନରେ ଦଢ଼ିବା। ବନ୍ୟ ହାତୀ, ହ୍ରଦର ଶତ୍ରୁ, ଶ୍୫ତ ଦନ୍ତ ଭୂଷିତ, ଭୟଙ୍କର, ଏକା ଏକା ଘୁଞ୍ଚିବା, ତଟକୁ ଆଘାତ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ମାଟିର ଧୂଳିରେ ଡ଼େଉଁଥିବା, ପାହାଡ଼ ଶିଖରର ଭଳି ବଡ଼ ବନରାଜମାନେ, ହାତୀର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁ ଓ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଲେ। ଏଠି ଗଛ ତଳ ଆକାଶରେ ବଡ଼ ମେଘର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ବଡ଼ ମେଘର ଭଳି ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ଚାରିପାଖରେ କଦଳୀ ଗୁଛରେ ଘିରିଛି। "ଏହା କ’ଣ? ମୋ ମନର ଜିଜ୍ଞାସା ଜାଗିଛି, ମୋ ସାଥୀ, ଏହା ଦୟାକରି ମୋ ଜିଜ୍ଞାସା ଦୂର କର।" ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଯାଉଁଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ ଏହି ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟ ବିଷୟରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। "ରାଘବ, ଏହା ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ରମ, ଶ୍ରମ ଦୂର କରେ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଗଛରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ମଧୁର ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଜଳରେ ଭରିଆ। ଏଠି ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ବସିଥିଲେ, ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ସଦା ଶିର ନିମ୍ନ କରି, ଜଳରେ ବିଶ୍ରାମ କରିଥିଲେ। ସପ୍ତ ଦିନ ଶ୍୫ଶ୍୫ରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରି, ପାହାଡ଼ରେ ବସି, ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ ଶରୀର ସହିତ ସ୍୫ଗରେ ଉତ୍କଳିତ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଆଶ୍ରମ ଗଛର ଦେଉଁ ଦେଉଁ ଦେଉଁ ଘିରିଛି, ଦେବ ଓ ଦାନବ ମିଶି ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଆସିପାରିବେ ନାହିଁ। ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁ ଏଠି ଆସିନାହିଁ; ଅନ୍ୟେ ଭ୍ରମରେ ଏଠି ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ଫେରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏଠି ଅଳଙ୍କାରର ଧ୍ୱନି ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ, ଏବଂ ବାଦ୍ୟ ଓ ଗୀତ ଶ୍ରବଣ ହୁଏ, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ମିଳେ, ରାଘବ। ଏଠି ତ୍ରେତା ଯୁଗର ହୋମାଗ୍ନି ଜଳିଛି; ଏହି ଧୂଆଁ ଦେଖିଲେ, ଗଢ଼ିଆ ରଙ୍ଗରେ ଅଧିକ ଘନ, ଗଛ ଶିଖରକୁ ଡ଼େଉଁ ଥିବା ଭଳି। ଗଛ ଶିଖର ଧୂଆଁରେ ଢ଼ାକି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମେଘର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି। ରାଘବ, ହାତ ଜୋଡ଼ି, ତୁମେ ତୁମ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ଏହି ଋଷିମାନେ ପାଖରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନମସ୍କାର କର। ଏହି ଶୁଧ୍ଧ ଆତ୍ମା ଋଷିମାନେ ପାଖରେ ବନ୍ଦନା କରିଲେ, ରାମା, କୌଣସି ଦୁଃଖ ଶରୀରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ହାତ ଜୋଡ଼ି ଏହି ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ପାଖରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ବନ୍ଦନା କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବନରାଜମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଆଗକୁ ଚଲିଲେ। ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂର ଯାଇ, ସେମାନେ ବଳିଙ୍କ ଶାସିତ ଭୟଙ୍କର କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଦେଖିଲେ। ରାମ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ବନରାଜମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ନେଇ, ଦେବପୁତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଏହି ନଗରକୁ ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ଫେରି ଆସିଲେ। ଏବେ ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଦ୍ଧ ସର୍ଗକୁ ଶୁଣ। ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର କିଷ୍କିନ୍ଧା, ବାଳିଙ୍କ ନଗରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଗଛରେ ଲୁଚି, ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ ଦଢ଼ିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ, ଚଉଡ଼ା ଗଳା ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ଚାଲିଥିବା, ଚାରିପାଖା ଅରଣ୍ୟକୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କରି, ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଭରିଗଲେ।