ବାନର ରାଜ୍ୟ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଉପରେ ଏକ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବାଲୀ ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ ହେଉଥିଲା, ମାନେ ଯେପରି ଆକାଶରେ ବୁଧ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ଦ୍ବନ୍ଦ୍ୱ ହୁଏ। ଦୁଇ ଭାଇ, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଆପଣାପଣିକୁ ହାତର ଛାଡ଼, ଘୁଞ୍ଚି, ଓ ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ମୁଷ୍ଟି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଗଜ ଭଳି କଠିନ ଥିଲା। ରାମ, ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ ଧରି, ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବିରଙ୍କୁ ଗଭୀର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ; ବାଲୀ ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ଦୁଇଁଜଣ ଏତେ ସମାନ ଦେଖାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜୁମ୍ଲା ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର। ରାଘବ, ସୁଗ୍ରୀବ କି ବାଲୀ—ଏହି ଭେଦ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କର ମାରଣାନ୍ତକ ବାଣ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, ବାଲୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ରାଘବଙ୍କୁ ସହାୟତା ପାଇଁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଭୟରେ ରିଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତ ଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ। ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ଓ ଆଘାତରେ କ୍ଳାନ୍ତ, ବାଲୀଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପିଛା କରାଯାଉଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ ଏକ ମହାବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଏହି ବନକୁ ଭିତରକୁ ଯିବାକୁ ଦେଖି, ବାଲୀ ଶାପକୁ ଭୟ କରି, "ତୁମେ ମୁକ୍ତ" ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଫେରିଗଲେ। ତାପରେ ରାଘବ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ହନୁମାନଙ୍କ ସହିତ, ସୁଗ୍ରୀବ ଯିଥିବା ସେଇ ବନକୁ ଯାଇପହଁଚିଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ଲଜ୍ଜା ଓ ଦୁଃଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ମାଟିକୁ ଦେଖୁଥିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ମୋତେ ଡାକି, ତୁମ ଶୂରତା ଦେଖାଇ, ଶତ୍ରୁ ହନନ କରିବାକୁ କହିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ କ'ଣ ସଫଳତା ହେଲା? ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋତେ ସତ୍ୟ କହ, ରାଘବ, ବାଲୀକୁ ହତ୍ୟା କାହିଁକି କଲେ ନାହିଁ? ନାହିଁଲେ, ମୁଁ ଏଠି ରହିବି ନାହିଁ।" ସୁଗ୍ରୀବ ଏପରି ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଷୋଭରେ କଥା କହିବା ସମୟରେ, ରାଘବ ସନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ସୁଗ୍ରୀବ, ବନ୍ଧୁ, ତୁମ ରୋଷ ତ୍ୟାଗ କର; ମୁଁ କାହିଁକି ବାଣ ଛାଡ଼ିଲି ନାହିଁ ତାହା ବୁଝେଇଦେଉଛି। ତୁମେ ଓ ବାଲୀ, ଅଳଙ୍କାର, ପୋଶାକ, ଦେହ, ଚାଳ ଓ ଚରିତ୍ରରେ ଏକେ ଦେଖାଉଛ; କଣ୍ଠସ୍ୱର, ତେଜ, ଦୃଷ୍ଟି, ପ୍ରାକ୍ରମ ଓ ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଭେଦ ଜଣାପାଉନି। ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାଦୃଶ୍ୟରେ ମୁଁ ମନ୍ଦିର୍ଘ୍ର ପ୍ରମାଣୀକରଣ ବିନା ବାଣ ଛାଡ଼ିଲି ନାହିଁ, ଯାହା ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରେ। ଯଦି ମୋ ଅଜ୍ଞାନରେ ତୁମେ ହତ୍ୟା ହେଇଯାଉଥାନ୍ତା, ତେବେ ମୋର ମୂର୍ଖତା ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଇଯାଉଥାନ୍ତା। ସମର୍ପଣ କରାଯାଇଥିବା ଜଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ମହାପାପ। ଏଠି ଆମେ—ମୁଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶୁଭ୍ରବର୍ଣ୍ଣା ସୀତା—ତୁମ ଶରଣରେ ଅଛୁ। ତେଣୁ ଆଉଥରେ ଯୁଦ୍ଧ କର, ଚିନ୍ତିତ ହେଉନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ତୁମେ ଦେଖିବ, ବାଲୀ ଏକ ବାଣରେ ହତ୍ୟା ହୋଇ ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହେବ।" "ଏବେ ତୁମେ ନିଜ ପରିଚୟ ପାଇଁ ଚିହ୍ନ ଦିଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିବି," ବୋଲି ରାମ କହିଲେ। "ଏହି ଫୁଲ ଲତା ଗଜପୁଷ୍ପୀ ତୁଳି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଦିଅ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପର୍ବତ ଶିରା ଉପରେ ଫୁଲିଥିବା ଶୋଭାମୟ ଗଜପୁଷ୍ପୀ ଲତା ତୁଳି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଦେଲେ। ଏହି ଶୋଭାମୟ ଫୁଲ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି, ସୁଗ୍ରୀବ ଧଳା ବକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁଛ ଧରିଥିବା ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଏହି ଚିହ୍ନ ଧାରି, ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ମନେ ରଖି, ତାଙ୍କ ସହିତ ପୁଣି କିଷ୍କିନ୍ଧା ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏଉଁପରି, ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇ ରାମ, ରିଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯାହା ବାଲୀଙ୍କ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା। ରାମ ସୁନ୍ଦର ସୁଣା ମୁଡ଼ିଥିବା ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଯୁଦ୍ଧଯୋଗ୍ୟ ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୂର୍ବରୁ ଚାଲିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଶୂରବୀର ହନୁମାନ, ନଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୀଳ ଓ ବନର ସେନାପତି ତାରା ଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଦଳ ରାସ୍ତାରେ ଦେଖିଲେ—ଫୁଲର ଭାରରେ ଝୁକିଥିବା ବୃକ୍ଷ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଦୀ, ମହାପର୍ବତର ଉପତ୍ୟକା, ଶିଖର, ଗହ୍ୱର ଓ ଗୁହା, ଶିରା ଓ ମନୋହର ଉପବନ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଅନେକ ହ୍ରଦ, ଯାହାର ପାଣି ବୈଦୂର୍ୟ ଭଳି ସ୍ୱଚ୍ଛ, କୁମୁଦ ଓ ପଦ୍ମ ଫୁଲେ ରଙ୍ଗିନ, ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। କୁଳଙ୍କୁ ନାଚୁଥିବା ବକ, ସାରସ, ହଂସ, ବଞ୍ଜୁଳା, ଜଳପକ୍ଷୀ, ଚକ୍ରବାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟେଁଠି ମୃଗମାନେ ନବକୁରୁ ଘାସ ଚରୁଥିଲେ, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଉପତ୍ୟକା ଓ ମାଠରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତେଉଁଠି ଅପରେ, ଧଳା ଦାନ୍ତ ଥିବା, ଏକାକୀ ଚରୁଥିବା, ରୁଦ୍ର ହାତୀମାନେ ତୀରକୁ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି, ଧୂଳି ଲଗିଥିବା, ପର୍ବତ ଶିଖର ପ୍ରମାଣ ବଡ଼ ବାନରମାନେ, ହସ୍ତୀ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲେ। ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ମହାବନ ଆକାଶରେ ଏକ ବଡ଼ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲା, ଏହା ଅନେକ କଳାମେଘର ସମୂହ ଭଳି ବିସ୍ତୃତ, କଦଳୀ ଗଛର ଗୁଛରେ ଆବୃତ। ଏପରି ଭାବରେ, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ, ହନୁମାନ ଓ ବନରସେନା କିଷ୍କିନ୍ଧା ଅଭିମୁଖେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ, ବଡ଼ ଆଶା ଓ ନିଶ୍ଚୟରେ।