ରାମ ତାଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ବାଣରେ ସାତଟି ସାଳ ଗଛକୁ ଭେଦିଦେଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ବନରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ଅଳଙ୍କାର ଝୁଲାଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ହାତ ଯୋଡ଼ି ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସେ ଧର୍ମବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏହି ବୀର ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଆପଣଙ୍କ ବାଣରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ ହେବେ, ତେବେ ଏକ ବାଲିଙ୍କ କଥା କ’ଣ? ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ବାଣରେ ସାତଟି ସାଳ ଗଛ, ପାହାଡ଼ ଓ ଭୂମିକୁ ଭେଦିଦେଲେ, ସେଉଁଠି କିଏ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରହିପାରିବ? ଆଜି ମୋର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇଗଲା, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ମିଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ। ଆପଣ ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ସମାନ। ଆଜି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ମୋ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ, ବାଲିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି।” ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଦ୍ରୁତ ଚାଲି କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଯିବାକୁ ତୟାରି ହେଲେ। ରାମ କହିଲେ, “ଚଳ, ଆମେ ଏବେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଯିବା। ଆଗେ ଚଳ, ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ବାଲି ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଡାକ।” ସମସ୍ତେ ବାଲିଙ୍କ ନଗରୀ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲିଗଲେ, ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ଘନବନରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ବାଲିଙ୍କୁ ଡାକିବା ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯାହା ଆକାଶକୁ ଭେଦିଦେଲା। ସେ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ବଳଶାଳୀ ବାଲି କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ବାହାରିଆସିଲେ, ଯେପରି ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ। ଏଠାରୁ ବାଲି ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେପରି ଆକାଶରେ ବୁଧ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହର ଘୋର ସଂଘାତ। ଦୁଇ ଭାଇ ମୁଠି, ଚଟା, ଓ ଅସନୀ ସମ ଘାତ ଦେଇ ଏକାଉଁ ଉପରେ ଏକାଉଁ ବିକ୍ରୋଧରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ରାମ ତାଙ୍କ ବିଲକୁ ଧରି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ତକ୍ଷଣ ଦୃଢ଼ ନଜରେ ଦେଖୁଥିଲେ। ଦୁଇ ଜଣ ଏପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର। କିନ୍ତୁ, ସେମାନେ ଏତେ ସମାନ ଦେଖାଉଥିଲେ ଯେ, ରାମ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାଲିଙ୍କୁ ଅଲଗା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୃତ୍ୟୁବାଣ ଛାଡ଼ିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ବାଲିଙ୍କ ହାତରେ ପରାଜିତ ହୋଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଭୟରେ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ରକ୍ତରେ ଲଥପଥ, ଶରୀର ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ, ସେ ବାଲିଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ତାଡ଼ିତ ହୋଇ ମହାବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖି ବାଲି, ଶାପର ଭୟରେ, “ତୁମେ ମୁକ୍ତ” ବୋଲି କହି, ସେଠାରୁ ଫେରିଗଲେ। ରାମ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ହନୁମାନ ସହ ଏହି ବନକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଲଜ୍ଜିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ସୁଗ୍ରୀବ ମାଟିକୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ମୋତେ ଡାକିଲେ, ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଲେ, ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବାକୁ କହିଲେ, ଏବେ କ’ଣ କଲେ? ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆପଣ ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ, ରାଘବ— କାହିଁକି ବାଲିଙ୍କୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ? ନହେଲେ ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିବି ନାହିଁ।” ଏପରି ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଷୋଭରେ ସୁଗ୍ରୀବ କହିଥିବା ଦେଖି, ରାମ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ସୁଗ୍ରୀବ, ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ ଶାନ୍ତ ହେଉ। କାହିଁକି ମୁଁ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲି ନାହିଁ, ତାହା ବୁଝାଏଦେଉଛି। ଅଳଙ୍କାର, ପୋଷାକ, ଦେହ ଓ ଚାଳି ରେ ତୁମେ ଓ ବାଲି ଏକେଉଁ, ଶବ୍ଦ, କାନ୍ତି, ଦୃଷ୍ଟି, ପ୍ରତାପ ଓ କଥାରେ ମଧ୍ୟ ତାଳମେଳ ଅଛି। ଏହି ଦେଖି ମୁଁ ଭ୍ରମିତ ହେଲି, ତେଣୁ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା ବାଣ ଛାଡ଼ିଲି ନାହିଁ। ତୁମେ ଏତେ ସମାନ ଥିବାରୁ ମୁଁ ଭୟଭିତ ହେଲି, ଯେଉଁଥିରେ ଯଦି ଭୁଲରେ ବାଣ ଛାଡ଼ିଦେଉଥାନ୍ତି, ତେବେ ତୁମ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମୂଳକୁ ନାଶ କରିଦେଇଥାନ୍ତି। ତୁମେ ଯଦି ମୋ ଅଜ୍ଞାନରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥାନ୍ତ, ମୋର ମୂର୍ଖତା ଓ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥାନ୍ତ। ଯାହାକୁ ଶରଣ ଦିଆଯାଇଛି, ତାହାକୁ ମାରିବା ମହାପାପ। ଆମେ— ମୁଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା ସୀତା— ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମ ଶରଣରେ ଅଛୁ। ତେଣୁ ଆଉଥରେ ଯୁଦ୍ଧ କର, ଭୟ କରିନହ, ଏହି ସମୟରେ ଏକ ବାଣରେ ବାଲି ପୃଥିବୀରେ ପତିତ ହେବାକୁ ଦେଖିବ। କିନ୍ତୁ ଏବେ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନଟି କରିପାରିବି।” ତାପରେ ରାମ କହିଲେ, “ଏହି ମନୋହର ଗଜପୁଷ୍ପୀ ମାଳା ତୁମ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହାକୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଦିଅ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ ଖିଳିଥିବା ଗଜପୁଷ୍ପୀ ମାଳା ତୁଳି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଲେ। ଏହି ଶୋଭାମୟ ଲତା ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି, ସୁଗ୍ରୀବ ଏପରି ଦେଖାଉଥିଲେ, ଯେପରି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ କଞ୍ଚନୀ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ମେଘ। ରୂପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ରାମଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ମନୋନିବେଶି, ସେ ରାମ ସହିତ ପୁନି କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏଠିରେ କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ତ୍ରୟୋଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଋଷ୍ୟମୂକରୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବ ସହ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଗଲେ, ଯାହା ବାଲିଙ୍କ ପ୍ରତାପରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା। ରାମ ସୁର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣଖଚିତ ବିଲ ଉଠାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବାଣ ଧରି ତୟାର ହେଲେ।