ଯେଉଁବେଳେ ସୁଗ୍ରୀବ ଆଉ ଭାଳୁମାନେ ରାମଙ୍କ ସହିତ କିଷ୍କିନ୍ଧାର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲେ, ରାମ ମୂଳତଃ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ—“ଯିଏ ଏକଥର ଶରଣ ଦେଇଛି, ସେଉଁଠି ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ବଡ଼ ଅପରାଧ। ମୁଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶୁଭ୍ରବର୍ଣ୍ଣା ସୀତା, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମ ରକ୍ଷାରେ ଅଛୁ। ତୁମେ ଆମର ଆଶ୍ରୟ। ଏହିଯୋଗୁଁ, ପୁନିଥରେ ଯୁଦ୍ଧ କର, ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ହେ ମନ୍ଦ୍ରମୁଖ ମୁଣ୍ଡାନ୍ତ୍ବନ୍ଦୁ।” ତା’ପରେ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ ଦେଖିବ, ମୋର ଏକ ତୀରରେ ବାଳି ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ପଡ଼ି ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ ଶୟାନ ହେବେ। କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିବା ପାଇଁ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦିଅ। ଏଠି ପାହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକାରେ ଖିଳିଥିବା ଶୁଭ ଚିହ୍ନଅଳଙ୍କୃତ ଗଜପୁଷ୍ପୀ ଫୁଲ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଦିଅ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେହି ଫୁଲ ତୋଡ଼ି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଲେ। ଏହି ଶୋଭାମୟ ଲତା ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି ସୁଗ୍ରୀବ ମେଘମାଳା ଧାରଣ କରିଥିବା ଗୋଧୂଳିବେଳିର ମେଘପରି ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମନେରେ ଧରି, ତିନିଜଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଆଉଥରେ ଫେରିଲେ। ଏହିପରେ, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ତ୍ରୟୋଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଚଲିଗଲେ, ଯାହା ବାଳିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା। ରାମ ସୁନାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ବଡ଼ ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ, ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ତୀର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଗରେ ଚଲିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ବୀର ହନୁମାନ, ନଳ, ପ୍ରବଳ ନୀଳ ଓ ମହାବଳୀ ବାନରସେନାପତି ତାରା ଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ସେମାନେ ବହୁତ ଫୁଲ ଭରା ଗଛ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଭରା ନଦୀ ଦେଖିଥିଲେ, ଯାହା ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଉଥିଲା। ପାହାଡ଼ର ଉପତ୍ୟକା, ଶୃଙ୍ଗ, ଖାଦ, ଗୁହା, ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଓ ମଧୁର ଉପବନ ଦେଖିଲେ। ତା’ପରେ ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ତର ରଙ୍ଗର ପ୍ରସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଭରା ହ୍ରଦ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଡି ଓ ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମ ରହିଛି। ହ୍ରଦ ଏବଂ ଅଞ୍ଚଳରେ କ୍ରାଞ୍ଚ, ସରସ, ହଂସ, ବଞ୍ଜୁଳା, ଜଳପକ୍ଷୀ, ଚକ୍ରବାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ରବି ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା। ତେଉଁଠାରେ ମୃଗ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ନରମ ଘାସ ଚରୁଥିଲେ, ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ପ୍ରାନ୍ତରେ ଦଢ଼ି ଦେଉଥିଲେ। ଏହିପରି ଅଞ୍ଚଳରେ ମହାବଳୀ, ଧୂଳି ଲଗା ଅସଂଖ୍ୟ ବାନର, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହାତୀ ମାନେ ଜଳାଶୟର ଶତ୍ରୁ ଭାବରେ ଏକା ଏକା ଘୁରୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁ ଓ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ଦେଖି ସେମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦ୍ରୁତ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଏହି ଯାତ୍ରାକାଳରେ ସେମାନେ ଆକାଶରେ ବଡ଼ ମେଘମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, କଳା ମେଘ ଓ କଦଳୀ ଚାରିପାଖରେ ଘେରା ଏକ ବୃକ୍ଷମାଳା ଦେଖିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ହେ ବନ୍ଧୁ, ଏହା କ’ଣ? ମୋର ଜିଜ୍ଞାସା ଜାଗ୍ରତ ହେଇଛି; ଦୟାକରି ଏହା ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହ।" ସୁଗ୍ରୀବ ଚାଲିବା ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ରାଘବ, ଏହି ଅନେକ ବନ ଓ ଉଦ୍ୟାନରେ ଭରିଥିବା, ମୂଳ, ଫଳ ଓ ମଧୁର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବିଶାଳ ଆଶ୍ରମ। ଏଠି ସପ୍ତ ଋଷି, ଯେଉଁମାନେ ତାପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନକରି ଉଲ୍ଟା ଶୟନ ଓ ଜଳରେ ବିଶ୍ରାମ କରିଥାନ୍ତି, ବାସ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସପ୍ତ ଦିନ ମାତ୍ର ବାୟୁ ଉପରେ ଜୀବନ୍ତ ରହି, ପର୍ବତରେ ବାସ କରି, ଏକ ଶତାବ୍ଦି ପରେ ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଆଶ୍ରମ ଗଛମାଳାର ପରିଘେରାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗମ, ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନେ ଏଠାକୁ ଏଡ଼ାଇ ଚାଲନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ମୃଗମାୟାରେ ଏଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠି ଅଳଙ୍କାରର ଶବ୍ଦ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଗୀତର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଏ, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ବିକୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଏଠି ତ୍ରେତାଯୁଗର ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ଏଉଁଠି ଜ୍ୱଳିରହିଛି; ଏହି ଧୂଆଁ ଗଛର ଶିଖରକୁ ଆବୃତ କରି, ପିଜୁଆ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଗଛମାଳା ଧୂଆଁରେ ଢାକାଯାଇଛି, ପ୍ରସ୍ତରର ପାହାଡ଼ ମେଘମାଳାରେ ଲୁଚିଥିବା ପରି। ସେଉଁଠି ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, “ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଠିରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର। ଏହି ପବିତ୍ର ମନୋବଳ ଥିବା ଋଷିମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦେହକୁ କେବେ ଅପମଙ୍ଗଳ ସ୍ପର୍ଶ କରେନାହିଁ।” ଏପରି କହିବା ପରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡ଼ି ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପ୍ରଣାମ କରି, ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାନରମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂର ଯିବା ପରେ, ସେମାନେ ବଳଶାଳୀ ବାଳିଙ୍କ ଶାସନାଧୀନ ଭୟଙ୍କର କିଷ୍କିନ୍ଧା ନଗର ଦେଖିଲେ। ତା’ପରେ ରାମ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ବାନରମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଭା ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ଦେବପୁତ୍ର ବାଳିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଏହି ନଗରକୁ ଫେରିଲେ। ଏଉଁପରେ, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଦ୍ଧଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସମସ୍ତେ ବଳେଇ କିଷ୍କିନ୍ଧା ନଗରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି, ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦଢ଼ି ଦେଲେ।