ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଗହନା ଝୁଲିଝୁଲି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ହାତ ଯୋଡି ରାଘବଙ୍କ ପାଖରେ ପଡିଗଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଖୁସି ହୋଇ, ସେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟବତ୍ ନାୟକ ଭାବେ ଦଢ଼ିଥିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, “ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତ ତୁମ ଧନୁଷ୍ୟବାଣରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିପାରିବ—ତେବେ ବାଲି ଏମିତି କ’ଣ? ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ କୁଳଜ, ଯିଏ ଏକମାତ୍ର ବାଣରେ ସାତଟି ସାଲ ଗଛ, ପର୍ବତ ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଭେଦିଦେଲେ, ସେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରେ କିଏ ତୁମ ସାମ୍ନା କରିପାରିବ? ଆଜି ମୋର ଦୁଃଖ ଶେଷ ହେଲା, ଆନନ୍ଦ ଅତ୍ୟଧିକ ହେଲା, କାରଣ ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହି ଦିନେ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ମୋ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ପାଇଁ, ମୋର ଏହି ଶତ୍ରୁ, ଭାଇ ଭାବରେ ଥିବା ବାଲିକୁ ହନନ୍ତୁ—ମୁଁ ହାତ ଯୋଡି ଅନୁରୋଧ କରୁଛି।” ତାପରେ ରାମ କହିଲେ, “ଚଳ, ଏବେ ଆମେ ଦ୍ରୁତ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଯିବା; ତୁମେ ଆଗକୁ ଚଳ। ଯିବା ପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାଲି—ଏହି ଭାଇ ଭାଉଣ୍ଡ ସୁଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଡାକ।” ସମସ୍ତେ ଦ୍ରୁତ କିଷ୍କିନ୍ଧା, ବାଲିଙ୍କ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଗଛରେ ଲୁଚି, ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ ଦଢ଼ିଗଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ, ବାଲିକୁ ଡାକିବା ପାଇଁ, ଭୟାନକ ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯାହା ତୀବ୍ର ଗତି ଓ ଶକ୍ତିରେ ଆକାଶକୁ ଫାଟିଦେଲା। ଭାଇଙ୍କର ଏହି ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଲି କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରୁ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ବାହାରିଗଲେ। ତାପରେ ବାଲି ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ମେଘ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହର ମହାସଂଘର୍ଷ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେମାନେ ମୁଠି, ଥପ୍ପଡ଼, ଓ ଅଜାଘାତରେ, ବଜ୍ରପାତ ପରି ଦୁଇ ଭାଇ କ୍ରୋଧରେ ଏକାଉପରେ ଏକ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ରାମ, ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ; ଦୁଇଁ ନାୟକ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବମାନ୍ୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର। କିନ୍ତୁ ଦୁଇଁଜଣ ଦେଖିବାରେ ସମାନ ହେଉଥିବାରୁ, ରାଘବ ବାଣ ଛାଡ଼ିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ବାଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇ, ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ରିଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ସେ ଶରୀରରେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ, ଘାଉ ଓ ଆଘାତରେ ଦୁଃଖିତ, ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ବାଲି ତାଙ୍କ ପଛରେ ଥିଲେ, ସେ ମହାବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଓହି ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଦେଖି, ବାଲି ଶାପକୁ ଭୟ କରି, “ତୁମେ ମୁକ୍ତ” ବୋଲି କହି, ତା’ପରେ ଫେରିଗଲେ। ଏହିପରେ, ରାଘବ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ହନୁମାନ ସହିତ ଓହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ପଳାଇଥିଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ଲଜ୍ଜିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ ମାଟିକୁ ଦେଖି, କହିଲେ, “ମୋତେ ଡାକି, ତୁମେ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲ, ଶତ୍ରୁକୁ ବିନାଶ କଲ, ଏବେ କ’ଣ ସାଧିଲେ? ହେ ରାଘବ, ଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋତେ ସତ୍ୟ କହିଦିଅ—ତୁମେ ବାଲିକୁ କାହିଁକି ହନନ୍ତି ନାହିଁ? ନହେଲେ, ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିବି ନାହିଁ।” ସୁଗ୍ରୀବ ଏପରି ଦୁଃଖ ଓ ବିଷାଦରେ କହିବା ସମୟରେ, ରାଘବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ସୁଗ୍ରୀବ, ବନ୍ଧୁ, ଶାନ୍ତ ହୁଅ, ତୁମ କ୍ରୋଧ ପାକୁ ଦୂର କର; କାହିଁକି ମୁଁ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲି ନାହିଁ, ଏହା ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଗହନା, ପୋଶାକ, ଦେହ ଆକୃତି, ଚାଲିଚଳିରେ, ତୁମେ ଓ ବାଲି ଏକେ ଭଳି। ସ୍ୱର, ତେଜ, ଦୃଷ୍ଟି, ପ୍ରତାପ, ଓ ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ। ଏହିପରି ସାମ୍ୟ ଦେଖି, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ବିପକ୍ଷୀ ନାଶକ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲି ନାହିଁ। ଏହି ସାମ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁଦାୟକ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲି ନାହିଁ, ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଇଁଜଣ ମଧ୍ୟ ମୂଳେ ଆଘାତ ହେବ। ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଅଜ୍ଞାନରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥାନ୍ତ, ତେବେ ମୋର ଅବିବେକ ଓ ଅପରିପକ୍ୱତା ପ୍ରକାଶ ପାଇଁଥାନ୍ତ। ଯିଏ ଶରଣ ନେଇଛି, ତା’କୁ ହନନ୍ତୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପାପ; ଆମେ—ମୁଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶୁଭ୍ରବର୍ଣ୍ଣା ସୀତା— ସମସ୍ତେ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମ ଶରଣରେ ଅଛୁ; ତୁମେ ଆମ ଆଶ୍ରୟ। ଏହିପରି, ଆଉଥରେ ଯୁଦ୍ଧ କର, ଚିନ୍ତା କର ନାହିଁ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ତୁମେ ଦେଖିବ, ମୋ ଏକ ବାଣରେ ବାଲି ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ି ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ଶୟନ କରିବ। ତୁମେ ଏବେ ଏକ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କର, ଏ ଭାଲୁକାନାୟକ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିବି। ଏହି ଫୁଲିଥିବା ଗଜପୁଷ୍ପୀ ଲତା ଚୟନ କର, ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ; ଏହାକୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଦିଅ।” ତା’ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ଫୁଲିଥିବା ଗଜପୁଷ୍ପୀ ଲତା ଚୟନ କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଦେଲେ। ସୁନ୍ଦର ଲତା ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି, ସେ ସଂଧ୍ୟାକାଳରେ କୋଉଁ ମେଘ ମାନାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାଳ୍ୟଧାରୀ ମେଘ ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ। ସେ ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହରେ, ରାମ ସହିତ ପୁନର୍ବାର କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏବେ ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ତ୍ରୟୋଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ରୁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ବାଲିଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଗଲେ। ରାମ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ମହାଧନୁଷ୍ୟ ଉଠାଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ସମାନ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହା ସହିତ, ଚଉଡ଼ା ଗଳା ଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଆଗରେ ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।